Türkiye'nin Ekonomik Coğrafyası

Türkiye'de ulaşım ağlarının uzanışı ve gelişimi üzerinde yer şekillerinin, özellikle de dağ sıralarının uzanış doğrultusunun belirleyici bir etkisi vardır. Bu durum, bölgeler arasındaki ekonomik etkileşimi ve yol yapım maliyetlerini doğrudan etkilemektedir. Türkiye'nin yer şekli özellikleri ve ulaşım sistemleri arasındaki bu ilişki göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğru bir yargıdır?

Modern kümes hayvancılığı, iklim ve yer şekilleri gibi doğal çevre koşullarından büyük ölçüde bağımsız olarak, kapalı tesislerde yürütülen bir ekonomik faaliyettir. Buna rağmen Türkiye'de kümes hayvancılığı tesislerinin özellikle Bolu, Sakarya, Balıkesir ve Manisa gibi illerde yoğunlaşmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin sahip olduğu yer altı zenginlikleri içerisinde ekonomik değeri ve dış ticaretteki payı en yüksek olan grup doğal taşlardır. Bu grubun en önemli temsilcisi, Türkiye'nin toplam maden ihracat gelirlerinin yaklaşık yarısını tek başına karşılamaktadır.

Balıkesir (Marmara Adası), Afyonkarahisar ve Bilecik gibi illerde zengin yatakları bulunan, Türkiye'nin dünya pazarlarında lider konumda olduğu bu yer altı kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de yürütülen bölgesel kalkınma projeleri, bölgelerin doğal kaynak potansiyelleri, mevcut ekonomik yapıları ve gelişim ihtiyaçları göz önünde bulundurularak farklı stratejik hedeflerle kurgulanmıştır.

Buna göre;

$I.$ Mera hayvancılığı faaliyetlerinin modernizasyonu ve hayvansal ürün verimliliğinin artırılması,
$II.$ Bölgedeki mevcut ağır sanayi tesislerinin modernize edilmesi ve ekonomideki sektörel çeşitliliğin sağlanması,
$III.$ Akarsu havzalarında akış rejiminin düzenlenerek sel, taşkın ve erozyonla mücadele edilmesi,
$IV.$ Kıyı kesimi ile iç kesimler arasındaki ulaşım ağının güçlendirilerek yayla turizminin çeşitlendirilmesi

gibi hedeflerin hangisi Zonguldak-Bartın-Karabük (ZBK) Projesi'nin öncelikli odak noktasını oluşturmaktadır?

Türkiye'nin dış ticaret dinamiklerini ve sektörel üretim yapılarını inceleyen bir araştırmacı, hazırladığı raporda spesifik bir ürün için şu tespitlere yer vermiştir:

• Türkiye bu ürünün üretiminde dünyada ilk on ülke arasında yer almasına ve iklimin normal seyrettiği yıllarda iç talebi karşılayabilmesine rağmen, aynı zamanda bu ürünün dünyadaki en büyük ithalatçılarından biridir.
• İthalat, ağırlıklı olarak Karadeniz'e kıyısı olan kuzey komşularından deniz yoluyla yapılmaktadır.
• İthal edilen bu ham madde doğrudan iç pazarda tüketilmek yerine, yüksek kurulu kapasiteye sahip yerli sanayi tesislerinde işlenmekte; elde edilen katma değerli nihai ürün ise ağırlıklı olarak Orta Doğu, Kuzey Afrika ve Güney Amerika pazarlarına ihraç edilmektedir.
• Türkiye, bu ham maddeden elde edilen tarıma dayalı sanayi ürünlerinin ihracatında dünyada lider konumdadır.

Bu araştırmacının raporunda bahsettiği ürün ve bu paradoksal ticaret döngüsünü zorunlu kılan temel ekonomik strateji aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Türkiye’nin kültürel turizm değerleri, UNESCO Dünya Miras Listesi’nde yer alan 21 varlıkla uluslararası düzeyde tescillenmiştir. Bu varlıkların bulundukları coğrafi bölgelerle doğru ilişkilendirilmesi, turizm coğrafyası açısından temel bir bilgidir.

