Examkin

Türkiye'nin Coğrafi Konumu

601 soru

Soru 501Soru →

Türkiye'nin kara sınırlarının uzunluğu, sınırların belirlenme süreçleri ve komşu ülkelerin sahip olduğu fiziki ile beşerî coğrafya özellikleri birbirinden farklılık göstermektedir.

Buna göre, Türkiye'nin sınırları ve komşuları hakkında aşağıda verilen bilgilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İran, Türkiye'nin yüz ölçümü kendisinden daha büyük olan tek kara komşusudur.

Cevap

İran, Türkiye'nin yüz ölçümü kendisinden daha büyük olan tek kara komşusudur.
Türkiye'nin komşuları arasında yüz ölçümü Türkiye'den (783.562783.562 km2km^2) daha büyük olan tek ülke İran'dır (1.648.1951.648.195 km2km^2). Bu durum, İran'ın Türkiye'nin en geniş topraklara sahip komşusu olduğunu gösterir.

Adım Adım Çözüm

1
Türkiye'nin komşularının yüz ölçümlerini analiz etme
Yunanistan (131131 bin km2km^2), Bulgaristan (110110 bin km2km^2), Suriye (185185 bin km2km^2), Irak (438438 bin km2km^2), Gürcistan (6969 bin km2km^2), Ermenistan (2929 bin km2km^2) ve Azerbaycan/Nahçıvan (8686 bin km2km^2) Türkiye'den küçüktür.
Yüz ölçümü karşılaştırması yapmak için verilerin bilinmesi gerekir.
2
İran'ın yüz ölçümünü değerlendirme
İran yaklaşık 1.648.1951.648.195 km2km^2 yüz ölçümüne sahiptir.
İran'ın yüz ölçümünün Türkiye'nin yaklaşık iki katı olduğu sonucuna varılır.
3
Diğer seçeneklerdeki tarihi ve coğrafi bilgileri doğrulama
Hatay'ın katılımı (19391939) en son sınırdır, Sarp Kapısı Gürcistan'dadır ve Ermenistan sınırı kapalıdır.
Yanlış seçeneklerin neden yanlış olduğunu teyit etmek doğru cevaba ulaşmayı sağlar.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin Komşularının Temel Coğrafi Özellikleri

İpuçları

1
Türkiye'nin en geniş yüz ölçümüne sahip komşusunu hatırlamaya çalışın.
2
Hatay'ın ana vatana katıldığı tarihi (19391939) ve bunun hangi sınırımızı etkilediğini düşünün.
3
İran'ın yüz ölçümü yaklaşık 1,61,6 milyon km2km^2 iken Türkiye'ninki yaklaşık 783783 bin km2km^2'dir.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin en işlek sınır kapılarını ve hangi ülkelere açıldıklarını listeleyerek konuyu pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Eleme yöntemi kullanarak; Sarp Kapısı'nın Gürcistan'da olduğunu, Suriye sınırının engebeli olmadığını ve Hatay meselesinin kronolojik sırasını hatırlayarak yanlış şıkları eleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 502Soru →

Türkiye, matematiksel konumu gereği 26∘−45∘26^\circ - 45^\circ Doğu boylamları arasında yer almaktadır. Meridyenlerin kutuplara doğru birleşme özelliği ile Türkiye'nin bu boylam değerleri birlikte düşünüldüğünde, aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Türkiye'nin en doğusu ile en batısı arasındaki kuş uçumu mesafe kuzeye gidildikçe azalırken, yerel saat farkı tüm enlemlerde aynı kalır.

Cevap

Türkiye'nin en doğusu ile en batısı arasındaki kuş uçumu mesafenin kuzeye gidildikçe azalması, yerel saat farkının ise sabit kalması
Meridyenler arası zaman farkı (44 dakika) enlemden bağımsız olarak sabittir. Ancak meridyenler arasındaki kuş uçumu mesafe, kutuplara doğru gidildikçe dünyanın küresel şekli nedeniyle daralmaktadır. Türkiye Kuzey Yarım Küre'de yer aldığı için kuzeye gidildikçe (kutuplara yaklaşıldıkça) aynı boylam farkına sahip noktalar arasındaki mesafe kısalır.

Adım Adım Çözüm

1
Boylam farkını belirle
45∘−26∘=19∘45^\circ - 26^\circ = 19^\circ boylam farkı
Türkiye'nin en doğusu ve en batısı arasındaki boylam derecelerini kullanarak toplam fark hesaplanır.
2
Zaman farkını hesapla
19×4=7619 \times 4 = 76 dakika
Ardışık iki meridyen arasındaki zaman farkı dünyanın her yerinde 44 dakikadır.
3
Meridyenlerin geometrik özelliğini analiz et
Meridyenler kutuplara doğru daralır
Dünyanın şekli nedeniyle meridyenler Ekvator'dan kutuplara gidildikçe birbirine yaklaşır.
4
Bulguları birleştir
Kuzeyde (Sinop civarı) 1919 boylamlık mesafe, güneye (Hatay civarı) göre daha kısadır ancak zaman farkı değişmez.
Zaman farkı boylama, kuş uçumu mesafe ise hem boylama hem de enleme bağlıdır.

Anahtar Kavram

Meridyenlerin Kutuplarda Birleşmesi ve Zaman-Mesafe İlişkisi

İpuçları

1
İki meridyen arası zaman farkının dünyanın her yerinde değişip değişmediğini hatırlayın.
2
Kutuplara doğru gidildikçe meridyenler arasındaki mesafenin neden azaldığını düşünün.
3
Türkiye'nin kuzeyinde (Sinop) meridyenler arası mesafenin, güneyine (Hatay) göre daha dar olduğunu ancak zaman farkının sabit olduğunu birleştirin.

Daha Fazla Pratik

Dünya'nın çizgisel hızının kutuplara doğru azalması ile meridyenler arası 4 dakikalık sürenin sabit kalması arasındaki ilişkiyi inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 503Soru →

Türkiye'de 20162016 yılında alınan kararla, ulusal saat uygulaması yıl boyunca 45∘45^{\circ} Doğu boylamında yer alan Iğdır'ın yerel saatine göre düzenlenmektedir. Buna göre, ulusal saatin 12.0012.00 olduğu bir anda, 30∘30^{\circ} Doğu boylamında yer alan İzmit'te yerel saat kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 11.0011.00

Cevap

İzmit'te yerel saat 11.0011.00 olarak hesaplanır.
Doğru cevap olan 11.0011.00 seçeneği, ulusal saatin ayarlandığı 45∘45^{\circ} Doğu boylamı ile İzmit'in bulunduğu 30∘30^{\circ} Doğu boylamı arasındaki 1515 meridyenlik (6060 dakikalık) farkın, batı yönünde gidildiği için doğru bir şekilde çıkarılmasıyla elde edilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Boylam farkını bulun
45∘−30∘=1545^{\circ} - 30^{\circ} = 15 meridyen farkı
Ulusal saatin merkezi (45∘45^{\circ} Doğu) ile İzmit (30∘30^{\circ} Doğu) arasındaki mesafe belirlenir.
2
Zaman farkını hesaplayın
15×4=6015 \times 4 = 60 dakika (11 saat)
Ardışık iki meridyen arasındaki zaman farkı her zaman 44 dakikadır.
3
Yerel saati belirleyin
12.00−1.00=11.0012.00 - 1.00 = 11.00
İzmit, Iğdır'ın batısında yer aldığı için yerel saati ulusal saatten daha geridir.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin ulusal saati 45∘45^{\circ} Doğu boylamına göredir ve batıya gidildikçe yerel saat geri kalır.

