Türkiye'nin Ekonomik Coğrafyası

Sanayide bazı üretim kollarında kullanılan materyallerin hacimli olması ve uzak mesafeye taşınmasının yüksek maliyet doğurması, fabrikaların konumunu doğrudan etkiler. Bu tesisler, maliyeti düşürmek amacıyla genellikle kaynağın bulunduğu alana inşa edilir.

Buna göre, Mardin'in Mazıdağı ilçesinde faaliyet gösteren gübre (fosfat işleme) fabrikasının kuruluş yerinin belirlenmesindeki temel sebep aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de turizmin çeşitlendirilmesi ve yıla yayılması amacıyla alternatif turizm türleri desteklenmektedir. Alternatif turizm planlamalarında yörenin jeolojik yapısı, jeomorfolojik özellikleri ve hidrografik potansiyeli belirleyici rol oynamaktadır.

Buna göre, yörelerin fiziki coğrafya koşulları dikkate alındığında, aşağıdaki alanların hangisinde karşısında verilen turizm türünün gelişme potansiyeli en düşüktür?

Türkiye'de ağır sanayi kollarından biri olan petrol rafinelerinin yer seçimi kararlarında; üretim için gerekli olan ham petrol kaynaklarına coğrafi yakınlık (Batman) ile dış ticaret ve dağıtım avantajları sağlayan kıyı konumu (İzmit, İzmir, Mersin) gibi ölçütler ön plandadır. Ancak Kırıkkale'deki Orta Anadolu Petrol Rafinerisi'nin deniz kıyısında ya da hammadde sahasında yer almaması, farklı bir planlama yaklaşımına işaret etmektedir. Kırıkkale'deki bu tesisin kuruluş yerinin belirlisindeki asıl öncelik aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de sanayi tesislerinin kuruluş yeri belirlenirken hammaddeye yakınlık, enerji kaynağı, ulaşım, pazar ve su kaynakları gibi çeşitli faktörler dikkate alınır. Özellikle hammaddenin çabuk bozulabilir olduğu veya taşıma maliyetinin işlenmiş ürüne göre çok daha yüksek olduğu üretim kollarında fabrikalar hammadde alanlarının yakınına kurulur.

Buna göre; Rize'de çay, Konya'da şeker ve Aydın'da zeytinyağı fabrikalarının yoğunlaşması, sanayi tesislerinin kuruluş yeri seçiminde etkili olan aşağıdaki faktörlerden hangisiyle doğrudan açıklanabilir?

Bölgesel kalkınma projeleri, zaman içinde değişen mekânsal ihtiyaçlar ve idari kararlar doğrultusunda genişletilmiş; bu durum bazı illerin birden fazla projenin eylem planına dâhil olmasına zemin hazırlamıştır.

Bir bölge planlama uzmanı, Türkiye'deki kalkınma politikalarını incelediği raporunda şu iki temel gelişim eksenini ön plana çıkarmıştır:
I. Havza bazlı çevre kirliliğinin önlenmesi, taşkın ve erozyon kontrolü sağlanarak akarsu rejiminin ekolojik denge gözetilerek düzenlenmesi.
II. Yüksek rakımlı yerleşmeler arasında doğayla uyumlu yatay ulaşım koridorları (Yeşil Yol vb.) oluşturularak ekoturizm ve yaylacılık faaliyetlerinin entegre edilmesi.

Buna göre, uzmanın raporunda özelliklerini belirttiği bölgesel kalkınma projelerinin her ikisinin de ortak kapsama alanında (kesişim kümesinde) aşağıdaki illerden hangisi yer almaz?

Türkiye'de sanayi tesislerinin yer seçiminde etkili olan faktörleri inceleyen bir yatırımcı, kurmayı planladığı fabrika için şu teknik şartları belirlemiştir:

I. İşlenecek olan hammaddenin hasat edildikten sonra en geç 24-48 saat içinde tesise ulaştırılması zorunludur.
II. Hammaddenin hacimli ve ağır olması nedeniyle uzak mesafelerden taşınması ekonomik değildir.
III. Fabrikanın üretim dönemi (kampanya dönemi), tarımsal ürünün hasat zamanına göre planlanmalıdır.

