Türkiye'de Nüfus ve Yerleşme

Artvin'in dağlık bir köyünde ikamet eden Kemal Bey, tarım arazilerinin yetersizliği ve engebeli arazi şartları nedeniyle ailesiyle birlikte sanayi faaliyetlerinin geliştiği Bursa'ya temelli yerleşmiştir. Yozgat'ta yaşayan Sinan Bey ise her yıl yaz mevsiminde büyük inşaat projelerinde çalışmak amacıyla İstanbul'a gitmekte ve sonbahar aylarında memleketine geri dönmektedir.

Buna göre, verilen göç örnekleriyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

Türkiye’de iç göçler, göçün gerçekleştiği her iki uçta da (göç veren ve göç alan) mekânsal, toplumsal ve ekonomik yapı üzerinde derin değişimleri beraberinde getirir. Göç veren kırsal yörelerdeki değişimler analiz edildiğinde; nüfusun dinamizmini kaybetmesi, kamu kaynaklarının kullanım verimliliğinin düşmesi ve tarımsal yapıda dönüşümler yaşandığı görülür.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye’de yoğun göç veren kırsal alanlarda ortaya çıkan değişimler arasında yer almaz?

Türkiye'de tarımsal nüfus yoğunluğu ($TNY$), bir bölgede tarım sektöründen geçimini sağlayan nüfusun, o bölgedeki toplam tarım alanlarına bölünmesiyle elde edilir ($TNY = \frac{\text{Tarımsal Nüfus}}{\text{Tarım Alanları}}$). Türkiye'nin yer şekilleri ve tarımsal yapısı göz önüne alındığında, aşağıdaki bölümlerin hangisinde tarımsal nüfus yoğunluğunun diğerlerine göre daha yüksek olması beklenir?

Türkiye'de nüfus yoğunluğu hesaplamalarında kullanılan tarımsal nüfus yoğunluğu; bir yörede tarım sektöründe çalışan nüfusun, o yöredeki toplam ekili-dikili alanlara (tarım alanlarına) bölünmesiyle elde edilir.

Buna göre, aşağıdaki yer şekli özelliklerinden hangisinin baskın olduğu bir yörede, tarımsal nüfus yoğunluğunun diğerlerine göre daha yüksek çıkması beklenir?

Türkiye'de kentsel yerleşmelerin büyümesinde; tarım, sanayi, maden, turizm ve ulaşım gibi fonksiyonel özellikler belirleyicidir. Bazı şehirler, yerel kaynaklarından ziyade stratejik coğrafi konumları gereği ana kara ve demir yolu akslarının kesişme noktasında (kavşak noktası) bulunmaları sayesinde hızla gelişmiş ve 'ulaşım şehri' kimliği kazanmıştır.

Buna göre, aşağıda verilen şehirlerden hangisi 'ulaşım ve kavşak noktası' fonksiyonu ile diğerlerine göre daha fazla ön plana çıkmaktadır?

Türkiye’de şehirlerin büyüme hızı ve mekânsal gelişimi, o şehri var eden 'baskın ekonomik fonksiyon' ile doğrudan ilişkilidir. Bazı şehirler ulaşım yollarının kavşağında yer aldıkları için ticaret merkezi haline gelirken, bazıları ham madde kaynaklarına veya enerjiye yakınlıkları sayesinde sanayi şehri kimliği kazanmıştır.

Buna göre, aşağıdaki şehirlerden hangisinin hızla büyümesinde ve bugünkü kentsel karakterinin oluşmasında 'sanayi' fonksiyonunun etkisi diğerlerine göre daha azdır?

Türkiye'de kırsal yerleşmelerin bir parçasını oluşturan köy altı yerleşmeleri, genellikle hayvancılık ve tarım faaliyetlerine bağlı olarak gelişmiştir. Ancak bazı yerleşme tipleri, bulundukları sahanın coğrafi özelliklerine bağlı olarak balıkçılık faaliyetleri üzerine uzmanlaşmıştır. Özellikle Ege kıyılarında, deniz kıyısına kurulan ve balık üretimi ile avlanmasına dayalı olan bu geçici köy altı yerleşme tipi aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de kırsal alanlardan kentlere doğru yapılan göçler, göç veren yörelerde çeşitli sosyo-ekonomik ve demografik değişimleri beraberinde getirir. Buna göre, yoğun göç veren kırsal bir yörede aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenmez?

Türkiye'de nüfus yoğunlukları üzerine çalışma yapan bir planlama uzmanı, incelediği bir yöreye ait aşağıdaki verileri elde etmiştir:

Buna göre, verileri paylaşılan yörenin aşağıdaki coğrafi özelliklerden hangisine sahip olduğu söylenebilir?

Türkiye'de çalışan nüfusun ekonomik faaliyet kollarına (tarım, sanayi, hizmet) göre dağılımı, ülkenin sosyo-ekonomik gelişmişlik düzeyini yansıtan en önemli yapısal özelliklerden biridir. Aşağıdaki tabloda Türkiye'nin $1927$ ve $2023$ yıllarına ait çalışan nüfusunun sektörel dağılım oranları verilmiştir:

Bu tablodaki veriler dikkate alındığında, Türkiye'nin nüfus yapısındaki değişimle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Türkiye'de kırsal yerleşmelerin dokusu üzerinde doğal çevre faktörleri belirleyici bir rol oynar. Özellikle su kaynaklarının dağılımı ve yer şekillerinin engebe durumu, evlerin birbirine yakın ya da uzak inşa edilmesini doğrudan etkiler. Bu doğrultuda; suyun az, arazinin düz olduğu yerlerde evlerin bir arada (toplu), suyun bol, arazinin engebeli olduğu yerlerde ise evlerin birbirinden uzak (dağınık) olduğu görülür.

