Türkiye'de Tarım

Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) gibi büyük ölçekli sulama projeleriyle birlikte Türkiye'nin pek çok yöresinde geleneksel (ekstansif) tarımdan modern (intensif) tarım yöntemlerine geçiş süreci hızlanmıştır. Bu süreçte sadece üretim teknikleri değil, devletin tarım politikaları ve ürün planlaması da önemli rol oynamaktadır. Buna göre, Türkiye'deki tarımsal yöntemler ve ürünlerin ekim alanlarını belirleyen faktörlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Türkiye'de tarımsal faaliyetler; iklim koşulları, yer şekilleri ve toprak yapısı gibi doğal faktörlerin yanı sıra devlet politikaları ve modern tekniklerin kullanımı gibi beşerî faktörlerden de etkilenmektedir.

Buna göre, Türkiye'de yürütülen tarımsal faaliyetlerin genel özellikleri ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de tarımsal üretimi sınırlayan en önemli doğal faktörlerin başında yağış yetersizliği ve kuraklık gelmektedir. Bu sorunun aşılması amacıyla hayata geçirilen sulama projeleri, uygulandığı bölgelerin tarımsal yapısında köklü değişimlere yol açmaktadır. Buna göre, sulama olanaklarının geliştiği bir yörede aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenmez?

Türkiye'de bazı tarım ürünlerinin ekim alanları devlet tarafından; toplum sağlığını korumak, güvenliği sağlamak veya ürün kalitesini denetlemek gibi amaçlarla sınırlandırılmıştır. Bazı ürünlerin yayılış alanı ise doğrudan iklim ve toprak seçiciliği gibi doğal faktörler tarafından belirlenir.

Buna göre, aşağıdaki tarım ürünlerinden hangisinin Türkiye'deki coğrafi dağılışının sınırlarını belirleyen temel faktör, diğerlerinden farklı bir kategoride yer alır?

Türkiye'de uygulanan modern (intensif) tarım yöntemlerinde verimi artırmak amacıyla sulama, gübreleme, kaliteli tohum ve makineleşme gibi imkânlardan üst düzeyde yararlanılır. Bu yöntemin temel amacı, doğal koşulların olumsuz etkilerini en aza indirerek birim alandan en yüksek verimi almaktır.

Buna göre, intensif tarım yönteminin yaygın olarak uygulandığı bir bölge için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Türkiye’de şeker pancarı tarımı, Cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren iç bölgelerin sanayileşmesi ve kırsal kalkınmanın sağlanmasında temel bir rol oynamıştır. Hem bir sanayi bitkisi olması hem de yan ürünleriyle diğer sektörleri desteklemesi, bu ürünün stratejik önemini artırmaktadır. Şeker pancarının Türkiye’deki üretim ve dağılış özellikleri dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de tarım arazilerinin kullanımında "optimum arazi kullanımı" ve "karşılaştırmalı üstünlük" ilkeleri gereği, bazı sanayi bitkilerinin ekim alanları doğal ve beşerî faktörlerin senteziyle sınırlandırılmaktadır. Bu sınırlandırmalar; ürünün ekolojik isteklerinden kalite standartlarına, lojistik maliyetlerinden uluslararası güvenlik protokollerine kadar geniş bir yelpazeye yayılmaktadır.

Buna göre, aşağıdaki sanayi bitkileri ve üretimini yönlendiren/sınırlayan temel faktör eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de tarım politikaları kapsamında hayata geçirilen "Havza Bazlı Destekleme Modeli" ile tarımsal üretimin planlanması, stratejik ürünlerde arz güvenliğinin sağlanması ve doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımı hedeflenmektedir. Bu model çerçevesinde, bir tarım ürününün bir bölgede ekolojik olarak yetişme koşullarına (iklim ve toprak uyumu) tam olarak sahip olmasına rağmen, o havzada desteklenen ürünler listesine alınmamasının temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Seracılık, doğal yetişme devresi dışında, bitkilerin yetişme şartlarının yapay yollarla sağlandığı modern bir tarım yöntemidir. Türkiye'de kış ılıklığının ve güneşlenme süresinin fazla olduğu Akdeniz ve Güney Ege kıyı kuşağında bu faaliyet oldukça yoğunlaşmıştır. Ancak kıyıdan iç kesimlere doğru gidildikçe seracılık faaliyetlerinin ekonomik cazibesi hızla azalmaktadır.

Bu durumun yaşanmasında etkili olan temel faktör aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de şeker pancarı tarımının yapıldığı alanlar ile bu ürünü işleyen şeker fabrikalarının coğrafi dağılışı incelendiğinde, fabrikaların neredeyse tamamının üretim sahalarının hemen yakınında kurulduğu görülmektedir. Bu sanayi kolunun kuruluş yeri seçiminde hammaddeye yakınlık ilkesine sıkı sıkıya bağlı kalınmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de haşhaş üretimi Afyonkarahisar ve çevresindeki sınırlı bir alanda yoğunlaşmıştır. Ancak benzer iklim ve toprak özelliklerine sahip olan İç Anadolu ve Ege'deki pek çok merkezde bu ürünün ekimine izin verilmemektedir. Bu durum, haşhaş üretiminde aşağıdakilerden hangisinin belirleyici olduğunu kanıtlar?