İpuçları

1
Türkiye'nin ulusal saati hangi boylamın (45∘45^{\circ} Doğu) yerel saatine göre ayarlanmaktadır?
2
İzmit (30∘30^{\circ} Doğu) ile ulusal saat merkezi arasındaki boylam farkını bulup her boylam için 44 dakika hesaplayın.
3
İzmit daha batıda olduğu için saati ulusal saatten (Iğdır) daha geri olmalıdır; bulduğunuz farkı 12.0012.00 değerinden çıkarın.

Daha Fazla Pratik

Aynı anda 42∘42^{\circ} Doğu boylamında yer alan Erzurum'un yerel saatinin kaç olacağını hesaplamayı deneyin.

Alternatif Yöntem

1515 derecelik her boylam farkı tam olarak 11 saatlik zaman farkına karşılık gelir. İzmit ile Iğdır arasında tam 1515 derece fark olduğu için doğrudan 11 saat geri gidilebilir.
Tahmini Süre:45s
Soru 504Soru →

Türkiye'nin kara sınırları ve bu sınırlardaki geçiş noktaları düşünüldüğünde, Bulgaristan ile olan sınırımızda yer alan ve Türkiye'nin Avrupa'ya açılan en işlek kara sınır kapısı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kapıkule

Cevap

Türkiye'nin Bulgaristan ile olan sınırında yer alan ve en işlek olan sınır kapısı Kapıkule'dir.
Doğru yanıt olan Kapıkule Sınır Kapısı, Edirne ilimizde bulunur ve Bulgaristan ile olan sınırımızı oluşturur. Hem Türkiye'nin hem de dünyanın en yoğun kara gümrük kapılarından biri olarak Avrupa ile yapılan kara yolu ticaretinin merkezidir.

Adım Adım Çözüm

1
Soruda istenen komşu ülkeyi ve özelliğini belirle.
Komşu ülke Bulgaristan, özellik ise 'en işlek' ve 'Avrupa'ya açılan' kapı olmasıdır.
Sınır kapılarını doğru eşleştirmek için hem komşu ülkeyi hem de kapının ticari önemini bilmek gerekir.
2
Seçeneklerdeki kapıları komşu ülkelerle eşleştir.
Sarp (Gürcistan), Gürbulak (İran), Habur (Irak), Cilvegözü (Suriye), Kapıkule (Bulgaristan).
Yanlış seçenekleri eleyerek doğru sonuca ulaşılır.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin Sınır Kapıları ve Komşu Ülkeler

İpuçları

1
Bu sınır kapısı Türkiye'nin batı ucundaki Edirne şehrimizde yer almaktadır.
2
Türkiye'den kara yoluyla Avrupa'ya giden tırların ve turistlerin büyük çoğunluğu bu kapıyı kullanır.
3
Sözü edilen sınır kapısı, ismini Edirne'deki bir semtten alan ve Bulgaristan sınırındaki en stratejik geçiş noktasıdır.

Daha Fazla Pratik

Diğer komşu ülkelerimizle (İran, Irak, Gürcistan) olan en işlek sınır kapılarını da bir tablo halinde çalışmak hafızayı güçlendirecektir.
Tahmini Süre:45s
Soru 505Soru →

Türkiye'nin 26∘−45∘26^\circ-45^\circ Doğu boylamları arasında yer alması ve yıl boyunca 45∘45^\circ Doğu (Iğdır) boylamının yerel saatinin ulusal saat olarak kullanılması dikkate alındığında; Türkiye sınırları içerisinde yaklaşık olarak aynı boylam üzerinde bulunan Sinop ve Hatay illeri için aşağıdakilerden hangisinin yıl boyunca aynı olması beklenir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yerel saat ile ulusal saat arasındaki zaman farkı

Cevap

Yerel saat ile ulusal saat arasındaki zaman farkı
Sinop ve Hatay yaklaşık olarak aynı boylam üzerinde yer aldıkları için yerel saatleri yılın her günü aynıdır. Türkiye'de tek bir ulusal saat (45∘45^\circ Doğu) kullanıldığı için, her iki ilin kendi yerel saatleri ile bu ortak saat arasındaki fark (boylam farkından kaynaklanan zaman farkı) yıl boyunca sabit kalır.

Adım Adım Çözüm

1
Boylam ve yerel saat ilişkisini kurma
Aynı meridyen üzerindeki noktaların yerel saatleri daima aynıdır.
Bir meridyen yayının tamamı Güneş'in önünden aynı anda geçtiği için yerel saat boylama özgüdür.
2
Ulusal saat uygulamasını değerlendirme
Türkiye'de tüm illerde saatler 45∘45^\circ Doğu (Iğdır) boylamına göre ayarlanır.
Ülke genelinde zaman birliğini sağlamak için tek bir ortak saat (ulusal saat) kullanılır.
3
Zaman farkını analiz etme
Yerel saatler aynı, ulusal saat de tek bir merkezden geldiği için fark değişmez.
Örneğin her iki ilin yerel saati 12:0012:00 iken ulusal saat 12:4812:48 ise, her ikisi için de fark 4848 dakikadır.

Anahtar Kavram

Aynı boylam üzerinde bulunan noktaların yerel saatleri ve öğle vakitleri yıl boyunca aynıdır.

İpuçları

1
Aynı boylam üzerinde bulunan noktaların yerel saatlerinin her zaman aynı olduğunu hatırlayın.
2
Ulusal saatin tüm Türkiye'de aynı anda aynı değeri gösterdiğini ve Iğdır'a (45∘45^\circ D) göre ayarlandığını düşünün.
3
Eğer iki şehrin boylamı aynıysa, her ikisinin de Iğdır ile olan boylam farkı ve dolayısıyla zaman farkı da aynıdır.

Daha Fazla Pratik

Aynı boylamdaki merkezlerde Güneş'in sadece ekinokslarda aynı anda doğup battığını unutmayın; bu KPSS'de sıkça sorulan bir tuzaktır.

Alternatif Yöntem

Matematiksel olarak düşünürsek: Fark = (Merkez Boylamı - Ulusal Saat Boylamı) ×4\times 4 dakikadır. Boylamlar aynıysa sonuç her zaman aynı çıkar.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 506Soru →

Dünya'nın geoit şekli ve merkezkaç kuvvetinin etkisiyle yerçekimi ivmesi Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe artış göstermektedir. Bu durum, Türkiye'nin mutlak konumu (enlem dereceleri) dikkate alındığında iller arasındaki yerçekimi değerlerinin de farklılık göstermesine neden olur.

Buna göre, Türkiye'de yerçekimi ivmesinin en fazla ve en az olduğu iller aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: En Fazla: Sinop / En Az: Hatay

Cevap

Yerçekiminin en fazla olduğu il Sinop, en az olduğu il ise Hatay'dır.
Doğru cevap, Türkiye'nin matematik konumuna göre en kuzey ve en güney uçlarını belirtmektedir. Dünya'nın geoit şekli sebebiyle kutuplar yerin merkezine daha yakındır, bu nedenle kuzeye (kutuplara) gidildikçe yerçekimi artar. Türkiye'nin en kuzeyi Sinop, en güneyi ise Hatay olduğu için yerçekimi farkı bu iki il arasında en belirgindir.