Buna göre, Türkiye'deki kırsal yerleşme dokularının şekillenmesiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Türkiye'de kırsal yerleşmelerden daha küçük olan ve idari olarak bir köye bağlı kalarak varlığını sürdüren yerleşmelere "köy altı yerleşmeleri" denir. Bu yerleşmelerin bir bölümünde yıl boyunca yaşanırken (kalıcı), bir bölümünde ise sadece yılın belli bir döneminde (geçici) faaliyet gösterilir.

Buna göre; özellikle Karadeniz, Akdeniz ve Doğu Anadolu bölgelerinde hayvancılık faaliyetleri ve yazın serinleme ihtiyacı doğrultusunda kullanılan, Türkiye'nin en yaygın "geçici" köy altı yerleşme tipi aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de iç göç hareketlerini tetikleyen unsurlar; insanları bulundukları yerden uzaklaştıran 'itici faktörler' ile gidilecek yerin avantajlarını temsil eden 'çekici faktörler' olarak sınıflandırılmaktadır.

Buna göre, aşağıdaki tabloda yer alan eşleştirmelerden hangisinde bir hata yapılmıştır?

Türkiye'de son yıllarda doğum oranlarının hızla düşmesi ve ortalama yaşam süresinin uzaması, nüfusun yaş yapısında 'demografik dönüşüm' olarak adlandırılan süreci hızlandırmıştır. Bu dönüşümün bir sonucu olarak ortaya çıkan ve ekonomik kalkınma için bir potansiyel teşkil eden 'demografik fırsat penceresi' kavramı, Türkiye'nin günümüzdeki hangi yapısal özelliği ile doğrudan ilişkilidir?

Türkiye'de nüfusun yapısal özellikleri Cumhuriyet'in ilk yıllarından günümüze kadar büyük bir değişim geçirmiştir. Aşağıdaki tabloda Türkiye'nin $1935$ ve $2023$ yıllarına ait nüfusun yaş gruplarına göre dağılım oranları verilmiştir:

Tablodaki veriler dikkate alındığında, Türkiye'nin nüfus yapısındaki değişimle ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

Türkiye'de kıyı şehirlerinin büyümesi ve fonksiyonel çeşitlilik kazanmasında limanların "art bölgesi" ($hinterland$) ile olan bağlantısı belirleyici bir rol oynar. Dağların kıyıya paralel uzandığı ve ulaşımın zor olduğu alanlarda limanların gelişimi kısıtlı kalırken, ulaşımın kolay olduğu alanlarda ticaret ve sanayi fonksiyonları hızla gelişir.

Buna göre; yer şekilleri ve ulaşım özellikleri dikkate alındığında, aşağıdaki kıyı şehirlerinden hangisinin gelişimi, iç kesimlerle olan ulaşım ağının zayıf olması ve hinterlandının dar olması nedeniyle diğerlerine göre daha yavaştır?

Türkiye'de iç göçler, nüfusun yerleştiği yerde kalma süresine göre "sürekli göçler" ve "mevsimlik (geçici) göçler" olarak iki ana gruba ayrılır. Mevsimlik göçlerde temel amaç, yılın belirli bir döneminde ekonomik faaliyette bulunmak veya geleneksel faaliyetleri sürdürmek olup dönem sonunda başlangıç noktasına geri dönülür.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de gerçekleşen mevsimlik göç faaliyetlerine örnek olarak gösterilemez?

Türkiye'de şehirlerin büyümesi ve gelişmesinde baskın olan fonksiyonlar, o şehrin coğrafi konumu ve ekonomik faaliyetleriyle doğrudan ilişkilidir. Bazı şehirler sahip oldukları yer altı kaynaklarıyla, bazıları ise ulaşım avantajlarıyla kentsel bir kimlik kazanmıştır.

Buna göre, aşağıda verilen şehir ve bu şehrin gelişiminde etkili olan temel fonksiyon eşleştirmelerinden hangisi, o şehrin coğrafi özellikleri ve kentsel gelişimi ile çelişmektedir?

Türkiye'de $1965$ yılında yürürlüğe giren "Nüfus Planlaması Kanunu", Cumhuriyet tarihinin nüfus politikaları açısından en önemli kırılma noktalarından birini temsil etmektedir. Bu kanunun kabul edilmesiyle birlikte Türk hukuk sisteminde ve devletin nüfusa yaklaşımında yaşanan değişimle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Türkiye'de kentsel yerleşmelerin fonksiyonel sınıflandırması yapılırken kentin büyümesinde etkili olan birincil ekonomik faaliyet esas alınır. Bazı sanayi şehirlerinin yer seçiminde hammaddeye yakınlık belirleyici bir kriterken, bazılarında ulaşım olanakları, enerji kaynağına yakınlık veya pazarlama koşulları ön plana çıkmaktadır.

Buna göre, aşağıdaki şehirlerin hangisinde sanayi fonksiyonunun gelişmesi ve kentin büyümesi doğrudan "hammaddeye yakınlık" ilkesine dayanmaktadır?