Examkin

Türkiye'nin Coğrafi Konumu

601 soru

Soru 481Soru →

Türkiye'nin jeolojik geçmişi incelendiğinde, arazilerinin büyük bir kısmının III.III. ve IV.IV. jeolojik zamanlarda oluştuğu, bu nedenle 'genç oluşumlu' bir arazi yapısına sahip olduğu görülmektedir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin bu özel (göreceli) durumunun bir sonucu olarak gösterilemez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: En doğusu ile en batısı arasında 7676 dakikalık zaman farkının bulunması

Cevap

En doğusu ile en batısı arasında 7676 dakikalık zaman farkının bulunması
Türkiye'nin en doğusu (45∘45^{\circ} Doğu) ile en batısı (26∘26^{\circ} Doğu) arasındaki 1919 boylamlık farktan kaynaklanan 7676 dakikalık yerel saat farkı, Türkiye'nin boylam dereceleriyle yani matematik (mutlak) konumuyla ilgilidir. Arazinin genç oluşumlu olması (jeolojik yapı) bu durumu etkilemez.

Adım Adım Çözüm

1
Öncüldeki 'genç oluşumlu arazi' kavramını analiz et
Genç oluşum, Türkiye'nin III. ve IV. jeolojik zamanlardaki gelişimini ifade eder ve göreceli (özel) konum kapsamında değerlendirilir.
Sorunun hangi konum türüyle ilgili olduğunu netleştirmek için.
2
Linyit, deprem, jeotermal ve akarsu potansiyeli yer yapısıyla (özel konum) ilgilidir; ancak saat farkı boylam (matematik konum) ile ilgilidir.
Özel ve matematik konum sonuçlarını birbirinden ayırmak için.

Anahtar Kavram

Özel konum (göreceli konum), bir yerin yükseltisi, yer şekilleri, jeolojik yapısı ve denizlere göre durumudur; matematik konum ise sadece koordinatlarla ilgilidir.

İpuçları

1
Bir özelliğin 'boylam' veya 'enlem' ile açıklanıp açıklanamayacağına odaklanın.
2
Yerel saat farkı, güneşin doğuşu ve batışı gibi kavramlar her zaman mutlak (matematik) konumun sonucudur.
3
Türkiye'nin III. ve IV. zamanda toptan yükselmiş olması dağların yüksekliğini belirler, ancak meridyen sayısını belirlemez.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin matematik konumuna bağlı olarak ortaya çıkan 'Dört mevsimin belirgin yaşanması' ile özel konumuna bağlı 'Aynı anda farklı iklimlerin yaşanması' arasındaki farkı tekrar edin.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 482Soru →

Bir coğrafyacı, Türkiye'nin dünya üzerindeki yerini tanımlarken şu ifadeyi kullanmıştır: "Ülkemiz, başlangıç meridyeninin doğusunda ve Ekvator'un kuzeyinde, güneş ışınlarını hiçbir zaman dik almayan bir konumda yer alır."

Bu coğrafyacının ifadesine dayanarak, Türkiye ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisine yalnızca mutlak (matematik) konum verileriyle ulaşılabilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 21 Haziran tarihinde en uzun gündüzün Sinop'ta yaşanması

Cevap

21 Haziran tarihinde en uzun gündüzün Sinop'ta yaşanması, Türkiye'nin Kuzey Yarım Küre'deki enlem dereceleriyle doğrudan ilgili olan mutlak konumun bir sonucudur.
21 Haziran tarihinde Türkiye'de kuzeye doğru gidildikçe gündüz süresinin uzaması, ülkemizin Kuzey Yarım Küre'deki mutlak konumunun bir sonucudur. Sinop, Türkiye'nin en kuzey noktası olduğu için bu tarihte en uzun gündüzü yaşar.

Adım Adım Çözüm

1
Tanımdaki anahtar kavramları analiz et.
Başlangıç meridyeninin doğusu (Doğu Boylamları), Ekvator'un kuzeyi (Kuzey Enlemleri), Güneş ışınlarının dik gelmemesi (Dönenceler dışı).
Bu kavramların tamamı enlem ve boylam dereceleriyle ifade edilen mutlak konuma işaret eder.
2
Seçenekleri coğrafi konum türlerine göre sınıflandır.
A, B, D ve E seçenekleri yükselti, denizellik veya yer şekilleri (özel konum) ile ilgilidir.
Matematik konum, yalnızca sayısal koordinatlarla değişen (gündüz süresi, yerel saat, güneş açısı) durumları kapsar.
3
21 Haziran verisini değerlendir.
21 Haziran'da kuzeye gidildikçe gündüz süresi uzar.
Sinop Türkiye'nin en kuzeyinde yer aldığı için en uzun gündüz burada yaşanır; bu durum tamamen enlem etkisi (mutlak konum) ile açıklanır.

Anahtar Kavram

Mutlak (Matematik) Konum ve Sonuçları

İpuçları

1
Bir özelliğin mutlak konumla ilgili olması için enlem (kuzey-güney) veya boylam (doğu-batı/saat) dereceleriyle açıklanabilmesi gerekir.
2
Denizellik, yükselti ve dağların uzanış yönü gibi faktörler 'özel konum' başlığı altında incelenir.
3
21 Haziran'da Türkiye'de en uzun gündüzün nerede yaşandığını ve bunun neye göre değiştiğini düşünün.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin Orta Kuşak'ta yer almasının diğer sonuçlarını (Akdeniz iklimi, Batı rüzgarları, Cephe yağışları) gözden geçirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 483Soru →

Türkiye'nin ortak saat uygulaması, yıl boyunca 45∘45^{\circ} Doğu boylamı (Iğdır) esas alınarak yürütülmektedir. 41∘41^{\circ} Doğu boylamında yer alan Muş ilinde yerel saatin 10.4410.44 olduğu bir anda, Türkiye'nin ulusal saati aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 11.0011.00

Cevap

Türkiye'nin ulusal saati 11.0011.00 olarak hesaplanır.
Türkiye'nin ulusal saat ayarı 45∘45^{\circ} Doğu (Iğdır) boylamına göre yapılır. 41∘41^{\circ} Doğu boylamındaki Muş ile ulusal saat merkezi arasında 44 meridyen fark vardır (45−41=445 - 41 = 4). Her meridyen arası 44 dakika olduğu için toplam zaman farkı 1616 dakikadır (4×4=164 \times 4 = 16). Muş, ulusal saat merkezinin batısında yer aldığı için ulusal saat Muş'tan 1616 dakika daha ileridir. Bu durumda 10.44+1610.44 + 16 dakika işleminin sonucu tam olarak 11.0011.00 olur.

Adım Adım Çözüm

1
Ulusal saat boylamı ile yerel saati verilen merkezin boylam farkını bul.
45∘−41∘=4∘45^{\circ} - 41^{\circ} = 4^{\circ}
Zaman farkını hesaplamak için öncelikle meridyen farkının belirlenmesi gerekir.
2
Boylam farkını zaman farkına (dakika) dönüştür.
4×4=164 \times 4 = 16 dakika
Ardışık iki meridyen arasındaki yerel saat farkı her zaman 44 dakikadır.
3
Yön tayini yaparak zaman farkını yerel saate ekle.
10.44+00.16=11.0010.44 + 00.16 = 11.00
Doğuda yerel saat daha ileridir; 45∘45^{\circ} Doğu boylamı 41∘41^{\circ} Doğu boylamına göre daha doğuda yer aldığı için fark eklenmelidir.

