Türkiye'nin Ekonomik Coğrafyası

Türkiye’de genç oluşumlu arazilerin ve aktif fay hatlarının yaygın olması, çeşitli turizm kollarının gelişmesine olanak sağlamıştır. Bu kapsamda değerlendirilen termal turizm (kaplıca ve içmece) faaliyetlerinin Batı Anadolu’da (Ege Bölgesi) diğer bölgelere oranla çok daha yoğun ve organize bir şekilde gelişmiş olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye, hayvan varlığı bakımından sayıca zengin bir ülke olmasına rağmen, birim hayvandan alınan et ve süt veriminin modern hayvancılık yapan ülkelere göre daha düşük olduğu görülmektedir. Bu durumun temel nedeni, hayvancılığın büyük oranda doğa koşullarına bağlı olan geleneksel (ekstansif) yöntemlerle sürdürülmesidir.

Buna göre, Türkiye'de hayvancılık faaliyetlerini geliştirmek ve modern yöntemlerle birim hayvandan alınan verimi artırmak için yapılması gereken çalışmalar arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?

Türkiye'de elektrik enerjisi üretiminde kullanılan kaynaklar; doğadaki varlık durumlarına, yenilenme hızlarına ve çevreye olan etkilerine göre 'yenilenebilir' (tüketilmeyen) ve 'yenilenemeyen' (tüketilen/fosil) kaynaklar olarak iki temel gruba ayrılır. Jeolojik süreçler sonucunda oluşan ve sınırlı bir rezerve sahip olan kaynaklar, kullanıldıkça tükenme riskine sahiptir. Buna göre, aşağıda verilen enerji kaynaklarından hangisi, doğadaki rezervi sınırlı olan ve yenilenemeyen enerji kaynakları grubu içerisinde yer almaktadır?

Türkiye, tarih boyunca pek çok medeniyete ev sahipliği yapmış olmasının bir sonucu olarak çok sayıda kültürel varlığını UNESCO Dünya Miras Listesi'ne dahil ettirmiştir. Bu miras alanlarının bulunduğu illerin doğru bilinmesi, coğrafi dağılışın kavranması açısından önem taşımaktadır. Buna göre, aşağıda verilen UNESCO Dünya Miras Alanı ve bulunduğu il eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de ulaşım sektöründe son yıllarda en hızlı gelişen alanlardan biri hava yolu taşımacılığıdır. Modern havalimanlarının inşası, uçuş ağının genişlemesi ve yerli hava yolu şirketlerinin kapasitelerinin artmasıyla birlikte Türkiye, havacılıkta önemli bir küresel kavşak noktası haline gelmiştir.

Türkiye'deki hava yolu ulaşımı ve havalimanlarının dağılışı ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'nin yer şekilleri özellikleri, özellikle kıyı bölgelerinde ulaşım ağlarının inşasını zorlaştıran temel unsurdur. Dağların kıyıya paralel uzanması, kıyı ile iç kesimler arasındaki ticari ve sosyal hareketliliği tarih boyunca kısıtlamıştır. Bu engeli aşmak amacıyla gerçekleştirilen projelerden biri, İkizdere ile İspir güzergâhı üzerinde yer alarak Doğu Karadeniz'i Doğu Anadolu'ya bağlayan ve kış şartlarından etkilenmeyen kesintisiz bir ulaşım aksı oluşturmaktadır.

Buna göre, özellikleri belirtilen ve Türkiye'nin en stratejik ulaşım yatırımlarından biri olan tünel aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de gübre sanayisinin tesis kapasitesine göre dağılımı incelendiğinde; Mersin, İskenderun, Samsun ve Bandırma gibi merkezlerin ön plana çıktığı görülmektedir. Bu tesislerin yer seçiminde, üretimde kullanılan fosfat ve sülfürik asit gibi girdilerin tedarik yöntemi belirleyici olmuştur.

Buna göre, belirtilen şehirlerde gübre fabrikalarının kurulmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'deki bölgesel kalkınma projeleri, bölgeler arası gelişmişlik farklarını azaltmayı hedeflemekle birlikte, her projenin çıkış noktası ve öncelikli müdahale alanları coğrafi koşullara göre farklılık göstermektedir. Bazı projeler doğrudan ekonomik üretimi artırmaya yönelik fiziki altyapıya (sulama, enerji, sanayi) odaklanırken, bazıları ise havza bazlı doğal kaynak yönetimi ve çevresel korumayı temel almaktadır.

