Examkin

Soru

Zorluk: ZorTürkiye'nin Jeolojik Oluşumu

Türkiye arazisi, jeolojik geçmişi boyunca farklı süreçlerden geçerek bugünkü ana hatlarını kazanmıştır. III.III. Jeolojik Zaman'ın (Tersiyer) sonlarına doğru büyük ölçüde dış kuvvetler tarafından aşındırılarak deniz seviyesine yakın bir "yontukdüz" (peneplen) haline gelen Anadolu Yarımadası'nın, günümüzde ortalama yükseltisi fazla olan yüksek platolara ve akarsular tarafından derince yarılmış vadilere sahip olması aşağıdakilerden hangisinin sonucudur?

  1. A
    Birinci Jeolojik Zaman'da oluşan masif kütlelerin aşınmaya karşı direnç göstererek yüksekte kalması
  2. B
    Levha hareketleri sonucunda meydana gelen şiddetli orojenik kıvrımlanmaların günümüzde de aynı hızla devam etmesi
  3. Kuvaterner'de (IV.IV. Zaman) meydana gelen epirojenik hareketlerle Anadolu karasının toptan yükselmesiCevap
  4. D
    Geniş alan kaplayan volkanik faaliyetlerin sonucunda oluşan lav örtülerinin yer şekillerini düzleştirmesi
  5. E
    Kuzey Anadolu ve Doğu Anadolu fay hatları boyunca meydana gelen tektonik çökmelerin havza tabanlarını derinleştirmesi

Cevap

Anadolu'nun Kuvaterner'de geçirdiği epirojenik toptan yükselme hareketi, günümüzdeki yüksek plato ve derin vadi yapısının temel nedenidir.
Anadolu karası III.III. Zaman sonlarına kadar dış kuvvetlerce aşındırılarak deniz seviyesinde düzleşmiştir. Ancak IV.IV. Zaman'da (Kuvaterner) yan basınçların etkisiyle hafifleyen veya levha hareketleriyle zorlanan Anadolu bloku toptan yükselmiştir. Bu durum, eski düzlüklerin yüksek platolara dönüşmesine ve akarsuların yükselen karayı derince aşındırarak derin vadiler oluşturmasına neden olmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
Jeolojik terimlerin analiz edilmesi
Peneplen (yontukdüz) kavramı, bir arazinin uzun süreli aşınma sonucu deniz seviyesine yakın bir düzlük haline gelmesini ifade eder.
Anadolu'nun III.III. Zaman (Tersiyer) sonundaki durumunu anlamak için bu tanım kritiktir.
2
Yükselti farkının nedenini sorgulama
Deniz seviyesindeki bir düzlüğün bugün 10001000-20002000 metre yükseklikte bulunması için arazinin dikey yönde hareket etmesi gerekir.
Orojenez (kıvrılma/kırılma) düzlüğü bozar, epirojenez (toptan yükselme) ise düzlüğü koruyarak yükseltir.
3
Zaman ve süreç eşleştirmesi yapma
Anadolu'nun bugünkü yüksekliğini kazandığı ana süreç IV.IV. Zaman (Kuvaterner) başındaki epirojenik yükselmedir.
Epirojenez sonucunda akarsular yükselen karaya gömülerek derin vadiler (boğaz vadiler vb.) oluşturmuştur.

Anahtar Kavram

Epirojenez ve Peneplen İlişkisi

İpuçları

1
Türkiye'nin 'genç oluşumlu' bir ülke olması, yakın zamanda (IV. Zaman) geçirdiği hareketlerle yakından ilişkilidir.
2
Peneplen haline gelmiş bir arazinin yapısı bozulmadan yüksekliğinin artması için yer kabuğunun blok halinde hareket etmesi gerekir.
3
Kıtaların geniş ölçekli yükselme veya alçalma hareketlerine coğrafyada 'epirojenez' adı verilir.

Daha Fazla Pratik

Epirojenezin Türkiye'deki diğer kanıtlarını (kıyı sekileri, deniz ilerlemesi/gerilemesi) incelemek konuyu pekiştirecektir.

Alternatif Yöntem

Platoların varlığını orojenezle karıştırıyorsanız, akarsuların neden vadilerini çok derine kazdığını düşünün. Akarsu ancak deniz seviyesinden yüksek bir karada derine aşındırma yapabilir.
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla

Konular

Türkiye'nin Jeolojik Oluşumu

Bu konudan daha fazla soru