Buna göre, bu yatırımcının aşağıdaki sanayi kollarından hangisine yatırım yapması beklenir?

Konya Ovası Projesi ($KOP$), başlangıçta sadece tarımsal sulama amaçlı bir proje iken günümüzde bölgenin çok yönlü kalkınmasını hedefleyen kapsamlı bir stratejiye dönüşmüştür. Bu projenin hayata geçirilmesindeki temel öncelik ve çıkış noktası aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin kıyı kesimleri ile iç kesimleri arasında görülen iklim farklılıkları, tarım ürünlerinin çeşitliliğini ve dağılışını doğrudan etkiler. Bazı ürünler, düşük kış sıcaklıklarına ve don olaylarına karşı oldukça hassas oldukları için sadece kış ılıklığının yaşandığı dar kıyı şeritlerinde yetiştirilebilmektedir.

Buna göre, aşağıdaki ürün çiftlerinden hangisinin Türkiye'deki dağılış alanları benzerlik gösterir ve bu durum temel olarak 'kış ılıklığı' isteği ile açıklanır?

Türkiye'de ihracata yönelik üretim ve yatırımları artırmak, ülkeye döviz girişini hızlandırmak ve dış ticareti kolaylaştırmak amacıyla belirli alanlarda 'Serbest Bölge' uygulamaları başlatılmıştır. Günümüzde İstanbul, İzmir, Mersin ve Kocaeli gibi pek çok şehirde bu bölgeler faaliyet göstermektedir.

Serbest bölgelerin yer seçimi ve ticari başarısı üzerinde etkili olan temel coğrafi faktör aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de yürütülen bölgesel kalkınma projeleri, illerin sosyo-ekonomik yapıları ve coğrafi konumları dikkate alınarak belirlenmiştir. Bazı iller, kalkınma potansiyellerinin çeşitliliği ve stratejik konumları nedeniyle birden fazla bölgesel projenin çalışma alanı içerisinde yer almaktadır.

Buna göre, aşağıdaki seçeneklerin hangisinde verilen illerin tamamı hem Doğu Anadolu Projesi (DAP) hem de Doğu Karadeniz Projesi (DOKAP) kapsamında yer almaktadır?

Türkiye'de geleneksel deniz balıkçılığının yanı sıra, modern yöntemlerle kontrollü alanlarda yapılan 'kültür balıkçılığı' (kafes balıkçılığı) son yıllarda büyük bir gelişim göstermiştir. Günümüzde Türkiye'de üretilen kültür balıklarının yaklaşık $$'ından fazlası Muğla, İzmir ve Aydın gibi Ege Bölgesi illerinin kıyılarından elde edilmektedir.

Ege Bölgesi kıyılarının bu hayvancılık kolunda Türkiye'de birinci sırada yer almasında etkili olan temel coğrafi faktör aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye, $2026$ yılı vizyonu ve stratejik hedefleri doğrultusunda bölgesel bir lojistik merkez olma yolunda önemli adımlar atmaktadır. Bu kapsamda, Basra Körfezi'ndeki Büyük Faw Limanı'ndan başlayıp Irak üzerinden Türkiye'ye, oradan da Avrupa'ya uzanması planlanan ve "Kalkınma Yolu Projesi" (Kuru Kanal) olarak adlandırılan ticaret koridoru büyük bir stratejik öneme sahiptir.

Sözü edilen bu lojistik koridorun Türkiye sınırlarına giriş yapması planlanan ve mevcut Habur Sınır Kapısı'nın yükünü hafifleterek transit taşımacılığı hızlandırması beklenen bağlantı noktası aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin en köklü bölgesel kalkınma projelerinden biri olan Konya Ovası Projesi (KOP), bölgedeki tarımsal verimliliği artırmak ve yeraltı su seviyesindeki aşırı düşüşü engellemek amacıyla havzalar arası su transferine dayanmaktadır. Bu projenin en kritik aşaması kabul edilen ve 'Asırlık Rüya' olarak da adlandırılan Mavi Tünel aracılığıyla, aşağıdaki akarsulardan hangisinin suları Konya Kapalı Havzası'na taşınmaktadır?