Adım Adım Çözüm

1
Yerçekimi ve enlem ilişkisini hatırla.
Yerçekimi, Dünya'nın geoit şekli nedeniyle kutuplarda en fazla, Ekvator'da en azdır.
Kutuplar yerin merkezine daha yakın olduğu için kütleçekimi daha güçlü hissedilir.
2
Türkiye'nin enlem değerlerini analiz et.
Türkiye 36∘−42∘36^\circ - 42^\circ Kuzey paralelleri arasındadır.
42∘42^\circ Kuzey (Sinop) kutuplara en yakın, 36∘36^\circ Kuzey (Hatay) ise Ekvator'a en yakın noktadır.
3
Şehirleri enlem derecelerine göre eşleştir.
Kuzeydeki Sinop'ta yerçekimi en yüksek, güneydeki Hatay'da ise en düşüktür.
Enlem etkisi (matematik konum) gereği kuzeye gidildikçe yerçekimi artar.

Anahtar Kavram

Yerçekimi ve Enlem İlişkisi

İpuçları

1
Dünya'nın şeklini ve yerçekiminin kutuplarda mı yoksa Ekvator'da mı daha fazla olduğunu düşünün.
2
Türkiye'nin en kuzey ve en güney noktaları arasındaki enlem farkını hatırlayın (362−42∘36^2-42^\circ Kuzey).
3
Kutuplara en yakın olan ilimizde yerçekimi en yüksek, Ekvator'a en yakın olanda ise en düşüktür.

Daha Fazla Pratik

Çizgisel hızın hangi ilimizde en fazla olduğunu bularak enlem etkisini pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 507Soru →

Türkiye'nin doğu sınırında yer alan, Iğdır ilimizdeki Dilucu Sınır Kapısı ile doğrudan bağlantı sağladığımız ve yaklaşık 1313 km ile ülkemizin en kısa kara sınırına sahip olduğu komşusu aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Azerbaycan

Cevap

Türkiye'nin en kısa kara sınırına sahip olduğu komşusu Azerbaycan'dır (Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti).
Doğru yanıt olan Azerbaycan seçeneği, ülkemizin doğusunda yer alan Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti'ni temsil eder. Bu bölge ile olan yaklaşık 1313 km'lik sınır hattımız, Türkiye'nin sahip olduğu en kısa kara sınırıdır ve bu sınır Aras Nehri üzerinden Dilucu Sınır Kapısı ile geçilir.

Adım Adım Çözüm

1
Sınır kapısı ve şehir eşleştirmesini kontrol et.
Iğdır ilindeki Dilucu Sınır Kapısı, Nahçıvan üzerinden Azerbaycan'a açılmaktadır.
Sınır kapıları, komşu ülkelerle olan fiziksel bağlantı noktalarımızı belirler.
2
Sınır uzunluklarını karşılaştır.
Nahçıvan (Azerbaycan) sınırı yaklaşık 1313-1818 km arasındadır.
Bu mesafe, Türkiye'nin diğer tüm kara sınırlarından daha kısadır.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin Sınır Komşuları ve En Kısa Sınırı

İpuçları

1
Bu komşumuz ile olan bağlantımız Iğdır ilimizdeki 'Umudun Kapısı' olarak da bilinen Dilucu üzerinden sağlanır.
2
Bu sınır hattı Aras Nehri üzerindedir ve mesafe bir maraton koşusundan bile daha kısadır.
3
Bu ülke, ana karasından ayrı bir özerk bölge (Nahçıvan) aracılığıyla Türkiye ile komşudur.

Daha Fazla Pratik

Diğer komşularımızla olan en uzun sınırımızı ve en işlek sınır kapılarımızı (örneğin Kapıkule) inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 508Soru →

Türkiye'nin kara sınırlarının fiziki özellikleri ve bu sınırların belirlenmesine esas teşkil eden hukuki dayanaklar birbirinden farklılık göstermektedir.

Buna göre, Türkiye'nin sınırları ve komşuları ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Irak sınırımız, 19231923 yılında imzalanan Lozan Barış Antlaşması ile hiçbir pürüz kalmadan kesin olarak çözüme kavuşturulmuş ilk sınırımızdır.

Cevap

Irak sınırının Lozan Barış Antlaşması ile kesin olarak çözüldüğü bilgisi yanlıştır; zira bu sınır Lozan'da çözülemeyip daha sonra 19261926 yılında belirlenmiştir.
Irak sınırının Lozan Barış Antlaşması ile kesin olarak çözüldüğü ifadesi tarihsel olarak yanlıştır. Lozan görüşmelerinde Musul sorunu nedeniyle bir uzlaşmaya varılamamış, bu sınırın belirlenmesi Türkiye ile İngiltere arasında yapılacak ikili görüşmelere bırakılmıştır. Sınır, ancak 55 Haziran 19261926 tarihinde imzalanan Ankara Antlaşması ile bugünkü halini almıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Bordoların hukuki süreçlerini değerlendir.
Lozan Antlaşması (19231923) sırasında Türkiye'nin neredeyse tüm sınırları görüşülmüş ancak Irak sınırı (Musul meselesi) İngiltere ile yaşanan uyuşmazlık nedeniyle sonraya bırakılmıştır.
Lozan'da çözülemeyen tek kara sınırı Irak sınırıdır.
2
Irak sınırının kesinleşme tarihini kontrol et.
Irak sınırı, Milletler Cemiyeti'nin arabuluculuğu ve sonrasında imzalanan 19261926 Ankara Antlaşması ile bugünkü halini almıştır.
Sınırın hukuki kesinliği Lozan'dan 33 yıl sonra sağlanmıştır.
3
Diğer şıklardaki fiziki ve tarihi bilgileri doğrula.
Meriç (Yunanistan) talveg hattı, Kasr-ı Şirin (16391639 İran) en eski sınır, Suriye demir yolu hattı ve Sarp (Gürcistan) işlekliği coğrafi ve tarihi gerçeklerle örtüşmektedir.
Yanlış olan öncülün tespit edilmesi için diğer doğruların elenmesi gerekir.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin Sınırlarının Tarihsel ve Coğrafi Oluşumu

İpuçları

1
Lozan Antlaşması'nda çözülemeyen tek konuyu hatırlamaya çalışın.
2
Irak sınırı ve Musul meselesi Lozan'dan sonra İngiltere ile yapılan görüşmeler neticesinde 19261926'da sonuçlanmıştır.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin sınır kapıları ve hangi ülkeye açıldıklarını gösteren bir dilsiz harita çalışması yaparak bilgilerinizi pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 509Soru →

Türkiye, günümüzde Hazar Havzası ve Orta Doğu'daki zengin hidrokarbon (petrol ve doğal gaz) kaynakları ile bu kaynaklara yoğun ihtiyaç duyan sanayileşmiş Avrupa ülkeleri arasında bir 'enerji koridoru' ve 'stratejik köprü' işlevi görmektedir. Türkiye'nin bu jeopolitik güce sahip olmasında etkili olan temel coğrafi özellik aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Asya ve Avrupa kıtalarını birbirine bağlayan merkezi bir konumda bulunması

Cevap

Türkiye'nin enerji koridoru olmasını sağlayan temel faktör, Asya ve Avrupa kıtaları arasındaki stratejik ve merkezi coğrafi konumudur.
Doğru seçenek, Türkiye'nin Asya ve Avrupa kıtaları arasındaki merkezi konumuna vurgu yapmaktadır. Türkiye'nin dünya petrol rezervlerinin yaklaşık %65'ine sahip Orta Doğu ve Hazar Havzası ile bu enerjiye en çok ihtiyaç duyan Avrupa sanayisi arasında yer alması, ona 'enerji koridoru' ve 'jeopolitik anahtar' özelliği kazandırır. Bu, Türkiye'nin değişmeyen (statik) jeopolitik unsurları içinde yer alan coğrafi konumunun bir sonucudur.