Buna göre, Yeşilırmak Havzası Gelişim Projesi (YHGP) kapsamında yürütülen çalışmalar dikkate alındığında, bu projeyi Türkiye'deki diğer kalkınma projelerinden ayıran en temel karakteristik özellik aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de özellikle İstanbul, Bursa, İzmir ve Ankara gibi büyük şehirlerin çevresinde besi ve ahır hayvancılığının (modern hayvancılık) gelişmiş olduğu görülmektedir. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de bazı sanayi kollarında hammaddenin işlenmeden uzak mesafelere taşınması ekonomik değildir veya ürünün bozulması nedeniyle kalite kaybına yol açar. Bu durum, tesislerin hammadde sahalarının hemen yakınına kurulmasını zorunlu kılar. Ancak bazı sanayi kollarında hammadde, fiziksel özelliklerini kaybetmeden ve düşük maliyetle uzun mesafeler katedebilir; bu durumda tesislerin yer seçiminde pazar ve ulaşım imkanları daha belirleyici olur.

Buna göre, aşağıda verilen sanayi kollarından hangisi kuruluş yeri seçiminde diğerlerine göre daha esnek bir yapıya sahiptir ve hammadde kaynağından uzak alanlarda da kurulabilir?

Türkiye'de orman ekosistemleri ile hayvancılık faaliyetleri arasındaki etkileşimi inceleyen bir araştırmacı, sahadaki gözlemlerini şu şekilde raporlamıştır:

"İnceleme alanında geniş yer kaplayan kızılçam ormanları, yöre halkı için ihracat potansiyeli yüksek olan spesifik bir arıcılık faaliyetini desteklemektedir. Ancak aynı yörede, arazi yapısının sarp olması nedeniyle geçmişte oldukça yaygın olan bir küçükbaş hayvancılık türü, genç ağaç sürgünlerini yiyerek ormanlara zarar verdiği gerekçesiyle uygulanan orman koruma politikaları kapsamında kısıtlanmış ve sayıca büyük oranda azaltılmıştır."

Buna göre; araştırmacının raporunda bahsettiği arıcılık faaliyeti, kısıtlanan hayvan türü ve inceleme alanı aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Türkiye'nin enerji üretim portföyü incelendiğinde, elektrik üretiminde doğalgaz ve linyit gibi kaynakların payı yüksekliğini korurken, yenilenebilir kaynakların payının stratejik bir artış gösterdiği görülmektedir. Enerji santrallerinin yer seçiminde ise hammaddeye yakınlık, su kaynaklarına erişim veya enerji nakil hatlarının konumu gibi faktörler belirleyici olmaktadır. Bazı merkezler doğrudan elektrik üretimiyle tanınırken, bazıları ise sahip oldukları metalik maden rezervleri ile ön plana çıkmaktadır.

Buna göre, aşağıda verilen merkez ve bu merkezde elektrik enerjisi üretimi için kullanılan birincil enerji kaynağı eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Zeytin, kış ılıklığı isteyen ve düşük sıcaklıklara (don olaylarına) karşı oldukça hassas olan bir tarım ürünüdür. Türkiye'de doğal yetişme alanı Akdeniz ikliminin etkili olduğu kıyı kuşağı ile sınırlı olmasına rağmen; Doğu Karadeniz'de kıyıdan iç kesimde kalan Çoruh Vadisi (Artvin) gibi bazı dar alanlarda da zeytin tarımı yapılabilmektedir.

Kıyı kuşağından uzak olan bu dar alanlarda zeytin yetiştirilebilmesi, aşağıdakilerden hangisi ile en iyi açıklanabilir?

Türkiye'de tarımsal verimliliğin ve ürün çeşitliliğinin artırılmasında en önemli paya sahip olan faktör sulamadır. Özellikle kuraklığın ve buharlaşmanın belirgin olduğu iç bölgelerde sulama projelerinin (GAP, KOP vb.) hayata geçirilmesiyle birlikte tarımsal yapıda köklü değişimler yaşanmaktadır.