Türkiye'de tarımsal üretimin mekânsal dağılımı incelendiğinde; bazı ürünlerin doğal yetişme alanları ile en yüksek üretim miktarının gerçekleştiği bölgeler arasında belirgin bir farklılık olduğu görülür. Örneğin; mısır bitkisi doğal olarak her mevsimin yağışlı olduğu Karadeniz iklim kuşağına uyum sağlamış bir ürün olmasına rağmen, günümüzde toplam üretimde Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu bölgeleri Karadeniz Bölgesi'ni geride bırakmıştır.

Bu mekânsal değişimin temel nedeni ve beraberinde getirdiği tarımsal sonuç aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Türkiye'de bazı tarım ürünlerinin üretim alanları, doğal yetişme koşulları uygun olmasına rağmen devlet tarafından sınırlandırılmıştır. Bu sınırlandırmaların her biri farklı bir gerekçeye (sağlık, kalite, uyuşturucu ile mücadele, kota vb.) dayanmaktadır.

Buna göre; ekim alanlarının belirlenmesinde "sıtma hastalığına neden olduğu gerekçesiyle yerleşim alanlarından uzak tutulması" kuralı uygulanan tarım ürünü aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye’de şeker pancarı, doğal yetişme ortamı oldukça geniş olan ve birçok bölgede tarımı yapılabilen bir üründür. Ancak kıyı bölgelerimizde, özellikle de Ege ve Akdeniz kıyılarında şeker pancarı tarımı yaygın değilken; Doğu Karadeniz kıyı kuşağında bu ürünün üretimi neredeyse hiç görülmez.

Bu iki durumun temel nedenleri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Türkiye'de son yıllarda uygulamaya konulan "Tarımsal Üretim Planlaması" modeli; iklim değişikliği, su kısıtı ve stratejik gıda arzı güvenliği gibi faktörleri dikkate alarak ürünlerin ekolojik olarak en uygun havzalarda yetiştirilmesini hedeflemektedir. Bu modelde, bir bölgedeki su potansiyeli ile yetiştirilecek ürünün su tüketimi arasında doğrudan bir denge kurulması esas alınmaktadır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bu planlama modelinin su kısıtı ve ekolojik verimlilik ilkesiyle en çok örtüşen uygulama örneğidir?

Türkiye'de turunçgillerin (portakal, mandalina, limon vb.) doğal yetişme alanlarının büyük oranda Akdeniz ve Ege kıyıları ile sınırlı kalması, bu ürünlerin belirli bir iklim hassasiyetine sahip olmasından kaynaklanmaktadır. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de tarımsal üretim planlaması ve politikaları kapsamında bazı ürünlerin ekim alanları devlet tarafından kontrol altında tutulmaktadır. Bu ürünlerden bazıları ve kontrol gerekçeleri şunlardır:

* Pirinç: Sıtma hastalığına neden olan sivrisineklerin üreme alanı olduğu için yerleşim yerlerinden uzak alanlarda yetiştirilir.
* Haşhaş ve Kenevir: Uyuşturucu madde yapımında kullanılmalarını engellemek amacıyla sınırlı alanlarda, izinle yetiştirilir.
* Şeker Pancarı: Fabrika işleme kapasiteleri ve tüketim miktarlarına göre belirlenen kotalar dahilinde yetiştirilir.

Bu bilgiler ve Türkiye'deki tarım politikaları göz önüne alındığında, tütün üretiminin de devlet kontrolünde tutulmasının temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de tarımsal faaliyetlerde temel hedef; birim alandan alınan verimi artırmak ve üretimde doğa koşullarına, özellikle de yağışlara olan bağımlılığı en aza indirmektir.

Buna göre, Türkiye genelinde tarımsal verimliliği artırmak amacıyla öncelikle yapılması gereken çalışma aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de tarımsal üretimde sürekliliği sağlamak ve verimi artırmak amacıyla uygulanan modern (intensif) yöntemler; sulama, gübreleme ve kaliteli tohum kullanımı gibi unsurlarla üretimdeki iklim bağımlılığını büyük ölçüde azaltmaktadır. Ancak, bir tarım ürününün üretim miktarındaki yıllık değişimler her zaman sadece iklim koşullarına veya teknik yetersizliklere bağlı değildir; bazı ürünlerin biyolojik yapısından kaynaklanan 'periyodisite' (alternans/devirli yanma) özelliği, en modern yöntemler uygulansa dahi üretimde bir yıl yüksek, ertesi yıl düşük olacak şekilde belirgin dalgalanmalara yol açmaktadır.

Bu durum dikkate alındığında, aşağıdaki ürünlerden hangisinin işlendiği bir sanayi tesisinde, modern tarım yöntemleri uygulanmasına rağmen hammadde temininde 'periyodisiteye' bağlı süreklilik sorunu yaşanma ihtimali diğerlerine göre daha yüksektir?

Türkiye'de tarımsal üretimin şekillenmesinde iklim özellikleri temel belirleyici faktördür. İç bölgelerin büyük bir kısmında etkili olan step (bozkır) iklimi; ilkbaharın yağışlı, yaz mevsiminin ise sıcak ve kurak geçmesi nedeniyle belirli ürünlerin yetiştirilmesi için oldukça elverişli bir ortam sunar.

Bu iklim şartlarına tam uyum sağlaması nedeniyle Türkiye'de ekim alanı en geniş olan tarım ürünü aşağıdakilerden hangisidir?