Anahtar Kavram

Ulusal Saat ve Yerel Saat Farkı Hesaplama

İpuçları

1
Türkiye'de ulusal saatin hangi boylama (45∘45^{\circ} Doğu) göre ayarlandığını hatırlayarak işe başla.
2
İki boylam arasındaki farkı bul ve her boylamın 44 dakikaya eşit olduğunu unutma.
3
Muş 41∘41^{\circ} boylamında, ulusal saat ise 45∘45^{\circ} boylamındadır. Daha doğuda olan yerin saati her zaman daha ileridir.

Daha Fazla Pratik

Farklı boylamlardaki şehirlerin (örneğin Çanakkale ve Iğdır) yerel saatleri arasındaki maksimum farkı hesaplayarak bu konuyu pekiştirebilirsin.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 484Soru →

Türkiye coğrafyası incelendiğinde, bazı özelliklerin ülkenin dünya üzerindeki koordinatları (enlem ve boylam) ile, bazı özelliklerin ise yer şekilleri, yükselti ve denizlere göre konumu ile ilgili olduğu görülür.

Buna göre;
I. Batıdan doğuya doğru gidildikçe karın yerde kalma süresinin uzaması
II. Güneş ışınlarının geliş açısının güneyden kuzeye doğru daralması
III. Yer şekillerinin engebeli olmasına bağlı olarak kısa mesafelerde iklimin değişmesi
IV. 2121 Haziran tarihinde en uzun gündüz süresinin ülkenin kuzeyinde yaşanması

yukarıda verilenlerden hangileri Türkiye'nin özel (göreceli) konumu ile açıklanabilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve III

Cevap

Türkiye'de batıdan doğuya karın yerde kalma süresinin uzaması (yükselti) ve kısa mesafelerde iklim çeşitliliği (yer şekilleri) özel konumun sonuçlarıdır.
Doğru yanıt olan seçenek, yükseltinin batıdan doğuya doğru artması (I) ve yer şekillerinin engebeli olmasının kısa mesafelerde iklimi değiştirmesi (III) gibi Türkiye'ye özgü fiziksel faktörleri içerir. Bu durumlar dünya üzerindeki herhangi bir koordinatta değil, Türkiye'nin spesifik topoğrafyası nedeniyle oluşur.

Adım Adım Çözüm

1
Öncüllerin hangi coğrafi faktöre dayandığını belirleyin.
I. madde yükselti, II. madde enlem, III. madde yer şekilleri, IV. madde enlem/mevsim faktörlerine dayanmaktadır.
Bir özelliğin mutlak mı yoksa özel mi olduğunu anlamak için nedenine bakılmalıdır.
2
Faktörleri 'Mutlak' ve 'Özel' konum başlıkları altında sınıflandırın.
Enlem ve koordinat temelli olanlar (II ve IV) Mutlak; yükselti ve yer şekilleri temelli olanlar (I ve III) Özel konumdur.
Yükselti, denizellik ve yer şekilleri 'Özel Konum' kavramı içinde değerlendirilir.

Anahtar Kavram

Özel konum; bir yerin denizlere, okyanuslara, kıtalara, komşu ülkelere, ticaret yollarına göre konumu ile yer şekilleri ve yükselti gibi kendine has özelliklerini kapsar.

İpuçları

1
Eğer bir özellik enlem (kuzey-güney farkı) veya boylamla ilgiliyse mutlak konumdur.
2
Yükselti, dağların uzanışı ve deniz etkisi gibi faktörlerin sonuçlarını arayın.
3
Batıdan doğuya sıcaklık değişimi enlemle açıklanamaz çünkü bu yön değişiminde enlem sabit kalmaktadır.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin matematiksel konumunun sonuçlarından olan 'Dört Mevsim' ile özel konumun sonucu olan 'Aynı Anda Farklı Mevsim' farkını çalışabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Şu kuralı uygulayabilirsiniz: Bir durum Ekvator'a veya Başlangıç Meridyeni'ne uzaklıkla açıklanabiliyorsa 'Mutlak', açıklanamıyorsa 'Özel' konumdur.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 485Soru →

Türkiye'nin matematik konumu (mutlak konumu); 36∘−42∘36^\circ-42^\circ Kuzey paralelleri ile 26∘−45∘26^\circ-45^\circ Doğu meridyenleri arasında yer almasıyla tanımlanır. Bu konum, Türkiye'nin iklimini, yerel saatini ve güneş ışınlarını alma açısını doğrudan etkileyen bir faktördür. Ancak bazı coğrafi özellikler enlem veya boylamla değil, Türkiye'nin yer şekilleri ve denizlere göre konumuyla açıklanır.

Buna göre, Türkiye'de görülen aşağıdaki özelliklerden hangisi Türkiye'nin matematik konumunun bir sonucu olarak değerlendirilemez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Aynı gün içerisinde farklı yerlerde farklı mevsim özelliklerinin bir arada görülmesi

Cevap

Aynı gün içerisinde farklı yerlerde farklı mevsim özelliklerinin bir arada görülmesi
Aynı gün ve aynı saat içerisinde farklı yerlerde farklı mevsimsel özelliklerin (örneğin bir yerde kar varken diğerinde bahar havası olması) görülmesi, kısa mesafelerde yer şekillerinin ve yükseltinin değişmesiyle ilgilidir. Bu durum Türkiye'nin özel (göreceli) konumunun bir sonucudur.

Adım Adım Çözüm

1
Matematik ve özel konum kavramlarını ayırt edin.
Matematik konum enlem ve boylamla (sayısal koordinatlarla), özel konum ise yer şekilleri, yükselti ve denizellik ile ilgilidir.
Sorunun kökenindeki temel ayrımı belirlemek için bu adım gereklidir.
2
Seçenekleri coğrafi nedenlerine göre sınıflandırın.
Dört mevsimin ardışık yaşanması 'orta kuşak' (enlem), rüzgar yönleri 'yarım küre' (enlem), saat farkı ise 'meridyen' (boylam) sonucudur.
Her bir özelliğin matematiksel bir temeli olup olmadığını kontrol etmek gerekir.
3
Aynı anda/günde yaşanan değişimleri analiz edin.
Aynı anda farklı iklim özelliklerinin (örneğin Antalya'da denize girilirken Toroslar'da kayak yapılması) temel nedeni enlem değil, yükselti ve bakı gibi yerel faktörlerdir.
Zamana yayılan değişimler (yıl içi) matematiksel, mekandaki anlık değişimler (kısa mesafe) genellikle özel konumsaldır.

Anahtar Kavram

Matematik (Mutlak) Konum vs Özel (Göreceli) Konum Ayrımı

İpuçları

1
Bir özelliğin 'yıl içinde' mi yoksa 'aynı anda' mı değiştiğine dikkat edin.
2
Orta kuşakta bulunmak, yıl içinde dört mevsimin sırayla yaşanmasını sağlar. Ancak aynı gün içinde farklı sıcaklıklar yer şekilleriyle ilgilidir.
3
Seçenekler arasında hangisi Türkiye'nin dağlık ve engebeli olmasıyla (yükselti farkıyla) daha çok ilgilidir?