Adım Adım Çözüm

1
Sorudaki 'enerji koridoru' ve 'stratejik köprü' kavramlarını analiz edin.
Bu kavramlar Türkiye'nin dış dünyadaki konumunun (jeopolitiğinin) bir sonucudur.
Jeopolitik önem, ülkenin dünya üzerindeki yeri ile doğrudan ilişkilidir.
2
Enerji kaynaklarının (Doğu) ve sanayinin (Batı) konumlarını değerlendirin.
Kaynaklar Asya/Orta Doğu'da, pazar ise Avrupa'dadır.
Türkiye bu iki bölge arasında fiziksel bir geçiş noktasıdır.
3
Bu durumun matematik konum mu yoksa özel konum mu olduğunu belirleyin.
Kıtalar arasındaki bu merkezi yerleşim bir 'özel konum' özelliğidir.
Enlem ve boylam (matematik konum) değerleri doğrudan bu stratejik bağı kurmaz.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin Jeopolitik Konumu ve Enerji Koridoru Rolü

İpuçları

1
Ülkenin haritadaki yerine odaklanın: Hangi bölgeler arasında bir 'geçiş' noktasıdır?
2
Enerji koridoru olmak, kaynak zengini Doğu ile sanayi zengini Batı'yı birbirine bağlamak demektir.
3
Bu durum, Türkiye'nin üç kıtanın kesişim noktasında bulunmasıyla yani özel konumuyla açıklanır.

Daha Fazla Pratik

Jeopolitiği etkileyen 'değişmeyen (statik)' ve 'değişen (dinamik)' unsurların bir listesini yaparak hangisinin coğrafi konum, hangisinin siyasi güçle ilgili olduğunu kavrayabilirsiniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 510Soru →

Türkiye'nin jeopolitik konumu analiz edilirken; ülkenin sahip olduğu özellikler zaman içindeki değişim hızlarına göre "statik (değişmeyen)" ve "dinamik (değişen)" unsurlar olarak sınıflandırıldığı gibi, bu özelliklerin "matematik (mutlak)" veya "özel (göreceli)" konumdan kaynaklandığı da dikkate alınır.

Buna göre, Türkiye'nin coğrafi özelliklerinin jeopolitik yansımalarına dair aşağıdaki eşleştirme ve değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Doğu Akdeniz ve Ege Denizi'nde kıta sahanlığı ile Münhasır Ekonomik Bölge (MEB) hakları bağlamında yaşanan sınır uyuşmazlıkları; ülkenin matematik konumundan kaynaklanan fiziki sınırlarının, dinamik jeopolitik kriz alanlarına dönüşmesine örnektir.

Cevap

Münhasır Ekonomik Bölge (MEB) ve deniz sınırlarının matematik konumdan değil, özel (göreceli) konumdan kaynaklandığını belirten ifade yanlıştır.
Deniz sınırları, kıta sahanlığı ve Münhasır Ekonomik Bölge (MEB) gibi kavramlar; bir ülkenin enlem ve boylam derecelerinin (matematik konum) değil, doğrudan doğruya denizlere kıyısı olmasının, bir yarımada özelliği göstermesinin ve komşu ülkelerin kıyı şekillerinin (özel/göreceli konum) bir sonucudur. Bu nedenle, jeopolitik bir kriz alanı olan bu durumu 'matematik konuma' bağlayan ifade kavramsal olarak bütünüyle yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Jeopolitik kavramında yer alan 'statik' (fiziki ve değişmeyen) ile 'dinamik' (beşeri, ekonomik, politik ve değişen) unsurları tanımlayın.
Boğazlar, yer şekilleri ve kıyı özellikleri statik iken; enerji projeleri, dış politika ve güvenlik stratejileri dinamik unsurlardır.
Seçeneklerdeki ifadelerin birinci bölümündeki statik/dinamik sınıflandırmalarının doğruluğunu test etmek için.
2
Matematik (mutlak) konum ile özel (göreceli) konum arasındaki farkı hatırlayarak, seçeneklerdeki coğrafi özellikleri bu bağlamda sınıflandırın.
Enlem ve boylama bağlı özellikler (orta kuşak, dört mevsim) matematik konumdur. Kıtalar, denizler, boğazlar, yeraltı kaynakları ve komşular ise özel konumdur.
Sorunun kökündeki asıl çeldirici mantığı (konum türünü karıştırma) yakalayabilmek için.
3
Yanlış olan ifadeyi bulmak için seçeneklerdeki sebep-sonuç ilişkilerini analiz edin.
E seçeneğinde deniz sınırları ve MEB haklarının 'matematik konumdan' kaynaklandığı iddia edilmiştir. Oysa bu durum tamamen denizellik ve kıyı şekilleriyle, yani 'özel konum' ile ilgilidir.
Kavramsal eşleştirme hatasını tespit ederek doğru cevaba ulaşmak için.

Anahtar Kavram

Jeopolitik Unsurların Matematik ve Özel Konum Açısından Sınıflandırılması

İpuçları

1
Jeopolitik unsurları analiz ederken, verilen coğrafi özelliğin ülkenin enlem/boylam değerleriyle (matematik) mi yoksa denizlere, kıtalara ve komşulara olan mesafesiyle (özel) mi ilgili olduğuna dikkat ediniz.
2
Seçeneklerde bahsedilen enerji koridorları, boğazlar, kriz bölgelerine komşuluk ve deniz yetki alanlarının tamamı haritadaki fiziki yerleşimle (özel konum) ilgilidir. Yalnızca 'iklim kuşakları' enlemle (matematik konum) doğrudan ilişkilidir.
3
Kıta sahanlığı ve Münhasır Ekonomik Bölge (MEB) tartışmaları, ülkenin hangi paralel veya meridyende bulunduğuyla değil; kıyı şekilleri ve etrafındaki denizlerin varlığıyla (özel konum) açıklanır.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin matematik ve özel konumunun jeopolitik etkilerini daha iyi kavramak için, komşu ülkelerle yaşanan sınır sorunlarının (Kıbrıs, Ege adaları, su sorunu) coğrafi temellerini inceleyiniz.

