Anadolu Yarımadası, Üçüncü Jeolojik Zaman'ın (Tersiyer) sonları ile Dördüncü Jeolojik Zaman'ın (Kuvaterner) başlarında şiddetli epirojenik hareketlere maruz kalarak toptan yükselmiştir. Bu jeolojik sürecin Türkiye'nin bugünkü yer şekilleri üzerinde yarattığı en belirgin sonuç aşağıdakilerden hangisidir?
- Farklı rakımlarda yer alan ve akarsular tarafından derince yarılmış geniş plato alanlarının ortaya çıkmasıCevap
- BEge kıyılarında dağların denize dik uzanmasına bağlı olarak çöküntü hendeklerinin (grabenlerin) oluşması
- CBatı ve Orta Toroslar üzerinde çözünebilen kayaçlara bağlı lapyaların ve polyelerin yaygınlaşması
- DKıyı çizgisi boyunca kıta sahanlığının genişleyerek büyük delta ovalarının teşekkül etmesi
- EYüksek dağlık alanlarda sirk göllerinin ve buzul vadilerinin günümüze kadar ulaşması
Cevap
Farklı rakımlarda yer alan ve akarsular tarafından derince yarılmış geniş plato alanlarının ortaya çıkması
Doğru cevap, akarsular tarafından derince yarılmış plato alanlarının oluşmasını ifade eden seçenektir. Anadolu yarımadası, III. Jeolojik Zaman'ın sonlarında dış kuvvetler tarafından aşındırılarak deniz seviyesine yakın hafif dalgalı bir düzlük (peneplen) halini almıştı. IV. Jeolojik Zaman'ın başlarında meydana gelen epirojenik hareketlerle bu devasa kütle toptan yükselmiştir. Yükselme sonucunda yatak eğimi artan akarsular, canlanarak sahip oldukları güçlü enerjiyle bu düzlükleri derince yarmış ve günümüzdeki geniş, yüksek plato alanlarını (İç Anadolu, Doğu Anadolu vb.) meydana getirmiştir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Türkiye'de Platoların Oluşum Süreci ve Epirojenez İlişkisi
İpuçları
1
Plato kelimesinin coğrafi tanımını hatırlayınız: 'Akarsular tarafından derince yarılmış, çevresine göre yüksekte kalan geniş düzlükler'.
2
Deniz seviyesindeki geniş bir düzlük toptan yukarı doğru itildiğinde (yükseldiğinde), o arazinin üzerinden akan suların hızı ve yatağını derine doğru kazma (aşındırma) gücü artar.
3
Derine doğru aşındırmanın artması, o devasa yassı kütlenin akarsu vadileriyle parçalanmasına ve plato dediğimiz yüksek, yarık arazilerin oluşmasına neden olur.
Daha Fazla Pratik
Türkiye'deki platoların bulundukları bölgelere göre hangi ekonomik faaliyetler (tarım vs. hayvancılık) için kullanıldığını inceleyiniz.
Alternatif Yöntem
Soruyu çözerken neden-sonuç eşleştirmesi yapabilirsiniz: Karstik şekiller -> Litoloji, Grabenler -> Kırılma (Orojenez), Buzullar -> İklim, Platolar -> Toptan Yükselme (Epirojenez) + Akarsu Aşındırması.
Tahmini Süre:1m 0s