Türkçede niteleme sıfatları, belirtisiz isim tamlamalarının önüne geldiğinde tamlamanın sadece ilk sözcüğünü değil, tamlamanın oluşturduğu kavramın tamamını niteler. Ancak belirtili isim tamlamalarında sıfat, genellikle sadece tamlayan görevindeki ismi etkiler.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir sıfat, belirtisiz isim tamlamasının tamamını nitelemiştir?
- Eski devlet bakanı, törende yaptığı konuşmayla herkesi duygulandırdı.Cevap
- BBüyük evin kapısı, fırtınanın etkisiyle gece boyunca gıcırdadı.
- CMavi gömleğin düğmesi kopunca toplantı öncesi zor durumda kaldı.
- DBu, yıllardır kütüphanemde sakladığım en nadide eserlerden biridir.
- EZor soruları doğru cevaplayarak sınavda yüksek bir puan elde etti.
Cevap
Eski devlet bakanı ifadesinin yer aldığı seçenek doğrudur çünkü burada sıfat, bir kavram grubunun (belirtisiz isim tamlamasının) tamamını etkilemektedir.
Doğru cevap olan cümlede 'devlet bakanı' belirtisiz bir isim tamlamasıdır. Bu kurala göre, tamlamanın önüne gelen 'eski' niteleme sıfatı, sadece 'devlet' sözcüğünü değil, 'devlet bakanı' kavramının tamamını niteleyerek 'eski olan bir devlet bakanı' anlamını oluşturur.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Sıfatların İsim Tamlamalarındaki Kapsamı
İpuçları
1
Belirtisiz isim tamlamalarını (ek almayan tamlayan + ek alan tamlanan) bulmaya çalışın.
2
Bir sıfatın tamlamanın sadece ilk kelimesine mi yoksa grubun tamamına mı ait olduğunu anlamak için 'Nasıl?' sorusunu tüm gruba sorun.
3
'Eski devlet' mi demek istiyoruz yoksa 'Eski bir devlet bakanı' mı? Bu ayrım size doğru tamlama türünü verecektir.
Daha Fazla Pratik
Belirtili isim tamlamalarında araya giren sıfatların (Müdürün yeni odası) hangi unsuru nitelediğini inceleyen soruları çözebilirsiniz.
Alternatif Yöntem
Tamlamayı cümleden çıkarıp yerine tek bir isim koyun (Örneğin: 'Bakan'). Sıfat hala bu ismi niteliyorsa ve anlam bozulmuyorsa, tamlamanın tamamını niteliyor demektir.
Tahmini Süre:1m 30s