Examkin

Soru

Zorluk: OrtaParaleller ve Enlem Etkileri

Türkiye'de yaklaşık olarak aynı enlem üzerinde (39∘−40∘39^\circ - 40^\circ Kuzey) yer alan Ankara ve Erzurum illerinde; güneş ışınlarının geliş açısı, çizgisel hız ve alacakaranlık süreleri gibi birçok coğrafi özellik benzerlik göstermektedir. Buna rağmen bu iki ilin iklim ve bitki örtüsü özellikleri arasında belirgin farklar bulunmaktadır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bu iki ilde farklılık gösteren bir durumdur ve bu durumun temel nedeni enlem etkisiyle açıklanamaz?

  1. A
    Gece ve gündüz süreleri arasındaki fark
  2. B
    Öğle vaktindeki güneş ışınlarının geliş açısı
  3. C
    Çizgisel dönüş hızı
  4. Sıcaklık ortalamaları ve karın yerde kalma süresiCevap
  5. E
    Kutup Yıldızı'nın ufuk düzlemi üzerindeki görünüm açısı

Cevap

Sıcaklık ortalamaları ve karın yerde kalma süresini belirten seçenek doğrudur; çünkü bu durum enlem (matematik konum) ile değil, yükselti ve karasallık (özel konum) ile açıklanır.
Doğru cevap, sıcaklık ortalamaları ve karın yerde kalma süresini belirten seçenektir. Ankara ve Erzurum yaklaşık aynı enlemde oldukları için güneş ışınlarını aynı açıyla alırlar. Ancak Erzurum, Ankara'dan çok daha yüksek bir rakıma sahiptir ve deniz etkisinden daha uzaktır (şiddetli karasallık). Bu durum, enlem etkisine aykırı olarak Erzurum'un çok daha soğuk olmasına ve karların daha uzun süre yerde kalmasına neden olur.

Adım Adım Çözüm

1
Merkezlerin konumunu analiz et
Ankara ve Erzurum'un yaklaşık aynı enlem üzerinde (39∘−40∘39^\circ - 40^\circ Kuzey) olduğu belirlenir.
Aynı enlemdeki noktaların ortak matematiksel özelliklerini belirlemek için başlangıç noktasıdır.
2
Enleme bağlı özellikleri hatırla
Güneş ışınlarının açısı, çizgisel hız, gece-gündüz süre farkı ve Kutup Yıldızı'nın açısı gibi özelliklerin aynı enlemde benzer olması gerektiği sonucuna varılır.
Enlem etkisinin hangi unsurları standartlaştırdığını anlamak gerekir.
3
Özel konum faktörlerini değerlendir
Erzurum'un Ankara'ya göre yaklaşık 10001000 metre daha yüksekte ve daha doğuda (karasallığın şiddetli olduğu bölgede) olduğu tespit edilir.
Matematiksel konumla açıklanamayan farkların nedenini (yükselti, karasallık) bulmak için gereklidir.
4
Farklılığı belirle
Sıcaklık ve buna bağlı olarak karın yerde kalma süresinin, enlem aynı olmasına rağmen yükselti farkı nedeniyle belirgin şekilde farklı olduğu sonucuna ulaşılır.
Soruda istenen 'enlemle açıklanamayan fark' bu unsurdur.

Anahtar Kavram

Aynı enlem üzerindeki merkezlerde matematiksel konum özellikleri (ışın açısı, gece-gündüz süresi vb.) aynıyken, sıcaklık gibi özelliklerin farklı olması özel konum (yükselti, denizellik) ile açıklanır.

İpuçları

1
Aynı enlem üzerinde güneşin geliş açısı ve çizgisel hızın değişip değişmediğini düşünün.
2
Ankara ve Erzurum'un deniz seviyesinden yüksekliklerini kıyaslayın.
3
Matematiksel olarak aynı olması gereken bir özelliğin fiziksel (özel) şartlar nedeniyle bozulup bozulmadığına bakın.

Daha Fazla Pratik

Benzer bir mantıkla kış mevsiminde Samsun'un Sivas'tan daha sıcak olmasının nedenini özel konum üzerinden analiz edebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Eleme yöntemi: Seçeneklerdeki matematiksel (enleme bağlı) özellikleri eleyerek sadece fiziki coğrafya (yükselti/iklim) ile ilgili olanı seçebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Bu soruyu puanla

Konular

Paraleller ve Enlem Etkileri

Bu konudan daha fazla soru