Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorTürkiye'nin Jeolojik Oluşumu

Anadolu yarımadasının jeolojik gelişim süreci incelendiğinde; arazinin MezozoikMezozoik sonu ile TersiyerTersiyer başlarında büyük oranda dış kuvvetler tarafından aşındırılarak deniz seviyesine yakın hafif dalgalı düzlükler (peneplenpeneplen) haline geldiği, ancak günümüzde bu düzlüklerin 1000−20001000-2000 metre gibi yüksek rakımlarda platolar şeklinde yer aldığı görülmektedir. NeojenNeojen sonu ile KuaternerKuaterner başlarında hız kazanan bu toptan yükselme süreci, Türkiye'nin bugünkü genel jeomorfolojik karakterini belirlemiştir.

Buna göre aşağıdakilerden hangisi, Anadolu levhasının bu dikey yönlü epirojenik yükselme hareketlerinin doğrudan bir sonucu olarak savunulamaz?

  1. A
    Akarsuların yataklarını derine aşındırarak dar ve derin 'V' profilli boğaz vadiler oluşturması
  2. B
    Enerji potansiyeli yüksek olan akarsuların taban seviyesinden uzaklaşarak denge profilinden sapması
  3. C
    Kıyı bölgelerinde deniz seviyesindeki bağıl değişimlere bağlı olarak basamaklı kıyı taraçalarının meydana gelmesi
  4. Kuzey Anadolu ve Toros dağ sistemlerinde tortul tabakaların yan basınçlarla kıvrılarak antiklinal ve senklinal yapılarını kazanmasıCevap
  5. E
    Orta Anadolu'daki eski göl tabanlarının ve aşınım düzlüklerinin yükselerek geniş platolara dönüşmesi

Cevap

Kuzey Anadolu ve Toros dağ sistemlerinde tortul tabakaların yan basınçlarla kıvrılarak antiklinal ve senklinal yapılarını kazanması seçeneği, epirojenezin değil orojenezin bir sonucudur.
Anadolu'nun NeojenNeojen sonundan itibaren yaşadığı süreç epirojenik bir yükselmedir. Bu yükselme sonucunda akarsular derine aşındırma yapar (boğaz vadiler), peneplenler yükselerek platolara dönüşür ve kıyılarda taraçalar oluşur. Ancak Kuzey Anadolu ve Toros dağlarının antiklinal ve senklinal şeklinde kıvrılması, Alp-Himalaya orojenezi sırasında gerçekleşen yatay yönlü sıkışmaların sonucudur.

Adım Adım Çözüm

1
Epirojenez ve Orojenez ayrımını yapınız.
Epirojenez dikey yönlü toptan yükselme/alçalma iken; orojenez yan basınçlarla meydana gelen kıvrılma veya kırılma (dağ oluşumu) hareketidir.
Anadolu'nun bugünkü yüksekliğini kazanması epirojenik bir süreçtir, ancak dağların iç yapısındaki kıvrımlar orojenik süreçlerle açıklanır.
2
Anadolu'nun jeolojik kronolojisini değerlendiriniz.
III.III. Zamanın (TersiyerTersiyer) büyük kısmında Alp-Himalaya orojenezi ile kıvrım dağları oluşmuş; III.III. Zaman sonu (NeojenNeojen) ve IV.IV. Zaman başında (KuaternerKuaterner) ise epirojenez etkili olmuştur.
Soruda vurgulanan 'toptan yükselme' ve 'peneplenlerin yükselmesi' ifadeleri NeojenNeojen sonu sonrasındaki sürece işaret eder.
3
Seçeneklerdeki yer şekillerini oluşum süreçleriyle eşleştiriniz.
Vadi derinleşmesi, taraçalar ve platolar 'dikey' yükselmenin (epirojenez) kanıtıdır; antiklinal/senklinal ise 'yatay' kıvrılmanın (orojenez) kanıtıdır.
Antiklinal ve senklinal yapıları, esnek tabakaların yan basınçlara maruz kalmasıyla oluşur, bu da doğrudan bir orojenez sonucudur.

Anahtar Kavram

Epirojenez ve Orojenez Hareketlerinin Jeomorfolojik Farkları

İpuçları

1
Epirojenez (kıta oluşumu) ile Orojenez (dağ oluşumu) arasındaki mekanik farkı hatırlayın.
2
Antiklinal ve senklinal terimleri kıvrımlı dağ yapısını ifade eder; bu yapılar yan basınçlarla oluşur.
3
Türkiye'nin 'gençleşmesi' epirojenezle ilgilidir; ancak dağların ana iskeleti daha önceki orojenez evrelerinde kurulmuştur.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'deki masif arazilerin (Yıldız, Menderes vb.) Alpin orojenezi sırasındaki rijit davranışlarını inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Anadolu'nun 'genç oluşumlu' bir arazi olması, hem orojenez hem epirojenezle ilgilidir; ancak 'yüksek platolar' ve 'derin vadiler' her zaman dikey yükselmenin (epirojenez) anahtar kelimeleridir.
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla

Konular

Türkiye'nin Jeolojik Oluşumu

Bu konudan daha fazla soru