Buna göre, aşağıdaki UNESCO Dünya Miras Alanı ve bulunduğu coğrafi bölge eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Bir coğrafya araştırmacısı, Türkiye'de sanayi tesislerinin kuruluş yeri seçiminde etkili olan faktörleri incelediği çalışmasında şu tespitlere yer vermiştir:

* X Tesisi: İşlediği tarımsal hammaddenin bölgenin iklim koşullarında yetiştirilememesine rağmen, tüketici nüfusun fazlalığı ve güçlü pazar koşulları nedeniyle en büyük üretim kapasitesine sahip tesisler bu ilde toplanmıştır.
* Y Tesisi: Üretim aşamasında çok yüksek elektrik enerjisine ihtiyaç duyulduğu için, işlediği maden kendi bulunduğu ilden çıkarılmamasına rağmen ucuz enerji sağlayan bir hidroelektrik santralinin (baraj) yakınında kurulmuştur.
* Z Tesisi: İşleyeceği maden filizinin hacimli ve ağır olması nedeniyle taşıma maliyetlerini düşürmek amacıyla, doğrudan doğruya madenin çıkarıldığı sahada faaliyete geçirilmiştir.

Buna göre X, Y ve Z sanayi tesislerine verilebilecek en uygun örnekler aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

Türkiye'nin Asya ve Avrupa kıtaları arasındaki stratejik konumu, ülkeyi uluslararası transit taşımacılığın önemli bir merkezi haline getirmiştir. Ancak ülke içindeki ulaşım ağlarının gelişiminde ve güzergâh seçiminde yer şekillerinin uzanış doğrultusu ile engebe durumu hâlâ en temel belirleyici faktördür.

Türkiye'nin ulaşım sistemlerinin genel özellikleri ve yer şekilleriyle ilişkisi dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de metalurji sanayisine ait tesislerin kuruluş yeri belirlenirken hammaddeye yakınlık, enerji kaynağına yakınlık veya ulaşım (liman) olanakları gibi farklı coğrafi kriterler esas alınmaktadır.

Buna göre, aşağıda verilen maden - işlendiği yer - kuruluş yeri belirlenme kriteri eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de akarsu turizminin (rafting, kano, nehir kayağı) gelişebilmesi için akarsuyun yatak eğiminin fazla, akış hızının yüksek ve debisinin yıl içinde belirli bir seviyenin üzerinde olması gerekmektedir. Bu coğrafi şartlar ve yer şekilleri özellikleri dikkate alındığında, aşağıdaki akarsu ve bulunduğu il eşleştirmelerinden hangisinin akarsu turizmi potansiyeli diğerlerine göre daha düşüktür?

Bir limanın ekonomik kapasitesini ve gelişmişlik düzeyini belirleyen en önemli unsurlardan biri, o limanın iç kesimlerle olan ulaşım bağlantılarının kolaylığı, yani hinterland (art bölge) genişliğidir. Türkiye'deki limanların özellikleri dikkate alındığında, Samsun Limanı'nın hinterlandının Doğu Karadeniz'deki limanlara (Rize, Artvin vb.) göre daha geniş olmasının temel ulaşım gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de yer şekillerinin uzanış doğrultusu, ulaşım sistemlerinin güzergâh maliyetleri ve teknik özellikleri üzerinde doğrudan etkilidir. Dağların kıyı çizgisine göre konumu, iç kesimlerle olan bağlantının kolaylığını veya zorluğunu belirlemektedir. Bu bilgiler ışığında, aşağıdaki güzergâhların hangisinde yapılacak bir demir yolu hattının, yer şekillerinden kaynaklanan maliyetinin diğerlerine göre daha düşük olması beklenir?

