Soru

Zorluk: OrtaParaleller ve Enlem Etkileri

Türkiye'de güneyden kuzeye doğru gidildikçe enlem etkisine bağlı olarak pek çok coğrafi özellik düzenli olarak değişir. Ancak özel konum şartları (yükselti, denizellik, karasallık), bazı durumlarda bu değişimin sıcaklık ve sıcaklığa bağlı unsurlar üzerindeki etkisini sınırlayabilir veya bozabilir.

Buna göre; Mersin'den hareket ederek Sinop'a ulaşan bir gözlemcinin tespit ettiği aşağıdaki değişimlerden hangisi, özel konum şartlarından etkilenmeksizin yalnızca enlem derecelerine bağlı olarak gerçekleşmiştir?

  1. A
    Yıllık ortalama sıcaklık değerlerinin düşmesi
  2. Yıl içerisinde gece ile gündüz süreleri arasında yaşanan farkın artmasıCevap
  3. C
    Tarım ürünlerinin olgunlaşma süresinin uzaması
  4. D
    Kış mevsiminde donlu gün sayısının artması
  5. E
    Orman üst sınırının deniz seviyesine yaklaşması

Cevap

Yıl içerisinde gece ile gündüz süreleri arasında yaşanan farkın artması
Yıl içerisinde gece ile gündüz süreleri arasında yaşanan farkın artması, Türkiye'nin enlem derecelerinin doğrudan ve saf bir sonucudur. Ekvator'dan kutuplara gidildikçe bu fark matematiksel olarak artar. Mersin daha güneyde (Ekvator'a daha yakın) olduğu için süre farkı azdır, Sinop ise daha kuzeyde olduğu için süre farkı daha fazladır. Bu durum astronomik bir hesaplamaya dayandığı için dağların uzanışı, yükselti veya denizellik gibi özel konum şartları bu süreyi asla etkileyemez.

Adım Adım Çözüm

1
Matematik ve özel konum ayrımını yap.
Sıcaklık, bitki örtüsü ve tarım gibi unsurların özel konumdan (yükselti, denizellik) etkilendiğini hatırla.
Enlem etkisinin saf olarak gözlenebilmesi için astronomik verilere bakılmalıdır.
2
Gece-gündüz süre farkını analiz et.
Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe gece-gündüz süre farkı matematiksel bir kural olarak artar.
Bu durum Dünya'nın şekli ve eksen eğikliğinin sonucudur, yer şekilleri bu farkı değiştiremez.
3
Seçenekleri karşılaştır.
Sıcaklık ve buna bağlı unsurlar (don, tarım, orman sınırı) yerel şartlarla değişebilirken, süre farkı değişmez.
Mersin (36∘36^\circ K) ve Sinop (42∘42^\circ K) arasındaki enlem farkı, süre farkının Sinop'ta daha fazla olmasını kesin ve değişmez kılar.

Anahtar Kavram

Matematik Konum ve Özel Konum Ayrımı
Tahmini Süre:1m 15s
Bu soruyu puanla