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin matematik konumu sonuçlarını 'ABCD' (Akdeniz iklimi, Batı rüzgarları, Cephe yağışları, Dört mevsim) şifresiyle hatırlayabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Soruyu çözerken şu kuralı kullanabilirsiniz: Eğer bir durum 'Enlem' veya 'Boylam' ile formüle edilebiliyorsa matematik konumdur. Eğer 'Yükselti', 'Denizellik' veya 'Dağların uzanışı' ile açıklanıyorsa özel konumdur.
Tahmini Süre:50s
Soru 486Soru →

Türkiye'nin ulusal saat ayarı, 45∘45^{\circ} Doğu boylamında yer alan Iğdır ilinin yerel saatine göre düzenlenmektedir. Buna göre, ulusal saatin 12:0012:00 olduğu bir anda 30∘30^{\circ} Doğu boylamı üzerinde yer alan İzmit'in yerel saati aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 11:0011:00

Cevap

İzmit'in yerel saati 11:00'dir.
Türkiye'nin ulusal saati 45° Doğu boylamına göre ayarlanmıştır. İzmit 30° Doğu boylamında yer aldığı için ulusal saat ayar merkezinin 15 meridyen batısındadır. 15 meridyen farkı, her meridyen arası 4 dakika olduğu için 60 dakikalık (1 saat) bir fark yaratır. Batıda yerel saat daha geri olduğu için 12:00'den 1 saat çıkarılarak 11:00 sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1
Merkezler arasındaki boylam farkını bulun.
45∘−30∘=15∘45^{\circ} - 30^{\circ} = 15^{\circ} boylam farkı.
Zaman farkını hesaplamak için önce iki nokta arasındaki meridyen uzaklığını bilmeliyiz.
2
Boylam farkını zaman farkına çevirin.
15×4=6015 \times 4 = 60 dakika (11 saat).
Her iki meridyen arasındaki zaman farkı 4 dakikadır.
3
Yön tayini yaparak yerel saati belirleyin.
12:00−1:00=11:0012:00 - 1:00 = 11:00
İzmit (30∘30^{\circ} Doğu), Iğdır'dan (45∘45^{\circ} Doğu) daha batıda yer aldığı için yerel saati daha geridir.

Anahtar Kavram

Boylam farkı ve yerel saat hesaplama

İpuçları

1
Türkiye'nin ulusal saati Iğdır'ın (45∘45^{\circ} Doğu) yerel saatidir.
2
Her meridyen arası 4 dakika zaman farkı olduğunu unutmayın ve iki şehir arasındaki boylam farkını hesaplayın.
3
İzmit daha batıda olduğu için saati Iğdır'dan daha geri olmalıdır. 15∘15^{\circ} fark 6060 dakikaya eşittir.

Daha Fazla Pratik

İzmir (27∘27^{\circ} Doğu) ile Iğdır (45∘45^{\circ} Doğu) arasındaki yerel saat farkını hesaplayarak alıştırma yapabilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 487Soru →

Türkiye'nin 'Mavi Vatan' doktrini ve Doğu Akdeniz'deki stratejik hamleleri, bölgedeki enerji kaynakları ve deniz ulaşım yolları üzerindeki etkinliğini artırmayı amaçlamaktadır. Bu kapsamda atılan adımlar, Türkiye'nin bölgesel güç olma kapasitesini doğrudan etkilemektedir. Buna göre, Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki jeopolitik önemini ve stratejik gücünü artıran aşağıdaki unsurlardan hangisi, ülkenin özel (jeopolitik) konumuyla ilgilidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Libya ile imzalanan Deniz Yetki Alanlarının Sınırlandırılmasına İlişkin Mutabakat Muhtırası ile bölgede stratejik bir koridor oluşturması

Cevap

Libya ile imzalanan Deniz Yetki Alanlarının Sınırlandırılmasına İlişkin Mutabakat Muhtırası ile bölgede stratejik bir koridor oluşturulması, Türkiye'nin özel (jeopolitik) konumunun bir sonucudur.
Doğru yanıt olan seçenek, Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki deniz yetki alanlarını korumaya yönelik siyasi ve hukuki bir girişimi ifade eder. Bu tür stratejik hamleler, ülkenin coğrafi avantajlarını (özel konumunu) kullanarak uluslararası politikada elde ettiği gücü temsil eder.

Adım Adım Çözüm

1
Kavram Analizi
Matematik konum (enlem-boylam) ile özel konum (jeopolitik-stratejik) arasındaki farkı belirle.
Soruda istenen 'özel konum' unsuru, ülkenin çevresiyle olan siyasi, ekonomik ve stratejik ilişkilerini kapsar.
2
Seçenek Sınıflandırması
İklim, sıcaklık, yerel saat ve güneş açısı ile ilgili olan ifadeler 'matematik konum' olarak işaretlendi.
Bu özellikler Türkiye'nin dünya üzerindeki koordinatlarından kaynaklanan sabit fiziksel gerçeklerdir.
3
Doğru Yanıt Tespiti
Libya ile yapılan anlaşmanın siyasi ve stratejik bir hamle olduğu, bunun da jeopolitik (özel) gücü artırdığı saptandı.
Uluslararası hukuk ve siyasi coğrafya kapsamındaki hamleler doğrudan özel konumun bir yansımasıdır.

Anahtar Kavram

Jeopolitik Güç ve Özel Konum Ayrımı

İpuçları

1
Bir özelliğin jeopolitik olması için stratejik, siyasi veya ekonomik bir 'güç' unsuru barındırması gerekir.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin jeopolitik önemini artıran statik (değişmeyen) ve dinamik (değişen) unsurları sınıflandırarak çalışmak konuyu pekiştirir.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 488Soru →

Türkiye'nin mutlak (matematik) konumu dikkate alındığında, ülkenin en güneyinden en kuzeyine doğru gerçekleştirilen bir yolculukta bazı coğrafi değişkenlerin düzenli bir şekilde farklılaştığı görülür.

Aşağıdaki tabloda, bu değişimlerden bazıları karşılaştırmalı olarak verilmiştir:

DeğişkenHatay Yakınları (36∘36^\circ K)Sinop Yakınları (42∘42^\circ K)
Çizgisel Dönüş HızıDaha FazlaDaha Az
Alacakaranlık (Gurup/Tan) SüresiDaha KısaDaha Uzun
Yerçekimi KuvvetiDaha AzDaha Fazla

Tabloda belirtilen bu değişimlerin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dünyanın şekline bağlı olarak Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe enlem etkisinin değişmesi

Cevap

Değişimlerin temel nedeni, dünyanın küresel (ve geoid) şekline bağlı olarak enlem derecelerinin değişmesi ve buna bağlı enlem etkileridir.
Dünyanın şekli nedeniyle Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe çizgisel dönüş hızı azalır, yerçekimi (geoid şekilden dolayı) artar ve çizgisel hızın azalmasına bağlı olarak güneşin doğuş/batış anı olan alacakaranlık süresi uzar. Türkiye'de güneyden kuzeye gidildikçe görülen bu değişimler doğrudan enlem etkisidir.

Adım Adım Çözüm

1
Tablodaki verileri analiz etmek
Hatay'dan (36∘36^\circ K) Sinop'a (42∘42^\circ K) gidildikçe çizgisel hızın azaldığı, alacakaranlık süresinin uzadığı ve yerçekiminin arttığı görülmektedir.
Bu değişkenlerin hangi yönde ve nasıl bir eğilimle değiştiğini anlamak temel kuralı belirlemeyi sağlar.
2
Değişkenlerin nedenini sorgulamak
Çizgisel hız Ekvator'da en fazla, kutuplarda sıfırdır. Yerçekimi kutuplarda daha fazladır. Alacakaranlık süresi kutuplara gidildikçe uzar.
Fiziksel coğrafya kurallarına göre bu özelliklerin tamamı Ekvator'dan uzaklaştıkça (enlem derecesi arttıkça) değişen özelliklerdir.
3
Türkiye'nin konumuyla ilişkilendirmek
Güneyden kuzeye doğru gerçekleşen bu değişimler, Türkiye'nin Kuzey Yarım Küre'deki enlem aralığının (36∘−42∘36^\circ - 42^\circ K) bir sonucudur.
Türkiye'nin mutlak konumu bu düzenli değişimin tek ve temel nedenidir.