Türkiye, jeolojik yapısı ve mineral çeşitliliği bakımından zengin bir ülkedir. Bazı madenler, rezerv miktarından ziyade ihracat gelirlerindeki yüksek payı ve inşaat sektöründeki yaygın kullanımıyla ülke ekonomisine büyük katkı sağlar. Özellikle Afyonkarahisar, Marmara Adası (Balıkesir) ve Denizli çevresindeki yataklardan çıkarılan ve Türkiye'nin toplam maden dış satım gelirleri içerisinde yaklaşık %45-50 ile en büyük paya sahip olan maden aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin jeolojik yapısı incelendiğinde, arazilerinin büyük bir kısmının yakın jeolojik zamanlarda ($3.$ ve $4.$ zamanlar) oluştuğu görülmektedir. Bu durum, ülkemizin bazı enerji kaynakları bakımından zengin rezervlere sahip olmasını sağlarken, bazılarının ise oldukça kısıtlı kalmasına neden olmuştur.

Buna göre; oluşumu $3.$ Jeolojik Zaman'a dayanan, Türkiye'nin hemen her bölgesinde rezervi bulunan ve elektrik enerjisi üretiminde kullanılan 'yenilenemeyen' enerji kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de hayvancılık faaliyetleri ile bu faaliyetlerin yürütüldüğü alanlardaki doğal bitki örtüsü ve tarımsal kaynaklar arasında sıkı bir bağ bulunmaktadır. Aşağıdaki tabloda bazı hayvancılık türleri ve gelişim gösterdikleri bitki örtüsü eşleştirilmiştir:

Buna göre, tablodaki eşleştirmenin doğru olabilmesi için V numaralı satıra aşağıdakilerden hangisi yazılmalıdır?

Türkiye'de sanayi tesislerinin yer seçiminde; hammaddeye yakınlık, ulaşım olanakları, enerji kaynağına yakınlık ve tüketim merkezlerine (pazar) yakınlık gibi unsurlar temel belirleyicidir. Petrol rafinerileri örneği incelendiğinde; Batman rafinerisinin hammaddeye yakınlık, İzmit ve İzmir rafinerilerinin ise ulaşım ve pazar imkânlarına bağlı olarak kurulduğu görülmektedir.

Buna göre, hammadde kaynağı bulunmamasına ve deniz kıyısında yer almamasına rağmen Kırıkkale'de Orta Anadolu Petrol Rafinerisi'nin kurulmasında etkili olan temel gerekçe aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de kâğıt fabrikalarının coğrafi dağılışı incelendiğinde; Giresun (Aksu), Zonguldak (Çaycuma), Kastamonu (Taşköprü) ve Muğla (Dalaman) gibi merkezlerin ön plana çıktığı görülmektedir. Bu sanayi tesislerinin belirtilen merkezlerde kurulmasında etkili olan temel ortak faktör aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de yürütülen bir bölgesel kalkınma projesinin ana hedefleri arasında; taş kömürüne dayalı ekonominin risklerini azaltmak için sektörel çeşitliliği sağlamak, mevcut ağır sanayi tesislerini modernize etmek ve Filyos Projesi gibi büyük yatırımlarla bölgeyi önemli bir ticaret merkezi haline getirmek yer almaktadır.

Sözü edilen bu hedefler aşağıdaki bölgesel kalkınma projelerinden hangisi ile doğrudan ilişkilidir?

Türkiye, bazı yer altı kaynaklarının rezervleri ve üretimi bakımından dünyada söz sahibi ülkelerden biridir. Özellikle cam, seramik, porselen ve boya sanayisinde ham madde olarak kullanılan, toplam üretiminin büyük bir kısmı ihraç edilen bu maden; Batı Anadolu'da Manisa, Aydın ve Muğla çevresinde yoğun olarak çıkarılmaktadır.

Yukarıda bazı özellikleri ve çıkarım alanları verilen yer altı kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?