Alternatif Yöntem

Soruyu çözerken seçeneklerdeki kavramların altını çizip üzerlerine 'M' (Matematik) veya 'Ö' (Özel) yazarak elemeye gidebilirsiniz. 'Dört mevsim/orta kuşak' eşittir 'M', 'Deniz sınırları/MEB' eşittir 'Ö'. Yanlış eşleştirmeyi bu şekilde hızla bulabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 511Soru →

Türkiye'nin kara sınırlarının belirlenmesinde bazı bölgelerde akarsu yatakları ve dağ zirveleri (su bölümü çizgisi) gibi fiziki faktörler, bazı bölgelerde ise demir yolu hatları gibi beşerî (yapay) unsurlar esas alınmıştır.

Buna göre, aşağıda verilen sınır özelliklerinden hangisi, sınırın belirlenmesinde kullanılan unsurun niteliği bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Suriye ile olan sınırın önemli bir kısmının Bağdat Demiryolu hattı boyunca uzanması

Cevap

Suriye ile olan sınırın önemli bir kısmının Bağdat Demiryolu hattı boyunca uzanması
Suriye ile olan sınırımızın büyük bir bölümü, 19211921 Ankara Antlaşması ile Bağdat Demiryolu hattı referans alınarak belirlenmiştir. Demir yolu hattı insan müdahalesiyle oluşturulan beşerî bir unsur olduğu için bu sınır 'yapay sınır' kategorisindedir. Diğer seçeneklerdeki akarsular (Meriç, Aras, Rezve) ve dağlar (Zagros) ise fiziki (doğal) unsurlardır.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki sınır belirleme kriterlerini analiz et.
Yunanistan, Ermenistan ve Bulgaristan sınırlarında akarsular; İran sınırında ise dağlar (su bölümü çizgisi) kullanılmıştır.
Bu unsurlar doğada kendiliğinden bulunan fiziki (doğal) faktörlerdir.
2
Suriye sınırının kriterini incele.
Suriye sınırının büyük bir bölümü 19211921 Ankara Antlaşması ile Bağdat Demiryolu hattı esas alınarak çizilmiştir.
Demir yolu hattı insan yapımı olduğu için beşerî (yapay) bir unsurdur.
3
Kriterlerin türünü karşılaştırarak farklı olanı seç.
Diğer seçenekler fiziki/doğal iken Suriye sınırı beşerî/yapaydır.
Soruda sorulan 'unsurun niteliği' farkı bu noktada ortaya çıkar.

Anahtar Kavram

Sınırların Tasnifi: Doğal (Fiziki) ve Yapay (Beşerî) Sınırlar

İpuçları

1
Sınırların çiziminde doğada var olan (nehir, dağ) unsurlarla, insan yapımı (yol, demir yolu) unsurları birbirinden ayırın.
2
Seçeneklerin dördünde akarsu ve dağlar gibi doğal oluşumlar varken, bir tanesinde insan eliyle yapılmış teknik bir yapı referans alınmıştır.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin en eski sınırı olan İran sınırı ile en yapay özelliği gösteren Suriye sınırının karşılaştırmalı özelliklerini inceleyin.

Alternatif Yöntem

Sınırları 'Doğal Sınırlar' ve 'Yapay Sınırlar' olarak iki sütuna ayırarak seçenekleri bu sütunlara yerleştirebilirsiniz. Tek başına kalan 'Yapay Sınır' doğru cevaptır.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 512Soru →

Türkiye'de ulusal saat uygulaması, yıl boyunca 45∘45^{\circ} Doğu boylamında yer alan Iğdır'ın yerel saatine göre düzenlenmektedir. Buna göre, ulusal saatin 13.2013.20 olduğu bir anda, yerel saati 12.4012.40 olan bir merkez hangi boylam üzerinde yer almaktadır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 35∘35^{\circ} Doğu

Cevap

35∘35^{\circ} Doğu boylamı üzerinde yer almaktadır.
Verilen bilgilere göre ulusal saat (13.2013.20) ile merkezin yerel saati (12.4012.40) arasında 4040 dakikalık bir fark vardır. Bu fark 44 dakikalık kurala göre 1010 boylamlık bir mesafeye karşılık gelir. Yerel saat, ulusal saatten geri olduğu için merkez daha batıdadır; bu durumda 45∘45^{\circ} Doğu boylamından 1010 derece batıya gidilerek 35∘35^{\circ} Doğu boylamına ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1
Ulusal saat ile merkezin yerel saati arasındaki zaman farkını hesapla.
13.20−12.40=4013.20 - 12.40 = 40 dakika.
Zaman farkını bulmak, boylam farkına ulaşmanın ilk adımıdır.
2
Zaman farkını boylam farkına dönüştür.
40 dakika/4 dakika=10∘40 \text{ dakika} / 4 \text{ dakika} = 10^{\circ} boylam farkı.
Ardışık iki meridyen arası zaman farkı 4 dakikadır.
3
Merkezin, ulusal saatin ayarlandığı boylama (45∘45^{\circ} Doğu) göre hangi yönde olduğunu belirle.
12.40<13.2012.40 < 13.20 olduğu için merkez daha batıdadır.
Dünya batıdan doğuya döndüğü için batıdaki merkezlerde yerel saat daha geridir.
4
Merkezin boylamını hesapla.
45∘−10∘=35∘45^{\circ} - 10^{\circ} = 35^{\circ} Doğu.
Batıya gidildikçe boylam derecesi küçülür (Türkiye başlangıç meridyeninin doğusundadır).

Anahtar Kavram

Ulusal saat, 45∘45^{\circ} Doğu (Iğdır) boylamına göre ayarlanır ve yerel saat ile arasındaki fark boylam uzaklığına bağlıdır.

İpuçları

1
Ulusal saat ile yerel saat arasındaki zaman farkını bularak başlayın.
2
İki meridyen arasındaki 4 dakikalık zaman farkını kullanarak bulduğunuz süreyi dereceye çevirin.
3
Yerel saat ulusal saatten daha geri olduğuna göre, bu merkezin Iğdır'ın (45∘45^{\circ} Doğu) batısında mı yoksa doğusunda mı olması gerektiğini düşünün.

Daha Fazla Pratik

Benzer bir soruyu, yerel saatin ulusal saatten ileri olduğu bir durum için çözerek pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 513Soru →

Türkiye'nin matematiksel konumu dikkate alındığında, 2121 Haziran tarihinde aynı boylam üzerinde yer alan Hatay ve Sinop şehirlerinde, yatay düzleme dik yerleştirilen özdeş çubukların öğle vaktindeki gölge boylarının birbirinden farklı olduğu gözlemlenmiştir. Sinop'taki gölge boyunun Hatay'a göre daha uzun olması, bu iki merkezin aşağıdaki özelliklerinden hangisinin farklı olmasıyla açıklanabilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ekvator'a olan kuş uçuşu uzaklıklarının

Cevap

Sinop'un Hatay'dan daha kuzeyde olması, yani Ekvator'a olan kuş uçuşu uzaklığının (enleminin) farklı olması nedeniyle güneş ışınlarını daha eğik açıyla alması ve gölgenin daha uzun olmasıdır.
Doğru yanıt olan seçenek, merkezlerin Ekvator'a olan uzaklıklarının farklılığını vurgular. Türkiye Kuzey Yarım Küre'de yer aldığı için, güneydeki Hatay'dan kuzeydeki Sinop'a gidildikçe enlem derecesi büyür. Enlem derecesi büyüdükçe güneş ışınlarının düşme açısı küçülür, bu da gölge boyunun uzamasına neden olur. Bu tamamen matematiksel (mutlak) konumun bir sonucudur.