Anahtar Kavram

Enlem Etkisi (Matematik Konum)

İpuçları

1
Tablodaki özelliklerin (çizgisel hız, yerçekimi vb.) Türkiye'nin hangi yönünde düzenli olarak değiştiğine odaklanın.
2
Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe dünyanın şekli nedeniyle hangi temel değerlerin (hız, süre, çekim) değiştiğini hatırlayın.
3
Eğer bir değişim Türkiye'nin güneyi ile kuzeyi arasında 'düzenli' bir hat izliyorsa, bu durum büyük olasılıkla matematik konum (enlem) sonucudur.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin matematik konumunun deniz tuzluluğu ve gölge boyu üzerindeki etkilerini de inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 489Soru →

Meridyenler arasındaki 44 dakikalık zaman farkı, Dünya’nın kendi ekseni etrafındaki dönüş hızının (açısal hız) sabit olmasından kaynaklanır. Bu bilgi doğrultusunda, 29∘29^{\circ} Doğu boylamında yer alan İstanbul'da yerel saat 12:0012:00 iken, aynı anda yerel saati 12:3612:36 olan bir merkez aşağıdaki boylamlardan hangisi üzerinde yer almaktadır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 38∘38^{\circ} Doğu

Cevap

Yerel saati 12:3612:36 olan merkez, İstanbul'un doğusundaki 38∘38^{\circ} Doğu boylamı üzerinde yer almaktadır.
Verilen iki nokta arasındaki zaman farkı 3636 dakikadır. Her bir boylam derecesi 44 dakikalık zaman farkına karşılık geldiğinden, 36/4=936 / 4 = 9 derecelik bir boylam farkı olduğu bulunur. İstanbul'da saat 12:0012:00 iken sorulan merkezde saat 12:3612:36 (yani daha ileri) olduğu için, bu merkez İstanbul'un doğusunda yer almalıdır. 29∘29^{\circ} Doğu boylamına 99 derece eklendiğinde 38∘38^{\circ} Doğu boylamına ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1
İki merkez arasındaki zaman farkını belirle.
12:36−12:00=3612:36 - 12:00 = 36 dakika.
Boylam farkını bulabilmek için önce toplam zaman farkını bulmalıyız.
2
Zaman farkını boylam farkına dönüştür.
36/4=9∘36 / 4 = 9^{\circ} boylam farkı.
Ardışık iki meridyen arası mesafe her zaman 44 dakikadır.
3
Merkezin hangi yönde (Doğu/Batı) olduğunu tespit et.
Saat daha ileri (12:3612:36) olduğu için merkez daha doğudadır.
Dünya batıdan doğuya döndüğü için doğudaki merkezler güneşi daha erken görür ve yerel saatleri daha ileridir.
4
Yeni boylam derecesini hesapla.
29∘+9∘=38∘29^{\circ} + 9^{\circ} = 38^{\circ} Doğu.
Doğuya gidildikçe boylam dereceleri Türkiye'nin bulunduğu yarım kürede artar.

Anahtar Kavram

Yerel Saat Hesaplamaları ve Boylam İlişkisi

İpuçları

1
Önce iki şehir arasındaki toplam zaman farkını dakikalar cinsinden hesaplayın.
2
Her 44 dakikanın 11 boylam derecesine eşit olduğunu unutmayın. Bulduğunuz dakikayı 44'e bölün.
3
Yerel saat daha ileri ise merkezin daha doğuda, geri ise daha batıda olduğunu hatırlayarak toplama veya çıkarma yapın.

Daha Fazla Pratik

Aynı boylam üzerindeki farklı şehirlerde güneşin neden farklı saatlerde doğduğunu (enlem etkisi) araştırabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Orantı kurarak da çözebilirsiniz: 11 boylam 44 dakika ise, XX boylam 3636 dakikadır. Buradan X=9X=9 bulunur. Saat ileri olduğu için 29+9=3829+9=38 sonucuna ulaşılır.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 490Soru →

Türkiye'de ulusal saat uygulaması yıl boyunca 45∘45^{\circ} Doğu boylamının (Iğdır) yerel saatine göre ayarlanmaktadır.

Buna göre, 40∘40^{\circ} Doğu boylamı üzerinde yer alan Bingöl'de Güneş'in gün içindeki en yüksek noktaya ulaştığı anda, Türkiye'nin ulusal saati aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 12.2012.20

Cevap

Türkiye'nin ulusal saati 12.2012.20 olur.
Bingöl 40∘40^{\circ} Doğu boylamında yer alır ve Güneş en tepedeyken yerel saati 12.0012.00'dir. Türkiye'nin ulusal saati 45∘45^{\circ} Doğu (Iğdır) boylamına göre ayarlandığı için, iki merkez arasında 55 boylamlık (2020 dakikalık) bir fark vardır. Iğdır daha doğuda olduğu için saati Bingöl'den daha ileridir; bu nedenle Bingöl'de saat 12.0012.00 iken ulusal saat 12.2012.20 olacaktır.

Adım Adım Çözüm

1
Ulusal saat boylamı ile Bingöl'ün boylamı arasındaki farkı hesapla.
45∘−40∘=5∘45^{\circ} - 40^{\circ} = 5^{\circ} boylam farkı.
Zaman farkını bulmak için öncelikle iki merkez arasındaki meridyen farkı belirlenmelidir.
2
Boylam farkını zaman farkına çevir.
5×4=205 \times 4 = 20 dakika zaman farkı.
Ardışık iki meridyen arasındaki zaman farkı dünyanın her yerinde 4 dakikadır.
3
Güneş'in en tepede olduğu anın saatini belirle ve yön analizi yap.
Bingöl'de yerel saat 12.0012.00'dir. Bingöl ulusal saat merkezinin batısındadır.
Güneş'in en tepede olduğu an, o merkezin yerel saatinin 12.0012.00 olduğunu gösterir. Iğdır (45∘45^{\circ} D), Bingöl'den (40∘40^{\circ} D) daha doğuda olduğu için ulusal saat Bingöl'ün yerel saatinden daha ileridir.
4
Yerel saate farkı ekleyerek ulusal saati bul.
12.00+00.20=12.2012.00 + 00.20 = 12.20.
Daha doğuda olan merkezlerde saat daha ileri olduğu için zaman farkı eklenir.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin ulusal saati ile bir merkezin yerel saati arasındaki ilişkiyi boylam farkı üzerinden hesaplama.

İpuçları

1
Güneş'in en tepede olduğu an, o merkezin yerel saatinin 12.0012.00 olduğunu ifade eder.
2
Bingöl (40∘40^{\circ} D) ile ulusal saat boylamı (45∘45^{\circ} D) arasındaki meridyen farkını bulup 4 ile çarpın.
3
Doğuya gidildikçe yerel saatin ilerlediğini unutmayın. Ulusal saat merkezi (45∘45^{\circ} D) Bingöl'ün doğusundadır.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin en doğusu ile en batısı arasındaki yerel saat farkını hesaplayarak konuyu pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Orantı yöntemi de kullanılabilir: Her 1∘1^{\circ} boylam 4 dakika fark yaratıyorsa, 5∘5^{\circ} boylam farkı 20 dakika yaratır. Doğuya doğru gidildiği için 12.0012.00 üzerine eklenir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 491Soru →

Türkiye'de yıl boyunca 45∘45^\circ Doğu boylamında yer alan Iğdır'ın yerel saati ulusal saat olarak kullanılmaktadır. Buna göre, ulusal saatin 14.0014.00 olduğu bir anda, 30∘30^\circ Doğu boylamında yer alan İzmit'in yerel saati aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 13.0013.00

Cevap

İzmit'in yerel saati 13.00'tür.
Türkiye'nin ulusal saati 45∘45^\circ Doğu boylamına (Iğdır) göre düzenlenmiştir. İzmit (30∘30^\circ Doğu), ulusal saat merkezine göre 1515 meridyen daha batıdadır. Her meridyen arası 44 dakika olduğundan, İzmit ile ulusal saat arasında 15×4=6015 \times 4 = 60 dakika, yani tam 11 saatlik fark vardır. Batıda yerel saat daha geri olduğu için, ulusal saat 14.0014.00 iken İzmit'in yerel saati 13.0013.00 olur.

