Türkiye'nin mutlak konumu ve Dünya'nın küresel şekli dikkate alındığında; Mersin'den hareket ederek Samsun'a doğru aynı boylam üzerinde ilerleyen bir gözlemcinin, bu yolculuk sırasında aşağıdakilerden hangisini gözlemlemesi beklenemez?
- AKutup Yıldızı'nın (Polaris) ufuk düzlemi üzerindeki yükselti açısının artması
- BÇizgisel dönüş hızının azalmasına bağlı olarak tan ve grup sürelerinin uzaması
- Güneş ışınlarının atmosferde katettiği yolun kısalmasıCevap
- DDünya'nın geoit şeklinden dolayı yer çekimi kuvvetinin artış göstermesi
- EÖğle vaktinde güneş ışınlarının yere düşme açısının daralması
Cevap
Güneş ışınlarının atmosferde katettiği yolun kısalması ifadesi yanlıştır; aksine bu yol uzar.
Güneş ışınlarının geliş açısı ile atmosferde katedilen yol arasında ters bir ilişki vardır. Mersin'den Samsun'a gidildikçe güneş ışınlarının geliş açısı daralır. Açı daraldığı (ışınlar daha eğik geldiği) için ışınların atmosferde katettiği yol kısalmaz, aksine uzar. Bu durum enerji kaybının (tutulmanın) artmasına neden olur.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Enlem Etkisi ve Atmosferik Tutulma İlişkisi
İpuçları
1
Güneş ışınlarının geliş açısı ile atmosferdeki yol arasındaki ilişkiyi düşünün: Işınlar dik mi yoksa eğik mi geldiğinde daha çok yol kateder?
2
Kuzeye doğru gidildikçe güneş ışınlarının yere düşme açısı küçülür. Işınların daha eğik gelmesi, atmosfer tabakasını daha 'yatay' ve dolayısıyla daha uzun bir hat boyunca geçmesi demektir.
3
Atmosferik tutulma, ışığın atmosferde aldığı yolla doğru orantılıdır. Mersin'de güneş ışınları daha dik geldiği için yol kısa, Samsun'da ise daha eğik geldiği için yol uzundur.
Daha Fazla Pratik
Farklı tarihlerde (21 Haziran ve 21 Aralık gibi) bu iki şehir arasındaki gece-gündüz süre farkı değişimini inceleyebilirsiniz.
Alternatif Yöntem
Geometri mantığıyla yaklaşılabilir: Dik açıyla (90 derece) bir yüzeye giren doğru en kısa yolu katederken, açı küçüldükçe doğrunun yüzeyler arasındaki uzunluğu artar.
Tahmini Süre:1m 30s