Adım Adım Çözüm

1
Merkezlerin konumlarını analiz etme
Hatay yaklaşık 36∘36^\circ Kuzey, Sinop ise 42∘42^\circ Kuzey enlemindedir. Sinop, Hatay'a göre Ekvator'dan daha uzaktır.
Türkiye'nin güney-kuzey uzanışını bilmek enlem etkisini anlamak için temeldir.
2
Güneş ışınlarının geliş açısını değerlendirme
Dünya'nın şekli nedeniyle, Ekvator'dan kutuplara gidildikçe güneş ışınlarının düşme açısı daralır (küçülür).
Gölge boyu, ışınların geliş açısı ile ters orantılıdır.
3
Gölge boyu ile ilişkilendirme
Sinop'ta güneş ışınları Hatay'a göre daha eğik açıyla düştüğü için Sinop'taki gölge boyu daha uzundur.
Işınlar ne kadar eğik gelirse, cismin gölgesi o kadar uzun olur.

Anahtar Kavram

Enlem Etkisi ve Güneş Işınlarının Geliş Açısı

İpuçları

1
Güneş ışınlarının bir yere ne kadar dik veya eğik geldiğini düşünün.
2
Türkiye'nin kuzeyine doğru gidildikçe güneş ışınlarının geliş açısı nasıl değişir?
3
Işınların geliş açısını belirleyen temel faktör, bir yerin Ekvator'a olan uzaklığı yani enlemidir.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'de güneyden kuzeye gidildikçe değişen diğer enlem etkilerini (çizgisel hız, yerçekimi, gece-gündüz süre farkı) listeleyiniz.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 514Soru →

Coğrafi konum; mutlak (matematik) ve göreceli (özel) konum olmak üzere iki başlıkta incelenir. Mutlak konum, bir yerin dünya üzerindeki enlem ve boylam derecelerine bağlı olarak ortaya çıkan özellikleridir. Buna göre, Türkiye'de görülen aşağıdaki özelliklerden hangisi mutlak konumun bir sonucudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dört mevsim özelliklerinin yıl içinde belirgin olarak yaşanması

Cevap

Dört mevsim özelliklerinin yıl içinde belirgin olarak yaşanması
Türkiye'nin 36∘−42∘36^\circ - 42^\circ Kuzey paralelleri arasında bulunması, ülkemizi 'Orta Kuşak' adı verilen bölgeye yerleştirir. Orta Kuşak'ta yer alan ülkelerde güneş ışınlarının geliş açısı yıl içinde büyük oranda değiştiği için ilkbahar, yaz, sonbahar ve kış mevsimleri belirgin olarak yaşanır. Bu durum tamamen Türkiye'nin enlem dereceleriyle, yani mutlak konumuyla ilgilidir.

Adım Adım Çözüm

1
Matematik (mutlak) konum ve özel (göreceli) konum kavramlarını ayırt et.
Matematik konum enlem ve boylamla (koordinatlarla), özel konum ise denizellik, yükselti ve yer şekilleriyle ilgilidir.
Sorunun kökenini anlamak için temel tanımı netleştirmek gerekir.
2
Türkiye'nin enlem değerlerini göz önünde bulundur.
Türkiye 36∘−42∘36^\circ - 42^\circ Kuzey paralelleri arasında, yani Orta Kuşak'ta yer alır.
Orta Kuşak'ta olmanın en temel sonucu yıl içinde dört mevsimin belirgin yaşanmasıdır.
3
Diğer seçenekleri yer şekilleri ve yükselti açısından değerlendir.
Yükselti, yer şekilleri ve kıtalar arasındaki konum özel konumla açıklanır.
Hatalı seçenekleri eleyerek doğru cevabı doğrulamak gerekir.

Anahtar Kavram

Orta Kuşak ve Matematik Konum İlişkisi

İpuçları

1
Matematik konum için sadece enlem ve boylam derecelerini düşünmelisin.
2
Türkiye'nin 36∘−42∘36^\circ - 42^\circ Kuzey paralelleri arasında olması hangi 'kuşakta' yer aldığını gösterir?
3
Orta Kuşak'ta olmanın en klasik sonucu, yıl içinde sıcaklıkların değişerek dört farklı dönemi oluşturmasıdır.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin boylam derecelerine (26∘−45∘26^\circ - 45^\circ Doğu) bağlı olarak ortaya çıkan sonuçları (örneğin yerel saat farkları) inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 515Soru →

Türkiye'de dağların genel olarak doğu-batı doğrultusunda uzanması, ülkenin göreceli (özel) konumunun en temel özelliklerinden biridir. Bu uzanış doğrultusu, iklim özelliklerinden ulaşım ağlarına kadar pek çok coğrafi unsur üzerinde belirleyici bir etkiye sahiptir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de dağların uzanış doğrultusunun doğrudan bir sonucu olarak gösterilemez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Akdeniz kıyılarında yıllık ortalama sıcaklık değerlerinin Karadeniz kıyılarına göre belirgin şekilde yüksek olması

Cevap

Akdeniz kıyılarında yıllık ortalama sıcaklık değerlerinin Karadeniz kıyılarına göre yüksek olması, mutlak konumun (enlem etkisi) bir sonucudur.
Akdeniz kıyılarının Karadeniz kıyılarından daha sıcak olması, Türkiye'nin 36∘−42∘36^{\circ}-42^{\circ} Kuzey paralelleri arasında yer almasının bir sonucudur. Güneydeki bölgeler Ekvator'a daha yakın olduğu için güneş ışınlarını daha büyük açıyla alır. Bu durum dağların uzanış doğrultusuyla değil, mutlak (matematik) konumla açıklanır.

Adım Adım Çözüm

1
Dağların uzanış doğrultusunun (doğu-batı) etkilerini belirle.
Dağlar kıyıya paralel (Karadeniz, Akdeniz) veya dik (Ege) uzanarak iklimi, ulaşımı ve kıyı özelliklerini şekillendirir.
Özel konumun fiziki çevre üzerindeki etkisini anlamak için yer şekilleri analiz edilmelidir.
2
Seçeneklerdeki özellikleri 'Özel Konum' ve 'Mutlak Konum' olarak sınıflandır.
Sıcaklık farkı enlemle ilgiliyken, diğer seçenekler dağların uzanışı (yer şekilleri) ile ilgilidir.
Sorunun cevabı, yer şekillerinden bağımsız olan mutlak konum özelliğidir.

Anahtar Kavram

Dağların Uzanış Yönü ve Sonuçları

İpuçları

1
Seçeneklerdeki özelliklerden hangisi sadece 'enlem' (Ekvator'a uzaklık) ile ilgilidir?
2
Dağlar kıyıya paralel uzandığında denizel hava içeri girebilir mi? Ya dik uzandığında?

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin özel konumu ile mutlak konumu arasındaki farkları pekiştirmek için 'Bakı Etkisi' ve 'Kısa Mesafede İklim Değişimi' konularına çalışabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 516Soru →

Jeopolitik güç analizlerinde bir ülkenin sahip olduğu coğrafi özellikler; milyonlarca yıllık süreçlerle oluşmuş ve kısa vadede değişmeyen "statik" unsurlar ile beşerî, ekonomik ve siyasi gelişmelere bağlı olarak değişkenlik gösterebilen "dinamik" unsurlar şeklinde iki grupta incelenir.