Buna göre, bir yörede sulama olanaklarının artırılması sonucunda aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenemez?

Türkiye'deki bölgesel kalkınma projeleri, uygulandığı sahanın coğrafi özellikleri ve ekonomik darboğazları dikkate alınarak hazırlanmıştır. Zonguldak, Bartın ve Karabük illerini kapsayan $ZBK$ projesinin hayata geçirilmesindeki en temel gerekçe, bölge ekonomisinin taş kömürü ve demir-çelik sanayisine olan aşırı bağımlılığıdır. Buna göre, $ZBK$ projesi kapsamında yürütülmesi planlanan çalışmaların öncelikli hedefi aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de sanayi tesislerinin kuruluş yeri belirlenirken ham maddeye yakınlık, enerji kaynağına yakınlık veya ulaşım olanakları gibi farklı faktörler dikkate alınır. Özellikle Karadeniz Bölgesi'nde Kastamonu (Küre) ve Artvin (Murgul) gibi merkezlerden çıkarılan bakır madeninin, ham madde kaynağı olmamasına rağmen gelişmiş liman ve ulaşım avantajları nedeniyle işlendiği merkez aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de uygulanan bölgesel kalkınma projelerinin her biri, uygulandığı bölgenin coğrafi ve sosyo-ekonomik dezavantajlarını ortadan kaldırmayı hedefler. Bazı projelerde sulama ve enerji üretimi gibi ekonomik faaliyetler temel odak noktasıyken, bazı projeler havza bazlı çevresel koruma ve rehabilitasyon süreçlerine öncelik vermektedir.

Buna göre; akış rejiminin düzensizliğinden kaynaklanan taşkınları önlemek, havza genelinde erozyonla mücadele etmek ve sanayileşmeden kaynaklanan su kirliliğini kontrol altına alarak ekolojik dengeyi korumak amacıyla hazırlanan proje aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de sanayi tesislerinin kuruluş yeri belirlenirken hammaddeye yakınlık, enerji kaynağına yakınlık, ulaşım ve pazar olanakları gibi çeşitli faktörler rol oynar. Özellikle ağır sanayi kollarından biri olan metalürji (maden işleme) tesislerinin yer seçiminde, bazen hammadde kaynağı bazen de ulaşım avantajları belirleyici olabilmektedir.

Buna göre, aşağıdaki metalürji tesisi ve bulunduğu yere kurulma gerekçesi eşleştirmelerinden hangisinde, tesisin o şehirde kurulma nedeni yanlış ifade edilmiştir?

Türkiye'de tarım ürünlerinin yetişme alanları ile o bölgenin toprak yapısı arasında doğrudan bir ilişki bulunmaktadır. Özellikle volkanik arazilerde yaygın olan kumlu, gevşek dokulu ve süzek (drenajı iyi) topraklar, yumrulu bitkilerin kök gelişimi için oldukça elverişlidir. Bu toprak özellikleri ve jeolojik yapı dikkate alındığında, aşağıdaki illerden hangisinin patates üretiminde Türkiye'de ön sıralarda yer alması beklenir?

Bir coğrafyacı, Türkiye'nin mekânsal gelişim stratejilerini incelerken hazırladığı raporda şu ifadelere yer vermiştir:

'Bu projenin uygulandığı sahada ortalama yükseltinin fazla olması ve sert karasal iklim koşulları, tarımsal ürün çeşitliliğini sınırlandırmakta; bu durum bölge ekonomisinin büyük ölçüde mera hayvancılığına dayanmasına yol açmaktadır. Projenin ana hedefleri arasında kış turizmi potansiyelini değerlendirmek, hayvansal ürünleri işleyecek entegre tesisler kurmak ve madencilik faaliyetlerinin katma değerini artırarak bölge dışına göçü engellemek yer alır. Ulusal demir yolu ağlarıyla entegrasyonu güçlendirmek ve batı pazarlarına erişimi kolaylaştırmak amacıyla, 2016 yılında coğrafi konumu itibarıyla İç Anadolu Bölgesi'nde yer alan bir ilimiz de bu projenin kapsamına dâhil edilmiştir.'

Bu raporda özellikleri anlatılan bölgesel kalkınma projesinin kısa adı ve sonradan kapsama alınan bu ilimiz, aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?