Adım Adım Çözüm

1
Ulusal saatin merkezi ile İzmit arasındaki boylam farkı bulunur.
45∘−30∘=15∘45^\circ - 30^\circ = 15^\circ
Zaman farkını bulmak için öncelikle iki merkez arasındaki meridyen farkı bilinmelidir.
2
Boylam farkı zaman farkına çevrilir.
15×4=6015 \times 4 = 60 dakika (11 saat)
Ardışık iki meridyen arasındaki zaman farkı her yerde 4 dakikadır.
3
İzmit'in boylamı ulusal saat merkezinin batısında olduğu için fark çıkarılır.
14.00−1.00=13.0014.00 - 1.00 = 13.00
Dünya batıdan doğuya döndüğü için batıda yerel saat her zaman daha geridedir.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin ulusal saati 45∘45^\circ Doğu (Iğdır) boylamına göre ayarlanır. Yerel saat hesaplanırken batıya gidildikçe zamanın çıkarılması gerekir.

İpuçları

1
Türkiye'nin ulusal saatinin hangi boylama göre ayarlandığını hatırlayın (45∘45^\circ Doğu).
2
İzmit (30∘30^\circ Doğu) ve Iğdır (45∘45^\circ Doğu) arasındaki meridyen farkını bulun ve bunu 4 ile çarpın.
3
İzmit daha batıda olduğu için bulduğunuz zaman farkını ulusal saatten çıkarmanız gerekmektedir.

Daha Fazla Pratik

Farklı boylamlarda yer alan Trabzon veya Ankara gibi iller için benzer hesaplamalar yaparak pratiğinizi artırabilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 492Soru →

Türkiye'nin kara sınırları içerisinde en kısa hat olma özelliğine sahip olan, sınır çizgisinin bir bölümü Aras Nehri'nin yatağına göre belirlenen ve Iğdır ilimiz üzerinden Azerbaycan'a bağlı bir özerk cumhuriyete açılan sınır kapısı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dilucu

Cevap

Dilucu Sınır Kapısı
Doğru yanıt olan seçenek, Türkiye'nin en kısa kara sınırına sahip olduğu Nahçıvan (Azerbaycan) ile bağlantıyı sağlayan Dilucu Sınır Kapısı'dır. Bu sınırın fiziki yapısını Aras Nehri belirler ve stratejik olarak 'Türk Dünyasına açılan kapı' olarak bilinir.

Adım Adım Çözüm

1
En kısa kara sınırını belirle
Nahçıvan (Azerbaycan) sınırı
Türkiye'nin yaklaşık 1515 km ile en kısa kara sınırı Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti iledir.
2
Doğal sınır faktörünü kontrol et
Aras Nehri
Nahçıvan sınırının bir bölümü Aras Nehri'nin yatağı tarafından oluşturulur.
3
İlgili ili ve kapıyı eşleştir
Iğdır - Dilucu
Iğdır ilimizden bu özerk bölgeye açılan tek kara yolu bağlantısı Dilucu Sınır Kapısı'dır.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin Sınır Kapıları ve Doğal Sınırlar

İpuçları

1
Bu sınır kapısı, Türkiye'nin en kısa (yaklaşık 1515 km) kara sınır hattı üzerindedir.
2
Sınırın karşı tarafında Azerbaycan'a bağlı bir özerk cumhuriyet bulunmaktadır.
3
Iğdır ilimizden geçiş sağlanan ve Aras Nehri üzerindeki bir köprüyle bağlanan kapıdır.

Daha Fazla Pratik

Diğer komşularımızla olan 'en eski' (İran) ve 'en yeni' (Suriye/Hatay) sınırların özelliklerini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 493Soru →

Türkiye, ortalama 11321132 metre yükseltisiyle Avrupa kıtasının en yüksek ülkelerinden biridir. Aynı zamanda Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarının birbirine en çok yaklaştığı bölgede yer alması, ülkeye jeopolitik bir güç kazandırmaktadır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin özel (göreceli) konumuyla açıklanan bir durum değildir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kuzeyden esen rüzgarların sıcaklığı düşürürken güneyden esenlerin artırması

Cevap

Kuzeyden esen rüzgarların sıcaklığı düşürürken güneyden esenlerin artırması
Kuzeyden esen rüzgarların sıcaklığı düşürmesi, Türkiye'nin Ekvator'un kuzeyinde (Kuzey Yarım Küre) yer almasının doğrudan bir sonucudur. Bu durum Türkiye'nin matematiksel koordinatlarıyla (enlem) ilgili olduğundan 'Matematik Konum' sonucudur.

Adım Adım Çözüm

1
Özel konum kavramını analiz etme
Özel konum; yükselti, yer şekilleri, denizellik, karasallık ve komşuluk ilişkilerini kapsar.
Seçeneklerdeki unsurların hangisinin fiziksel çevreyle, hangisinin koordinatlarla ilgili olduğunu bulmak gerekir.
2
Matematik (mutlak) konum kriterini uygulama
Rüzgarların sıcaklık üzerindeki etkisi, enlem etkisiyle (Kuzey Yarım Küre) açıklanır.
Kuzeyden gelen rüzgarların kutup yönünden, güneyden gelenlerin ise Ekvator yönünden gelmesi koordinatlara bağlı bir durumdur.
3
Seçenekleri karşılaştırma
Enerji koridoru, yükselti, gerçek alan farkı ve dağların uzanışı özel konumdur; rüzgar yönü matematik konumdur.
Özel konum, ülkenin kendine has özellikleridir; rüzgar yönü ise tüm orta kuşak ülkeleri için genel bir enlem kuralıdır.

Anahtar Kavram

Özel (Göreceli) Konum ve Matematik (Mutlak) Konum Ayrımı

İpuçları

1
Bir özellik yer şekilleri, denizellik veya komşu ülkelerle ilgiliyse özel konumdur.
2
Enlem ve boylam derecelerine bağlı olan her şey (Güneş ışınlarının açısı, saat farkları, mevsimler) matematik konumdur.
3
Türkiye Kuzey Yarım Küre'de olduğu için kuzeyden (kutuplardan) gelen rüzgarlar üşütür, güneyden (Ekvator'dan) gelenler ısıtır. Bu bir koordinat özelliğidir.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin matematik konumunun iklim üzerindeki diğer sonuçlarını (örneğin Akdeniz iklim kuşağı) inceleyiniz.

Alternatif Yöntem

Şu kuralı unutma: Eğer bir olay sadece Türkiye'ye özel bir yükselti veya şekil durumuyla açıklanamıyorsa ve aynı enlemdeki her yer için geçerliyse o matematik konumdur.
Tahmini Süre:50s
Soru 494Soru →

Türkiye'nin komşu ülkelerle olan kara sınırlarının günümüzdeki şeklini alması, farklı dönemlerde imzalanan uluslararası antlaşmalara ve tarihi süreçlere dayanmaktadır. Bu antlaşmaların tarihi arka planı, sınır kapılarımızın yerleşimiyle doğrudan ilişkilidir.