Buna göre, Türkiye'nin jeopolitik önemini belirleyen aşağıdaki özelliklerden hangisi, doğası gereği diğerlerine göre daha kısa sürede değişime uğrayabilecek "dinamik" bir yapıya sahiptir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hazar ve Orta Doğu enerji kaynaklarının Avrupa'ya aktarımında stratejik bir 'enerji terminali' olması

Cevap

Türkiye'nin uluslararası enerji projelerinde stratejik bir dağıtım merkezi ve terminal ülke konumunda olması, dinamik bir unsurdur.
Jeopolitik analizlerde 'dinamik unsurlar', bir ülkenin coğrafi potansiyelini kullanarak geliştirdiği ekonomik, askeri ve siyasi kapasiteyi ifade eder. Enerji nakil hatları üzerindeki kilit rol (enerji terminali olma), boru hattı anlaşmaları ve uluslararası projelerle şekillendiği için siyasi ve ekonomik konjonktür değiştikçe bu konum da güçlenebilir veya zayıflayabilir. Bu da onu diğer fiziki özelliklere göre daha değişken (dinamik) kılar.

Adım Adım Çözüm

1
Jeopolitik unsurların sınıflandırılması
Statik unsurlar (coğrafi konum, yer şekilleri, iklim, su) ve dinamik unsurlar (nüfus, ekonomi, askeri güç, siyasi rejim) olarak ayrılır.
Sorunun kökünde istenen 'dinamik' yapının neyi ifade ettiğini anlamak gerekir.
2
Seçeneklerin zamana bağlı değişim hızının analiz edilmesi
Boğazlar, kıtaların konumu, yer şekilleri ve matematik konum özellikleri milyonlarca yılda değişirken; ekonomik ve siyasi projeler yıllar veya on yıllar içinde değişebilir.
Hangisinin insan müdahalesi ve küresel siyasetle şekillendiğini belirlemek için bu analiz şarttır.
3
Doğru unsurun tespiti
Enerji nakil hatları ve terminal ülke olma kapasitesi tamamen ekonomik anlaşmalar ve teknolojik altyapı ile ilgili olduğu için 'dinamik' gruptadır.
Bu özellik, Türkiye'nin coğrafi avantajını ekonomik bir kazanıma dönüştüren beşerî bir süreçtir.

Anahtar Kavram

Jeopolitikte Statik ve Dinamik Unsurlar

İpuçları

1
Bir özelliğin 'dinamik' olması, onun insan faaliyetleri veya siyasi kararlarla kısa sürede değiştirilebilmesi anlamına gelir.
2
Fiziki coğrafyaya (dağlar, denizler, boğazlar) dayalı özellikler statiktir. Ekonomi ve politika odaklı özellikler dinamiktir.
3
Enerji boru hatları (TANAP, BTC gibi) ve Türkiye'nin bu hatlardaki 'geçiş güzergâhı' olma durumu, coğrafi avantajın siyasi ve ekonomik olarak kullanılmasıdır.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin jeopolitik gücünü artıran 'askerî güç' veya 'ekonomik büyüme' gibi diğer dinamik unsurları statik unsurlarla karşılaştırarak çalışabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 517Soru →

Bir doğa fotoğrafçısı, Türkiye turu kapsamında farklı illerde güneşin batış anını (gurup vakti) fotoğraflamak istemektedir. Fotoğrafçı, çizgisel dönüş hızının daha az olduğu, dolayısıyla güneşin ufuk çizgisinde daha yavaş battığı ve çekim süresinin daha uzun olduğu bir ili tercih etmek istemektedir. Bu amaçla fotoğrafçının aşağıdaki illerin hangisine gitmesi en uygundur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sinop

Cevap

Fotoğrafçının gurup vaktini en uzun süre izleyebileceği il Sinop'tur.
Dünya'nın şekline bağlı olarak çizgisel hız Ekvator'da en fazla, kutuplarda ise en azdır. Türkiye'nin en kuzeyinde yer alan Sinop, kutuplara diğer illerden daha yakın olduğu için çizgisel hızı en düşüktür. Bu durum, güneşin ufuk düzlemi üzerindeki geçiş hızını yavaşlatarak tan ve gurup vakitlerinin (alacakaranlık süresinin) en uzun yaşanmasını sağlar.

Adım Adım Çözüm

1
Türkiye'nin matematiksel konumu ve enlem derecelerini analiz etmek.
Türkiye 36∘−42∘36^\circ - 42^\circ Kuzey paralelleri arasındadır. Kuzeye gidildikçe enlem derecesi büyür.
Enlem etkisi, kutuplara yaklaştıkça coğrafi değişkenlerin nasıl değiştiğini anlamamızı sağlar.
2
Çizgisel hız ile enlem arasındaki ilişkiyi kurmak.
Dünya'nın ekseni etrafındaki çizgisel dönüş hızı Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe azalır.
Dünya'nın şekli nedeniyle paralellerin çevre uzunluğu kutuplara doğru daralır, bu da hızı düşürür.
3
Çizgisel hızın tan ve gurup sürelerine etkisini belirlemek.
Çizgisel hız azaldıkça, güneşin ufuk çizgisindeki doğuş ve batış hızı yavaşlar, bu anların izlenme süresi uzar.
Güneşin gökyüzündeki görünür hareketi, Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüş hızına bağlıdır.
4
Seçeneklerdeki illerin enlem konumlarını karşılaştırmak.
Sinop (42∘42^\circ K) en kuzeyde, Hatay (36∘36^\circ K) en güneydedir. Sinop'ta çizgisel hız en düşüktür.
Enleme bağlı olarak en düşük çizgisel hız Türkiye'nin en kuzey uç noktasında görülür.

Anahtar Kavram

Enlem etkisine bağlı olarak çizgisel hızın kutuplara doğru azalması, tan ve gurup sürelerinin uzamasına neden olur.

İpuçları

1
Güneşin batış anının izlenme süresi, Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüş hızıyla (çizgisel hız) ters orantılıdır.
2
Türkiye'de kuzeye (kutuplara) doğru gidildikçe çizgisel hız azalır, bu da güneşin ufukta kalma süresini artırır.
3
Gurup süresinin en uzun olması için Türkiye'nin en kuzeyindeki ili seçmelisiniz.

