Türkiye arazisi, Jeolojik Zaman'ın (Tersiyer) sonları ile Jeolojik Zaman'ın (Kuvaterner) başlarında meydana gelen epirojenik hareketlere bağlı olarak toptan yükselmiştir. Bu süreç, Anadolu Yarımadası'nın bugünkü yüksek ve engebeli jeomorfolojik görünümünü kazanmasında en temel faktörlerden biri olmuştur.
Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Anadolu kütlesinin geçirdiği bu toptan yükselme (epirojenez) sürecinin doğrudan bir kanıtı veya sonucu olarak değerlendirilemez?
- AAkarsuların yataklarını derine doğru kazarak denge profilinden uzaklaşması
- BPlatoların (aşınım yüzeylerinin) deniz seviyesinden çok yükseklerde geniş yer kaplaması
- CKıyı bölgelerinde, bugünkü deniz seviyesinin oldukça üzerinde taraça (seki) basamaklarının bulunması
- Batı Anadolu'da sertleşmiş tabakaların kırılarak horst ve graben sistemlerini meydana getirmesiCevap
- ETürkiye'nin ortalama yükseltisinin metre gibi oldukça yüksek bir değerde olması
Cevap
Batı Anadolu'da sertleşmiş tabakaların kırılarak horst ve graben sistemlerini meydana getirmesi epirojenik yükselmenin değil, orojenik (dağ oluşumu) hareketlerin bir sonucudur.
Batı Anadolu'daki horst ve graben sistemleri, Alp orojenezinin (dağ oluşumu) bir parçası olarak sert kütlelerin kırılmasıyla oluşmuştur. Bu süreç bir 'toptan yükselme' değil, levha hareketlerine bağlı yan basınçlar sonucu gerçekleşen bloklu bir dağ oluşumudur. Diğer seçeneklerde yer alan platoların yüksekte kalması, akarsuların derine aşındırma yapması ve kıyı taraçaları ise Anadolu'nun bir bütün olarak yükseldiğinin doğrudan jeomorfolojik kanıtlarıdır.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Epirojenez (Toptan Yükselme) ve Kanıtları
İpuçları
1
Epirojenez ile orojenez arasındaki temel farkı düşünün; biri kütlesel yükselmeyi, diğeri ise dağ oluşumunu (kıvrılma/kırılma) ifade eder.
2
Türkiye'nin platolarla kaplı bir ülke olması, epirojenik yükselmenin en güçlü kanıtıdır.
3
Batı Anadolu'daki horst ve grabenler 'kırıklı dağ oluşumu' olarak adlandırılır ve bu süreç orojenez kapsamında incelenir.
Daha Fazla Pratik
Türkiye'nin epirojenik yükselmesinin akarsuların 'denge profili' üzerindeki etkilerini inceleyen bir soru çözerek konuyu pekiştirebilirsiniz.
Alternatif Yöntem
Jeolojik zaman çizelgesini düşünerek; taş kömürü (I. Zaman) veya linyit (III. Zaman) gibi kaynakların oluşumu ile yer şekillerinin son halini aldığı Kuvaterner başındaki hareketleri birbirinden ayırabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s