I. Günümüzdeki sınır hattı büyük ölçüde 1639 Kasr-ı Şirin Antlaşması ile belirlenmiş olan, Türkiye'nin en eski kara sınırıdır.
II. Lozan Barış Antlaşması'nda çözüme kavuşturulamayıp İngiltere ile yaşanan Musul Sorunu sonrası, nihai durumu 1926 Ankara Antlaşması ile kesinleşen sınırımızdır.
III. 1939 yılında gerçekleşen referandum ve anavatana katılım süreciyle günümüzdeki coğrafi şeklini alan sınırımızdır.

Yukarıda tarihi özellikleri verilen sınırların ait olduğu komşu ülkeler ve bu ülkelere açılan aktif sınır kapıları, aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru eşleştirilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I. İran (Kapıköy) - II. Irak (Habur) - III. Suriye (Yayladağı)

Cevap

İran (Kapıköy) - Irak (Habur) - Suriye (Yayladağı) şeklinde verilen seçenek doğru cevaptır.
I. öncülde verilen ve 1639 Kasr-ı Şirin Antlaşması'na dayanan en eski sınırımız İran sınırıdır (Kapıköy Sınır Kapısı bu sınırda yer alır). II. öncülde belirtilen, İngiltere ile yaşanan Musul sorunu sonrası 1926 Ankara Antlaşması ile çizilen sınırımız Irak sınırıdır (Habur Sınır Kapısı bu sınırda yer alır). III. öncülde bahsedilen ve 1939'da Hatay'ın anavatana katılımıyla son şeklini alan sınırımız Suriye sınırıdır (Yayladağı bu sınırda yer alır). Bu üçlü eşleştirmenin tek doğru verildiği seçenek budur.

Adım Adım Çözüm

1
I numaralı öncülde belirtilen antlaşmayı analiz et.
1639 Kasr-ı Şirin Antlaşması ile belirlenen en eski sınırımız İran sınırıdır. Sınır kapıları: Gürbulak, Kapıköy, Esendere.
Sınırın tarihi arka planını tespit ederek ilk eleme kriterini oluşturmak.
2
II numaralı öncülde belirtilen tarihi süreci tanımla.
Lozan'da çözülemeyip 1926 Ankara Antlaşması ile netleşen sınır Irak sınırıdır (Musul meselesi). Sınır kapıları: Habur, Üzümlü, Derecik.
İkinci komşu ülkeyi ve potansiyel kapılarını belirlemek.
3
III numaralı öncüldeki olayı ilgili komşu ülke ile eşleştir.
1939 Hatay referandumu ile günümüzdeki şeklini alan sınır Suriye sınırıdır. Sınır kapıları: Yayladağı, Cilvegözü, Öncüpınar vb.
Üçüncü komşu ülkenin coğrafi ve tarihi kimliğini netleştirmek.
4
Seçeneklerdeki ülke ve sınır kapısı eşleşmelerini kontrol et.
İran (Kapıköy) - Irak (Habur) - Suriye (Yayladağı) dizilimi tüm tarihi ve coğrafi olguları doğru yansıtmaktadır.
Diğer seçeneklerdeki Çobanbey (Suriye), Dilucu (Nahçıvan) gibi kapı yanıltmacalarını tespit edip elemek.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin kara sınırlarının tarihi oluşum süreçleri ve komşu ülkelere açılan sınır kapıları

İpuçları

1
Öncüllerde bahsedilen antlaşmaları sırasıyla İran, Irak ve Suriye sınırları ile eşleştirmeye çalışın.
2
1926 Ankara Antlaşması, Musul sorununun çözümü için yapılmış ve bugünkü Irak sınırımızı belirlemiştir.
3
Seçenekleri elerken Çobanbey ve Dilucu sınır kapılarının hangi ülkelere açıldığına özellikle dikkat edin; Dilucu Iğdır üzerinden sadece Nahçıvan'a açılır.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin sınır kapılarından hangilerinde demir yolu bağlantısı olduğunu (Örn: Kapıköy, Canbaz, Uzunköprü vb.) çalışarak bu konuyu pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Sınır kapılarının bulunduğu illeri harita üzerinde gözünüzde canlandırarak eleme yapabilirsiniz. Örneğin Dilucu Iğdır'da, Çobanbey Kilis'te, Kapıköy Van'da yer alır. İllerin coğrafi konumu komşu ülkeyi de ele verir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 495Soru →

Türkiye, Asya ve Avrupa kıtaları arasında bir köprü görevi görmesi ve stratejik enerji nakil hatları üzerinde yer alması nedeniyle yüksek bir jeopolitik öneme sahiptir. Bu durum Türkiye'nin dünya siyasetindeki yerini ve gücünü doğrudan etkilemektedir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin jeopolitik önemini artıran ve doğrudan "özel konumu" ile ilgili olan bir faktördür?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Trans Anadolu Doğalgaz Boru Hattı (TANAP) gibi projelerle enerji koridoru durumunda olması

Cevap

Trans Anadolu Doğalgaz Boru Hattı (TANAP) gibi projelerle enerji koridoru durumunda olması
Doğru cevap olan seçenek, Türkiye'nin Hazar havzasındaki doğal kaynakları Avrupa pazarlarına taşıyan stratejik bir enerji merkezi olduğunu belirtmektedir. Bu durum, Türkiye'nin kıtalar arasındaki coğrafi yerinden (özel konum) kaynaklanan jeopolitik bir üstünlüktür.

Adım Adım Çözüm

1
Jeopolitik kavramının kapsamını belirleme
Jeopolitik konum, bir ülkenin fiziksel, ekonomik ve siyasi özelliklerinin (özel konum) dünya siyasetine etkisidir.
Soruda istenen 'özel konum' ile ilişkili faktörü ayırt etmek için temel tanım gereklidir.
2
Matematik konum özelliklerini eleme
Meridyen, paralel, kuşak ve güneş ışınlarının açısı gibi koordinat bazlı seçenekler elenir.
Bu özellikler dünya üzerindeki mutlak adresi belirler ancak doğrudan stratejik/siyasi (jeopolitik) güç unsuru olarak özel konum başlığında incelenmezler.
3
Ekonomik ve stratejik faktörü seçme
TANAP gibi enerji projeleri Türkiye'nin kıtalar arası konumunun (özel konum) bir avantajıdır.
Hazar havzası ve Orta Doğu enerjisinin Avrupa'ya taşınmasında Türkiye'nin 'köprü' olması jeopolitik bir güç çarpanıdır.