Daha Fazla Pratik

Aynı mantıkla, Türkiye'de çizgisel hızın en fazla olduğu ilin hangisi olduğunu ve bunun yerel saat farkları üzerindeki etkisini araştırabilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 518Soru →

Türkiye'nin ulusal saati, 45∘45^{\circ} Doğu boylamında yer alan Iğdır'ın yerel saatine göre düzenlenmektedir. Buna göre, 45∘45^{\circ} Doğu boylamında yerel saat 09.0009.00 iken, 30∘30^{\circ} Doğu boylamında yer alan İzmit'te yerel saat kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 08.0008.00

Cevap

İzmit'te yerel saat 08.0008.00 olarak hesaplanır.
Verilen hesaplamaya göre, Iğdır ve İzmit arasında 1515 meridyen farkı bulunmaktadır. Her meridyen arası 44 dakika olduğundan toplam fark 6060 dakika, yani tam 11 saattir. İzmit daha batıda bir boylamda (30∘30^{\circ} Doğu) yer aldığı için saati Iğdır'dan daha geride olmalıdır. Bu yüzden saat 09.0009.00'dan bir saat geri alınarak 08.0008.00 sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1
Merkezler arasındaki boylam farkını hesaplayın.
45∘−30∘=15∘45^{\circ} - 30^{\circ} = 15^{\circ}
İki nokta arasındaki zaman farkını bulmak için önce kaç meridyen fark olduğunu bilmemiz gerekir.
2
Boylam farkını zaman farkına çevirin.
15×4=6015 \times 4 = 60 dakika (11 saat)
Dünya üzerindeki her iki meridyen arasındaki zaman farkı sabittir ve 4 dakikadır.
3
Yön tayini yaparak yerel saati belirleyin.
09.00−01.00=08.0009.00 - 01.00 = 08.00
İzmit (30∘30^{\circ} D), Iğdır'ın (45∘45^{\circ} D) batısında yer aldığı için yerel saati daha geridir; bu nedenle zaman farkı çıkarılır.

Anahtar Kavram

Türkiye'de Yerel Saat Hesaplamaları

İpuçları

1
Türkiye'nin en doğusu (45∘45^{\circ} D) ile İzmit (30∘30^{\circ} D) arasındaki meridyen sayısını bulun.
2
Her bir meridyen farkının 4 dakikalık zaman farkına eşit olduğunu kullanarak toplam farkı bulun.
3
Batıda yer alan bir merkezin saatinin daha geri olması gerektiğini unutmayın.

Daha Fazla Pratik

Benzer şekilde Türkiye'nin en batısındaki Çanakkale (26∘26^{\circ} Doğu) ile Iğdır arasındaki yerel saat farkını hesaplayabilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 519Soru →

Türkiye, 36∘−42∘36^\circ - 42^\circ Kuzey paralelleri arasında yer almaktadır. Bu koordinat bilgisi kullanılarak Türkiye'nin en güneyi ile en kuzeyi arasındaki kuş uçuşu uzaklık yaklaşık olarak 666666 km (6×1116 \times 111) şeklinde hesaplanabilmektedir.

Bu hesaplamanın yapılabilmesini sağlayan paralellerin temel özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ardışık iki paralel arasındaki kuş uçuşu mesafenin her yerde sabit ve 111111 km olması

Cevap

Ardışık iki paralel arasındaki mesafenin her yerde sabit ve 111 km olması
Ardışık iki paralel arasındaki mesafe Dünya'nın her yerinde yaklaşık olarak 111111 km'dir. Bu sabitlik sayesinde, aynı boylam üzerinde bulunan iki nokta arasındaki enlem farkını doğrudan 111 ile çarparak kuş uçuşu uzaklığı bulabiliriz. Türkiye'nin kuzeyi (42∘42^\circ K) ve güneyi (36∘36^\circ K) arasındaki 66 derecelik farkın 666666 km etmesinin temel sebebi bu sabit mesafedir.

Adım Adım Çözüm

1
Türkiye'nin en kuzey ve en güney uçları arasındaki enlem farkını bulun.
42∘−36∘=6∘42^\circ - 36^\circ = 6^\circ enlem farkı vardır.
Mesafe hesaplamak için önce kaç paralel geçildiğini bilmek gerekir.
2
Enlem farkını sabit mesafe katsayısı ile çarpın.
6×111=6666 \times 111 = 666 km.
Paraleller arası mesafe dünyanın her yerinde yaklaşık 111 km olduğu için bu sabit sayı kullanılır.

Anahtar Kavram

Paraleller arası mesafenin sabitliği

İpuçları

1
Türkiye'nin en kuzeyi ve en güneyi arasında 6 paralel farkı olduğunu ve her paralelin arasının 111 km olduğunu hatırlayın.
2
Bir matematiksel işlemde sabit bir çarpan kullanılıyorsa, o özelliğin her yerde aynı olması gerekir.
3
Meridyenlerin aksine, paraleller birbirine yaklaşmaz; aralarındaki mesafe hep aynı kalır.

Daha Fazla Pratik

Meridyenlerin neden sadece Ekvator'da aralarında 111 km mesafe olduğunu araştırarak enlem ile boylam arasındaki farkı pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 520Soru →

Kuzey Yarım Küre'de yer alan bir merkezde Kutup Yıldızı'nın (Polaris) ufuk düzlemi üzerindeki görünüm açısı, o merkezin enlem derecesine eşittir. Bu özellik, denizcilerin ve kaşiflerin tarih boyunca konumlarını belirlemek için kullandıkları temel bir yöntemdir.

Buna göre; Türkiye'nin en kuzey noktası olan Sinop'ta (42∘42^\circ Kuzey) Kutup Yıldızı'nı 42∘42^\circ lik açıyla gören bir gözlemci, en güneydeki Hatay'a (36∘36^\circ Kuzey) gittiğinde bu yıldızı kaç derecelik açıyla görür?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 36∘36^\circ

Cevap

3636 derece
3636 derecelik açı doğru cevaptır çünkü Kuzey Yarım Küre'de Kutup Yıldızı'nın ufuktan yüksekliği, o noktanın enlem derecesi ile aynı rakamsal değere sahiptir. Hatay 36∘36^\circ kuzey enleminde yer aldığı için bu değer doğrudan açıyı verir.

Adım Adım Çözüm

1
Kuralı hatırla
Kutup Yıldızı'nın görünüm açısı = Bulunulan yerin enlem derecesi
Kutup Yıldızı yer ekseninin tam uzantısında yer aldığı için bu geometrik bir eşitliktir.
2
Hedef noktanın konumunu belirle
Hatay'ın enlemi 36∘36^\circ Kuzey'dir.
Soruda Hatay'ın enlem derecesi verilmiştir.
3
Eşitliği uygula
36∘36^\circ Kuzey enleminde açı 36∘36^\circ olur.
Enlem derecesi neyse görünüm açısı da odur.

Anahtar Kavram

Kutup Yıldızı'nın görünüm açısının enlem derecesine eşit olması

İpuçları

1
Kutup Yıldızı'nın gökyüzündeki yüksekliği ile bulunduğunuz paralelin numarası arasında bir eşitlik vardır.
2
Kuzey Yarım Küre'de Kutup Yıldızı'nın görünüm açısı, o yerin enlem derecesini verir.
3
Eğer Sinop'ta (42∘42^\circ K) açı 42∘42^\circ ise, Hatay'da (36∘36^\circ K) açının kaç olması gerektiğini doğrudan enlem değerine bakarak söyleyebilirsiniz.

Daha Fazla Pratik

Kutup Yıldızı'nın Güney Yarım Küre'den neden görülemediğini ve Ekvator'daki görünüm açısını araştırarak konuyu pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Geometrik olarak düşünülürse; yer ekseni ile Kutup Yıldızı arasındaki doğrultu sabittir. Yer küre üzerinde hareket ettikçe ufuk düzleminiz değişir ve bu değişim tam olarak katettiğiniz enlem miktarı kadardır.
Tahmini Süre:45s
ÖncekiSayfa 26 / 31Sonraki
Türkiye'nin Coğrafi Konumu — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür — Sayfa 26 | Examkin