Türkiye'de deniz turizmi sezonunun başlama ve bitiş tarihleri kıyı bölgeleri arasında farklılık gösterir. Bu durum üzerinde enlem etkisiyle değişen deniz suyu sıcaklığı ve güneşlenme süresi temel belirleyicidir. Buna göre, coğrafi konum özellikleri göz önüne alındığında aşağıdaki körfezlerin hangisinde deniz turizminin (yaz turizmi) sezon süresinin diğerlerine göre daha uzun olması beklenir?

Küreselleşmenin şehirler üzerindeki standartlaştırıcı etkisine karşı yerel kimliği, mimariyi ve yaşam kalitesini korumayı amaçlayan 'Sakin Şehir' (Cittaslow) hareketi, Türkiye'de de pek çok merkezle temsil edilmektedir. Buna göre; bünyesinde Akyaka ve Köyceğiz gibi tescilli merkezleri barındıran ilimiz aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye, yer yapısının karmaşıklığı ve farklı jeolojik zamanlarda meydana gelen oluşumlar sayesinde maden çeşitliliği açısından dünyanın önde gelen ülkeleri arasındadır. Madenlerin çıkarılması, işlenmesi ve ihracat potansiyeli Türkiye ekonomisi için stratejik öneme sahiptir.

Türkiye’deki madenlerin dağılışı, işletilmesi ve dış ticaretteki yeri dikkate alındığında, aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de bazı tarım ürünlerinin ekim alanlarının belirlenmesinde iklim ve toprak özellikleri gibi doğal faktörlerin yanı sıra; devlet kontrolü, sanayi tesislerine yakınlık veya daha kârlı ürünlerle rekabet gibi beşerî ve ekonomik faktörler de belirleyici olmaktadır.

Buna göre, aşağıdaki tarım ürünlerinden hangisinin ekim alanının sınırlı olmasının temel gerekçesi, karşısında yanlış verilmiştir?

Türkiye'de hayvancılık faaliyetlerinin coğrafi dağılımı ile bu faaliyetlerin gelişiminde etkili olan temel doğal ve beşerî faktörler arasında sıkı bir ilişki bulunmaktadır.

Aşağıdaki tabloda bazı hayvancılık türleri ve bu türlerin gelişiminde belirleyici olan temel faktörler eşleştirilmiştir:

Buna göre, tablodaki eşleştirmelerden hangisi hatalıdır?

Türkiye'de dağların uzanış doğrultusuna bağlı olarak kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşım maliyetli ve zordur. Özellikle Doğu Karadeniz limanlarının iç kesimlerle olan ticari bağlantısı, yüksek dağ sıralarını aşan stratejik geçitler sayesinde sağlanmaktadır. Trabzon Limanı üzerinden yapılan transit taşımacılıkta, Gümüşhane ve Bayburt güzergahını izleyerek Erzurum'a ulaşmak isteyen bir nakliye aracının sırasıyla kullanması gereken geçitler aşağıdakilerden hangisidir?

Bir sanayi coğrafyacısı, Türkiye'deki ferrokrom tesislerini incelerken Elazığ'daki işletmenin bölgedeki zengin maden yataklarına bağlı olarak kurulduğunu; Antalya'daki işletmenin ise maden yataklarına uzak olmasına rağmen deniz yolu ulaşım avantajı ve ihracat kolaylığı nedeniyle tercih edildiğini belirtmiştir. Buna göre, Antalya'daki tesisin kuruluş yeri belirlenirken etkili olan temel faktör, aşağıdaki sanayi merkezlerinden hangisindeki tesisin kuruluş gerekçesiyle benzerlik gösterir?

Türkiye'de bazı tarım ürünlerinin coğrafi dağılışında kış ılıklığı isteği en önemli sınırlayıcı faktördür. Don olaylarına karşı hassas olan bu ürünlerin, kış sıcaklıklarının $0^{\circ}C$'nin altına düştüğü iç kesimlerde yetiştirilmesi oldukça zordur.

Buna göre, aşağıdaki tarım ürünlerinden hangisinin üretim alanının belirlenmesinde kış ılıklığı temel belirleyici faktördür?