Soru

Zorluk: OrtaOran ve Orantı

Bir büyükşehir belediyesi, altyapı iyileştirme çalışmaları kapsamında ayırdığı toplam 132.000 TL'lik ödeneği; Çınar, Defne ve Erguvan mahallelerine, bu mahallelerin ilçe merkezine olan uzaklıkları ile ters orantılı olacak şekilde paylaştıracaktır.

Mahallelerin ilçe merkezine olan uzaklıkları sırasıyla 4 km, 6 km ve 12 km olduğuna göre, bu paylaştırma sonucunda en az ödenek alan mahallenin alacağı miktar kaç TL'dir?

  1. 22.000Cevap
  2. B
    24.000
  3. C
    36.000
  4. D
    44.000
  5. E
    66.000

Cevap

En az ödenek alan mahalle 22.000 TL alır.
Ters orantı mantığına göre, uzaklık arttıkça alınan pay azalır. 4, 6 ve 12 sayılarının en küçük ortak katı (EKOK) 12'dir. Bu sayıları 12'de eşitlemek için gereken katsayılar sırasıyla 3, 2 ve 1'dir. Toplam 6 birimlik pay 132.000 TL ise, 1 birimlik pay (en az alan) 22.000 TL'dir.

Adım Adım Çözüm

1
Ters orantı kurallarını uygula
Ödenek miktarları uzaklıklarla (4, 6, 12) ters orantılıdır. Paylar sırasıyla k/4, k/6 ve k/12 olacaktır.
Ters orantıda çoklukların çarpımı sabittir (ax=ka \cdot x = k).
2
Paydaları eşitle ve orantı katsayılarını tam sayıya çevir
Paydalar (4, 6, 12) 12'de eşitlenir. Buna göre paylar: Çınar = 3k, Defne = 2k, Erguvan = k olur.
Kesirli ifadelerle işlem yapmaktansa tam sayı katsayıları kullanmak işlemi kolaylaştırır.
3
Toplam pay sayısını bul ve birim değeri hesapla
Toplam pay = 3k + 2k + k = 6k. Denklem: 6k = 132.000 TL \Rightarrow k = 22.000 TL.
Toplam bütçe, toplam pay sayısına bölünerek birim pay (k) bulunur.
4
İstenen değeri (en az ödenek) hesapla
En az ödenek, en düşük katsayıya (k) sahip olan Erguvan mahallesinindir: 1 ×\times 22.000 = 22.000 TL.
Soru en az ödenek miktarını sormaktadır.

Anahtar Kavram

Ters orantıda, değişkenlerden biri artarken diğeri aynı oranda azalır. a,b,ca, b, c sayıları ile ters orantılı çokluklar k/a,k/b,k/ck/a, k/b, k/c şeklinde ifade edilir.

İpuçları

1
Ters orantı problemlerinde, verilen sayıların çarpımı sabit bir sayıya eşittir. Kesirlerle uğraşmamak için verilen sayıların (4, 6, 12) EKOK'unu bulun.
2
4, 6 ve 12 sayılarının en küçük ortak katı 12'dir. Buna göre payları; 4a=12k4 \cdot a = 12k, 6b=12k6 \cdot b = 12k ve 12c=12k12 \cdot c = 12k eşitliğini sağlayacak şekilde belirleyebilirsiniz.
3
Paylar sırasıyla 3k, 2k ve 1k olacaktır. Toplam pay (6k) 132.000 TL'ye eşittir. Buradan k değerini bularak en küçük payı (1k) hesaplayabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Pratik yol: Uzaklıklar 4, 6, 12'dir. 12 km, 4 km'nin 3 katı olduğuna göre; 4 km uzaklıktaki yer, 12 km uzaklıktakinin 3 katı ödenek alır (Ters Orantı). Benzer şekilde 6 km'deki, 12 km'dekinin 2 katı alır. Paylar direkt 3, 2, 1 şeklinde yazılabilir.
Tahmini Süre:1m 30s
Bu soruyu puanla