Anahtar Kavram

Jeopolitik Konum ve Enerji Koridorları

İpuçları

1
Jeopolitik önem, ülkenin dünya üzerindeki koordinatlarından ziyade, sahip olduğu boğazlar, yeraltı kaynakları ve ulaşım yolları gibi 'özel' şartlarla ilgilidir.
2
Seçeneklerde 'paralel', 'meridyen' veya 'yarım küre' gibi matematiksel ifadeler geçiyorsa bunlar jeopolitik konumun değil, matematik konumun doğrudan sonucudur.
3
TANAP ve Mavi Akım gibi projeler Türkiye'yi enerji ticaretinde vazgeçilmez bir 'transit ülke' yaparak jeopolitik değerini artırır.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin jeopolitik konumunda etkili olan 'değişen' (siyasi rejim, ekonomi) ve 'değişmeyen' (dağlar, boğazlar) unsurları sınıflandırarak çalışabilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 496Soru →

Türkiye; Karadeniz Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (KEİ), İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT), Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (EİT) ve Türk Devletleri Teşkilatı gibi farklı siyasi, ekonomik ve kültürel temelli uluslararası kuruluşların kurucu veya aktif üyeleri arasında yer almaktadır. Bu durum Türkiye'nin dış politikasında "çok yönlü" bir yaklaşım sergilemesine ve farklı coğrafi havzalarda söz sahibi olmasına olanak tanır. Türkiye'nin bu denli geniş bir yelpazede, farklı bölgesel iş birliklerinde merkezi bir rol üstlenebilmesi, aşağıdakilerden hangisinin doğrudan bir sonucudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Farklı kıtalar, denizler ve kültür bölgeleri arasında bir geçiş ve merkez alanında bulunmasının

Cevap

Türkiye'nin çok yönlü jeopolitik kimliği, farklı kıtalar, denizler ve kültür bölgeleri arasında bir geçiş ve merkez alanında bulunmasının sonucudur.
Doğru cevap olan ifade, Türkiye'nin coğrafi olarak birden fazla kıta ve havzanın düğüm noktasında yer aldığını belirtmektedir. Bu merkezi konum (hub position), Türkiye'ye hem Karadeniz Ekonomik İşbirliği gibi kuzey odaklı hem de İslam İşbirliği Teşkilatı gibi güney/kültürel odaklı örgütlerde merkezi bir rol alma imkanı sağlar. Bu, jeopolitiğin 'değişmeyen' unsurlarından olan 'coğrafi konum'un bir sonucudur.

Adım Adım Çözüm

1
Jeopolitik kavramının kapsamını analiz etme
Jeopolitik, coğrafi özellikler ile siyasi güç arasındaki ilişkiyi inceler.
Soruda verilen uluslararası örgüt üyelikleri Türkiye'nin siyasi etki alanını göstermektedir.
2
Türkiye'nin konumunun bölgesel çeşitliliğe etkisini değerlendirme
Türkiye aynı anda bir Avrupa, Asya, Balkan, Kafkas, Orta Doğu, Karadeniz ve Akdeniz ülkesidir.
Bu çeşitlilik, Türkiye'nin farklı coğrafi bölgelerin kesişim noktasında (merkez/pivot konum) yer almasından kaynaklanır.
3
Seçenekler arasından temel nedeni belirleme
Matematik konum veya spesifik yer şekilleri bu siyasi genişliği açıklayamazken, merkezi konum doğrudan açıklar.
Mekansal konum, bir ülkenin hangi bölgesel dengelerde rol alacağını belirleyen en temel 'statik' jeopolitik unsurdur.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin Çok Boyutlu Jeopolitik Konumu

İpuçları

1
Türkiye'nin bir ayağının Avrupa'da, diğer ayağının Asya'da olduğunu düşünün.
2
Bu kadar farklı bölge örgütüne üye olmak, Türkiye'nin kaç farklı bölgeye komşu olduğunu veya sınırdaş olduğunu gösterir.

Daha Fazla Pratik

Jeopolitiğin statik (değişmeyen) ve dinamik (değişen) unsurları arasındaki farkları tekrar etmek, bu tarz soruların çözümünü kolaylaştıracaktır.
Tahmini Süre:50s
Soru 497Soru →

Türkiye'nin coğrafi özelliklerinin bir kısmı dünya üzerindeki mutlak (matematik) konumuyla, bir kısmı ise kendine has çevresel faktörleri belirleyen göreceli (özel) konumuyla açıklanmaktadır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin göreceli (özel) konumu ile açıklanabilen bir özelliktir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Üç tarafının denizlerle çevrili bir yarımada özelliğine sahip olması

Cevap

Üç tarafının denizlerle çevrili bir yarımada özelliğine sahip olması
Doğru cevap olan Türkiye'nin üç tarafının denizlerle çevrili bir yarımada olması, ülkenin kıtalara ve su kütlelerine göre durumunu ifade eder. Bu tür özellikler enlem veya boylam dereceleriyle değil, yer yüzü şekilleri ve çevresel unsurlarla açıklandığı için göreceli (özel) konum kapsamına girer.

Adım Adım Çözüm

1
Konum türlerini ayırt et
Mutlak konum enlem ve boylamla (sayısal koordinatlarla) ilgilidir; göreceli konum ise yükselti, denizellik, kıtalar ve komşularla ilgilidir.
Sorunun doğru çözümü için hangi özelliğin hangi konum türüne girdiğini belirlemek gerekir.
2
Seçenekleri analiz et
Orta Kuşak, güneş ışınlarının açısı, paralel farkı ve saat dilimleri tamamen matematiksel koordinatlara dayanır.
Enlem ve boylam sonuçlarını eledikten sonra geriye kalan özellik göreceli konumu verir.
3
Çevresel faktörü belirle
Denizlerle çevrili olma durumu, koordinatlardan bağımsız olarak Türkiye'nin fiziksel çevresiyle ilgili özel bir durumdur.
Denizellik ve yarımada olma özelliği göreceli konumun temel unsurlarından biridir.

Anahtar Kavram

Göreceli (Özel) Konum vs Mutlak (Matematik) Konum

İpuçları

1
Bir özellik eğer sadece 'enlem' veya 'boylam' sayılarıyla açıklanabiliyorsa mutlak konumdur.
2
Denizler, dağlar, kıtalar ve komşu ülkeler gibi kavramlar bizi göreceli konuma götürür.
3
Seçeneklerdeki 'Orta Kuşak', 'Güneş açısı' ve 'Saat dilimi' ifadeleri tamamen dünya üzerindeki koordinatlarla ilgilidir.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin özel konumunun ekonomik sonuçlarını (transit ticaret vb.) inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 498Soru →

Türkiye'de yıl boyunca 45∘45^{\circ} Doğu boylamının yerel saati "ulusal saat" olarak kullanılmaktadır. Buna göre, ulusal saatin 12.4812.48 olduğu bir anda, 33∘33^{\circ} Doğu boylamında yer alan Ankara'da Güneş'in gökyüzündeki konumu ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Güneş en tepe noktasına ulaşmıştır.

Cevap

Ankara'nın yerel saati tam olarak 12.0012.00 olduğu için Güneş gökyüzündeki en tepe noktasına ulaşmıştır.
Ulusal saatin merkezi olan 45∘45^{\circ} Doğu boylamı ile 33∘33^{\circ} Doğu boylamı arasında 1212 boylamlık bir fark vardır. Bu fark 4848 dakikalık bir zaman dilimine eşittir. Ankara batıda olduğu için yerel saati 4848 dakika daha geridir. Ulusal saat 12.4812.48 iken Ankara'da yerel saat tam 12.0012.00 olur. Bir merkezde yerel saatin 12.0012.00 olması, Güneş'in gökyüzünde en tepe noktasına ulaştığı (öğle vakti) anlamına gelir.

Adım Adım Çözüm

1
Boylam farkını bulun.
45∘−33∘=12∘45^{\circ} - 33^{\circ} = 12^{\circ}
Ulusal saatin merkezi (45∘45^{\circ} Doğu) ile Ankara (33∘33^{\circ} Doğu) arasındaki boylam farkını hesaplamamız gerekir.
2
Zaman farkını hesaplayın.
12×4=4812 \times 4 = 48 dakika
Ardışık iki meridyen arasındaki zaman farkı 44 dakika olduğu için toplam boylam farkını 44 ile çarparız.
3
Yerel saati belirleyin.
12.48−48 dakika=12.0012.48 - 48\text{ dakika} = 12.00
Ankara, ulusal saat merkezinin batısında yer aldığı için yerel saati daha geridir. Ulusal saatten zaman farkını çıkarırız.
4
Güneş'in konumunu yorumlayın.
Güneş en tepe noktasındadır (Öğle vakti).
Yerel saatin 12.0012.00 olması, o merkezde Güneş'in gökyüzündeki en yüksek noktaya ulaştığı anlamına gelir.

