1974 yılında gerçekleştirilen Kıbrıs Barış Harekâtı’nın ardından ABD Kongresi, Türkiye’nin harekat sırasında Amerikan menşeli silahları kullandığı gerekçesiyle 1975 yılında Türkiye’ye yönelik kapsamlı bir silah ambargosu başlatmıştır. Bu karar, Türkiye’nin savunma politikalarında önemli bir kırılma noktası oluşturmuştur.
Türkiye Cumhuriyeti hükümeti, ABD’nin bu ambargo kararına karşı bir misilleme (mütekabiliyet) olarak aşağıdakilerden hangisini uygulamaya koymuştur?
- 1969 tarihli Ortak Savunma İş Birliği Anlaşması'nı (SİA) askıya alarak İncirlik dışındaki tüm ABD üs ve tesislerinin faaliyetlerini durdurmak ve buraları TSK denetimine almakCevap
- BNATO'nun askeri kanadından tamamen çekildiğini ilan ederek topraklarındaki tüm yabancı askerlerin derhal tahliye edilmesini emretmek
- CCENTO üyeliğinden istifa ederek Sovyetler Birliği ile karşılıklı yardımlaşmayı öngören askeri bir ittifak antlaşması imzalamak
- DEge Ordusu'nu lağvederek Batı Anadolu'daki tüm askeri birlikleri ABD tehdidine karşı Doğu ve Güneydoğu sınırlarına kaydırmak
- EBirleşmiş Milletler Genel Kurulu'ndaki temsil yetkisini askıya alarak Kıbrıs'ın tek taraflı ilhak edildiğini dünyaya duyurmak
Cevap
1969 tarihli Ortak Savunma İş Birliği Anlaşması'nın (SİA) askıya alınarak İncirlik dışındaki ABD üslerinin TSK denetimine geçirilmesi.
Türkiye, 1975 yılında ABD ambargosuna tepki olarak 1969 tarihli Ortak Savunma İş Birliği Anlaşması'nı feshetmiş ve ülkedeki ABD üslerini (NATO kullanımı hariç) kendi kontrolüne almıştır. Bu durum, Türkiye'nin bağımsız dış politika arayışının ve ulusal çıkarlarını koruma kararlılığının bir göstergesidir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Yumuşama Dönemi Türk Dış Politikası ve ABD ile Üs Krizi
İpuçları
1
Türkiye'nin bu tepkisi doğrudan askeri tesislerin kullanım hakkı ve ikili anlaşmalarla ilgilidir.
2
Türkiye, NATO'dan ayrılmak yerine ABD ile olan özel savunma anlaşmasını (1969 SİA) hedef almıştır.
3
İncirlik Üssü'nün durumu bu süreçte istisnai bir konumdadır; diğer tesisler ise TSK denetimine geçmiştir.
Daha Fazla Pratik
ABD ambargosunun kaldırılması sürecinde 1978 yılında yaşanan gelişmeleri ve Türkiye'nin milli savunma sanayii (ASELSAN vb.) atılımlarını inceleyin.
Alternatif Yöntem
Soruyu çözerken Türkiye'nin 'mütekabiliyet' ilkesini uyguladığını ve Batı Bloku'ndan kopmadan ABD'ye özgü bir yaptırım geliştirdiğini düşünmek doğru cevaba götürür.
Tahmini Süre:1m 30s