Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorParaleller ve Enlem Etkileri

Türkiye'nin 36∘−42∘36^\circ - 42^\circ Kuzey paralelleri arasında yer alması, enlem etkisine bağlı olarak birçok coğrafi özelliğin kuzey-güney doğrultusunda farklılık göstermesine neden olur. Bu farkların bir kısmı eksen eğikliğine ve yıllık harekete bağlı olarak mevsimler arasında değişkenlik gösterirken, bir kısmı ise paralellerin matematiksel özelliğinden dolayı yıl boyunca değişmeden kalır.

Buna göre, Türkiye'nin en kuzeyi (Sinop) ile en güneyi (Hatay) arasında, enlem etkisine bağlı olarak ortaya çıkan aşağıdaki farklardan hangisinin yıl boyunca sabit kaldığı söylenebilir?

  1. Güneş ışınlarının öğle vaktindeki düşme açıları arasındaki farkCevap
  2. B
    Alacakaranlık (tan ve gurup) süreleri arasındaki zaman farkı
  3. C
    Gündüz süreleri arasında yaşanan zaman farkı
  4. D
    Güneş ışınlarının atmosferde katettiği yolun uzunluk farkı
  5. E
    Cisimlerin öğle vaktindeki gölge boyları arasındaki metrik fark

Cevap

Güneş ışınlarının öğle vaktindeki düşme açıları arasındaki fark
Güneş ışınlarının düşme açısı, doğrudan enlem derecesine bağlıdır. Türkiye'nin en kuzeyi ve en güneyi arasındaki enlem farkı 6∘6^\circ olduğu için, güneş ışınlarının öğle vaktinde bu iki merkeze geliş açıları arasındaki fark da yılın her günü tam olarak 6∘6^\circ olur. Bu durum, Türkiye'nin dönenceler dışında yer alması sayesinde güneşin deklinasyon açısının her zaman her iki merkezin de güneyinde kalmasıyla garanti edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Türkiye'nin kuzey ve güney uçlarının enlem derecelerini belirleyin.
En güney: 36∘36^\circ K, En kuzey: 42∘42^\circ K. Aradaki fark: 6∘6^\circ.
Enlem farkı, matematiksel konumun temelini oluşturur.
2
Güneş ışınlarının düşme açısı formülünü uygulayın.
Ac¸ı=90−∣Enlem±Gu¨nes¸in Deklinasyonu∣\text{Açı} = 90 - |\text{Enlem} \pm \text{Güneşin Deklinasyonu}|.
Düşme açısı, enlem ve güneşin dik geldiği enlem arasındaki mesafeye bağlıdır.
3
İki merkez arasındaki açı farkını hesaplayın.
Türkiye'nin tamamı dönenceler dışında (>23∘27′> 23^\circ 27') olduğu için mutlak değer dışına çıkış hep aynı yöndedir. (90−(42−δ))−(90−(36−δ))=42−36=6∘(90 - (42 - \delta)) - (90 - (36 - \delta)) = 42 - 36 = 6^\circ.
Güneşin dik geldiği yer (δ\delta) ne kadar değişirse değişsin, Türkiye'nin her iki ucu için de aynı miktarda değiştiği için aradaki fark hep 6∘6^\circ kalır.

Anahtar Kavram

Paraleller arası açısal farkın sabitliği ve dönenceler dışı konumun sonuçları

İpuçları

1
Gündüz süreleri ve alacakaranlık süreleri gibi 'zaman' tabanlı özellikler, Dünya'nın yıllık hareketi sırasında aydınlanma çemberinin kaymasıyla sürekli değişir.
2
Türkiye'nin kuzeyi ve güneyi arasındaki paralel farkının 66 adet olduğunu hatırlayın. Güneş ışınlarının geliş açısı da bu paralellere göre şekillenir.
3
Açısal fark sabit olsa da, bu açının yarattığı sonuçlar (gölge boyu, tutulma gibi) matematiksel fonksiyonlar nedeniyle sabit kalmayabilir.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin dönenceler dışında olmasının 'bakı' ve 'gölge yönü' üzerindeki mutlak etkilerini inceleyen bir soru çözebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Matematiksel bir ispat yapabilirsiniz: İki şehir arasındaki farkı Δα=(90−(L1−δ))−(90−(L2−δ))\Delta\alpha = (90 - (L_1 - \delta)) - (90 - (L_2 - \delta)) şeklinde yazarsanız, δ\delta (güneşin dik geldiği yer) değerlerinin birbirini götürdüğünü ve geriye sadece enlem farkının kaldığını görebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla

Konular

Paraleller ve Enlem Etkileri

Bu konudan daha fazla soru