Anahtar Kavram

Yerel saat ve ulusal saat arasındaki ilişki, boylam farkına dayalı zaman hesaplaması ve 'öğle vakti' kavramı.

İpuçları

1
Türkiye'nin ulusal saati yıl boyunca 45∘45^{\circ} Doğu (Iğdır) boylamına göre ayarlanır.
2
İki boylam arasındaki 12∘12^{\circ} farkın kaç dakikalık bir zaman farkına denk geldiğini hesaplayın ve Ankara'nın batıda olduğunu unutmayın.
3
Ulusal saat 12.4812.48 iken Ankara'nın yerel saati kaç olur? 12.0012.00 saati Güneş'in gökyüzündeki hangi konumuna karşılık gelir?

Daha Fazla Pratik

Farklı boylamlardaki şehirlerin Güneş'in doğuş ve batış saatlerini hesaplayarak konuyu pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 499Soru →

Türkiye'de aynı meridyen (boylam) üzerinde yer alan ancak enlemleri farklı olan iki farklı merkezde, yılın tamamında aşağıdakilerden hangisinin kesinlikle aynı olması beklenir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Gün içinde güneşin en tepeye ulaştığı an (öğle vakti)

Cevap

Gün içinde güneşin en tepeye ulaştığı an (öğle vakti) her iki merkezde de aynıdır.
Aynı boylam (meridyen) üzerindeki tüm merkezler, Güneş'in karşısından aynı anda geçerler. Bu durum, bu merkezlerde yerel saatin her zaman aynı olması sonucunu doğurur. Gün içinde güneşin en tepe noktasına ulaştığı an olan öğle vakti (12:0012:00), yerel saate göre belirlendiği için bu iki merkezde yıl boyunca aynı anda gerçekleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Boylam ve yerel saat arasındaki ilişkiyi analiz edin.
Aynı boylam üzerinde yer alan tüm noktaların yerel saatleri birbirine eşittir.
Yerel saat, bir meridyenin Güneş'in karşısından geçiş anına göre belirlenir.
2
Öğle vaktinin tanımını değerlendirin.
Öğle vakti, yerel saatin tam olarak 12:0012:00 olduğu ve güneşin ufuk düzlemindeki en yüksek noktaya ulaştığı andır.
Yerel saatler aynı olduğu için bu an tüm merkezlerde aynı saatte yaşanır.
3
Diğer değişkenlerin (güneşin doğuşu, gündüz süresi vb.) enlemle ilişkisini kontrol edin.
Güneşin doğuşu ve gündüz süresi gibi faktörler enleme ve eksen eğikliğine bağlı olarak yıl içinde değişir.
Aydınlanma çemberi ekinokslar dışındaki tarihlerde meridyenlerle çakışmaz, bu da aynı boylamda farklı doğuş saatlerine neden olur.

Anahtar Kavram

Aynı meridyen üzerindeki noktaların yerel saatleri ve öğle vakitleri yıl boyu aynıdır.

İpuçları

1
Yerel saati belirleyen temel unsurun boylam olduğunu hatırlayın.
2
Aynı boylam üzerindeki yerlerde saat her zaman aynıdır; peki saat 12:0012:00 olduğunda güneşin konumu nasıldır?
3
Güneşin doğuş saati ekinokslar dışında enleme göre değişir, ancak öğle vakti anı (saat 12:0012:00) her zaman boylama bağlıdır.

Daha Fazla Pratik

Ekinoks tarihlerinde aynı boylam üzerinde güneşin doğuş ve batış saatlerinin neden aynı olduğunu aydınlanma çemberinin konumu üzerinden araştırabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Mantıksal eleme yöntemiyle; seçeneklerdeki güneşin doğuşu, gündüz süresi ve gölge boyu gibi özelliklerin enleme (kuzey-güney konumuna) göre değiştiğini, sadece öğle vaktinin boylama dayalı bir yerel saat kavramı olduğunu fark edebilirsiniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 500Soru →

Türkiye'de ulusal saat ayarı, yıl boyunca 45∘45^{\circ} Doğu boylamında yer alan Iğdır'ın yerel saatine göre düzenlenmektedir. Buna göre, 30∘30^{\circ} Doğu boylamı üzerindeki bir merkezde güneşin gökyüzündeki en yüksek noktasına ulaştığı anda Türkiye'nin ulusal saati aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 13.0013.00

Cevap

Türkiye'nin ulusal saati 13.00'dır.
Türkiye'nin ulusal saati 45∘45^{\circ} Doğu boylamına göre ayarlanmaktadır. Soru kökünde verilen merkez 30∘30^{\circ} Doğu boylamındadır. İki merkez arasında 15∘15^{\circ} boylam farkı vardır (45−30=1545 - 30 = 15). Her boylam arası 4 dakika olduğundan toplam zaman farkı 60 dakikadır (15×4=6015 \times 4 = 60). Güneşin en tepede olduğu an yerel saatin 12.0012.00 olduğu andır. Ulusal saatin ayarlandığı 45∘45^{\circ} boylamı, 30∘30^{\circ} boylamının daha doğusunda yer aldığı için saati daha ileridir. Bu nedenle yerel saate 1 saat eklenerek ulusal saat 13.0013.00 olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Ulusal saatin hangi boylama göre ayarlandığını belirle.
45∘45^{\circ} Doğu boylamı (Iğdır).
Türkiye'de yıl boyunca Iğdır'ın yerel saati ortak saat olarak kullanılır.
2
Merkez ile ulusal saat boylamı arasındaki farkı hesapla.
45∘−30∘=15∘45^{\circ} - 30^{\circ} = 15^{\circ} boylam farkı.
İki merkez arasındaki zaman farkını bulmak için önce boylam farkı hesaplanmalıdır.
3
Boylam farkını zaman farkına dönüştür.
15×4=6015 \times 4 = 60 dakika (1 saat).
Ardışık iki meridyen arasındaki zaman farkı 4 dakikadır.
4
Zaman farkını yerel saate uygulayarak ulusal saati bul.
12.00+01.00=13.0012.00 + 01.00 = 13.00.
Güneşin en tepede olması yerel saatin 12.00 olduğunu gösterir; 45∘45^{\circ} boylamı daha doğuda olduğu için saati 1 saat daha ileridir.

Anahtar Kavram

Boylam farkı ve yerel saat hesaplamaları arasındaki ilişki.

İpuçları

1
Güneşin gökyüzünde en tepede olduğu an, o merkezin yerel saatinin tam 12.00 olduğu andır.
2
Türkiye'nin ulusal saati yıl boyunca Iğdır'ın (45∘45^{\circ} Doğu) yerel saatine göre ayarlanır; farkı bulmak için iki meridyen arasındaki 4 dakikalık kuralı kullanmalısın.
3
30∘30^{\circ} Doğu ile 45∘45^{\circ} Doğu arasında 15 meridyen farkı vardır. Bu da tam olarak 60 dakikalık (1 saat) bir zaman farkı yaratır.

Daha Fazla Pratik

Aynı merkezde güneşin kaçta doğduğunu hesaplayarak gece-gündüz süresi ve yerel saat ilişkisini pekiştirebilirsin.
Tahmini Süre:1m 30s
ÖncekiSayfa 25 / 31Sonraki
Türkiye'nin Coğrafi Konumu — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür — Sayfa 25 | Examkin