Examkin

Soru

Zorluk: ZorTürkiye'nin Ovaları

Türkiye’nin kıyı ovaları incelendiğinde, akarsuların taşıdığı alüvyon miktarı ile oluşturdukları delta alanlarının genişliği arasında her zaman doğru bir orantı bulunmadığı görülür. Örneğin; Sakarya Nehri, Karadeniz’e dökülen debisi ve sediment yükü en yüksek akarsulardan biri olmasına rağmen, Kızılırmak (Bafra) veya Yeşilırmak (Çarşamba) nehirleri gibi denize doğru geniş bir delta çıkıntısı oluşturamamıştır.

Buna göre, Sakarya Nehri'nin döküldüğü kıyıda belirgin bir delta çıkıntısının gelişmemesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Kıyı boyunca etkili olan güçlü akıntıların alüvyonları süpürmesi ve kıta sahanlığının birikime imkan tanımayacak kadar dar olmasıCevap
  2. B
    Sakarya Nehri'nin havzasındaki kayaç yapısının çoğunlukla suda kolayca çözünebilen kireçtaşı ve jips gibi materyallerden oluşması
  3. C
    Havza genelinde uygulanan baraj projelerinin ve ağaçlandırma çalışmalarının kıyıya ulaşan sediment miktarını durma noktasına getirmesi
  4. D
    Sakarya ağzının bulunduğu Batı Karadeniz kıyılarında gel-git genliğinin Türkiye'nin diğer kıyılarına göre çok daha yüksek olması
  5. E
    Bölgedeki kıyı dağlarının uzanış doğrultusunun akarsu ağzında falezli kıyı yapısı oluşturarak birikim alanını daraltması

Cevap

Sakarya Nehri'nin delta oluşturamamasının temel nedeni kıyıdaki güçlü akıntılar ve kıta sahanlığının dar olmasıdır.
Doğru cevap olan ifade, Sakarya Nehri'nin getirdiği yüksek miktardaki alüvyonun neden birikemediğini tam olarak açıklar. Karadeniz'in batı kesiminde kıta sahanlığı (şelf) oldukça dardır ve deniz aniden derinleşir. Ayrıca İstanbul Boğazı'na doğru yönelen güçlü kıyı akıntıları, nehrin ağzına bıraktığı malzemeleri süpürerek geniş bir delta düzlüğünün oluşmasına izin vermez.

Adım Adım Çözüm

1
Delta oluşum şartlarını hatırla
Sığ deniz (geniş kıta sahanlığı), zayıf akıntı, düşük gel-git ve bol alüvyon gereklidir.
Bir akarsuyun denizi doldurabilmesi için getirdiği malzemenin derinlere gitmeden veya akıntıyla taşınmadan kıyıda kalması gerekir.
2
Sakarya Nehri'nin sediment durumunu değerlendir
Sakarya Nehri yüksek miktarda sediment taşır.
Soruda belirtilen 'alüvyon miktarının yüksek olması' bilgisi, sorunun cevabının sediment eksikliği olmadığını gösterir.
3
Bölgenin oşinografik özelliklerini analiz et
Sakarya'nın döküldüğü Batı Karadeniz kıyıları, Boğazlar'a yönelen güçlü yüzey ve dip akıntılarının etkisi altındadır.
Bu akıntılar nehrin getirdiği alüvyonları kıyı çizgisi önünden süpürerek birikimi engeller.
4
Deniz tabanı morfolojisini (kıta sahanlığı) incele
Sakarya ağzında deniz tabanı (şelf) Bafra ve Çarşamba kıyılarına göre çok daha hızlı derinleşir.
Dar kıta sahanlığı, alüvyonların sığ bir alanda birikmesine izin vermez ve malzemeler derin deniz çukurlarına kayar.

Anahtar Kavram

Delta Oluşumunu Sınırlayan Faktörler (İstisnai Durumlar)

İpuçları

1
Bir akarsuyun getirdiği kumlar neden kıyıda kalmak yerine uzağa taşınır?
2
Sakarya Nehri'nin döküldüğü bölge olan Karasu kıyıları ile Bafra/Çarşamba kıyıları arasındaki kıta sahanlığı genişliğini kıyaslayın.
3
İstanbul Boğazı'na yakınlık nedeniyle bölgede etkili olan su hareketlerini (akıntıları) düşünün.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'deki diğer delta ovalarının (Çukurova, Silifke, Menemen vb.) oluşum şartlarını kıta sahanlığı genişliği açısından karşılaştırınız.
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla

Konular

Türkiye'nin Ovaları

Bu konudan daha fazla soru