Examkin

Türkiye'nin İklimi ve Bitki Örtüsü

760 soru

Soru 321Soru →

Türkiye, mutlak konumu gereği orta kuşakta yer alan bir ülkedir. Bu durumun bir sonucu olarak, özellikle kış mevsiminde sıcak ve soğuk hava kütlelerinin karşılaşma alanlarında oluşan yağışlar ülkemizde geniş yer tutar. Bahsedilen bu oluşum şekline sahip yağış türü aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Cephesel (frontal) yağışlar

Cevap

Cephesel (frontal) yağışlar
Cephesel (frontal) yağışlar, sıcak ve soğuk hava kütlelerinin karşılaştığı cephe hatları boyunca meydana gelir. Türkiye, 36°-42° Kuzey enlemleri arasında (orta kuşakta) yer aldığı için güneyden gelen sıcak ve kuzeyden gelen soğuk hava kütlelerinin karşılaşma alanıdır. Bu nedenle özellikle kış mevsiminde görülen yağışların büyük çoğunluğu bu şekilde oluşur.

Adım Adım Çözüm

1
Soruda belirtilen 'farklı sıcaklıktaki hava kütlelerinin karşılaşması' ifadesini analiz edin.
Hava kütlelerinin karşılaştığı sınıra 'cephe' denildiği saptandı.
Yağışın oluşum mekanizmasını belirlemek için temel fiziksel süreç tanımlanmalıdır.
2
Bu oluşumun Türkiye'nin hangi özelliği ile ilgili olduğunu değerlendirin.
Türkiye'nin orta kuşakta (orta enlemlerde) bulunmasıyla ilişkili olduğu belirlendi.
Kutup ve ekvator kökenli hava kütleleri ancak orta kuşakta karşılaşabilir; bu da mutlak konumun bir sonucudur.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin mutlak konumuna bağlı olarak orta kuşakta yer alması, kış mevsiminde cephesel yağışların görülmesine neden olur.
Tahmini Süre:45s
Soru 322Soru →

Türkiye'de bitki örtüsünün ve orman kuşaklarının dağılışında enlem etkisi (sıcaklık-enlem ilişkisi) temel belirleyicilerden biridir. Ancak bazı durumlarda yükselti, nemlilik, karasallık ve bakı gibi özel konum şartları, enlem etkisini baskılayarak veya tamamen maskeleyerek dağılışın genel coğrafi kurallardan sapmasına neden olur.

Buna göre, aşağıda verilen durumlardan hangisi, Türkiye'deki bitki örtüsü dağılışında enlem etkisinin beklentisiyle doğrudan uyumlu bir özellik sergilemektedir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Akdeniz kıyı kuşağından Marmara kıyı kuşağına gidildikçe maki üst sınırının yaklaşık 800800 metreden 200200 metreye kadar alçalması

Cevap

Akdeniz kıyı kuşağından Marmara kıyı kuşağına gidildikçe maki üst sınırının kademeli olarak alçalması
Bitki örtüsü üst sınırını (maki üst sınırı, orman üst sınırı vb.) belirleyen temel faktör sıcaklıktır. Türkiye'de güneyden kuzeye gidildikçe sıcaklık enlem etkisine bağlı olarak azaldığı için, maki elemanlarının yetişebileceği en yüksek sınır da Akdeniz'den Marmara'ya doğru düzenli olarak alçalır. Bu durum, matematik konumun (enlemin) bitki örtüsü üzerindeki doğrudan yansımasıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Enlem ve sıcaklık arasındaki genel ilişkiyi tanımla.
Ekvatordan kutuplara (Güneyden Kuzeye) gidildikçe güneş ışınlarının geliş açısı küçülür ve sıcaklık azalır.
Bitki örtüsü üst sınırı sıcaklığa bağlıdır; sıcaklık azaldıkça üst sınır alçalır.
2
Verilen seçeneklerdeki 'aykırı' durumları analiz et.
Sarıkamış'ta (Kuzey) sınırın Toroslar'dan (Güney) yüksek olması enlemle çelişir (Karasallık etkisidir). Amanos'taki Kayınlar relikt bir durumdur.
Özel konum şartları (karasallık, yükselti, nem) enlem etkisinin önüne geçebilir.
3
Enlem etkisinin bozulmadan devam ettiği seçeneği belirle.
Akdeniz (36−37°36-37° K) ile Marmara (40−41°40-41° K) arasındaki maki üst sınırı farkı (800800 m →\rightarrow 200200 m).
Kuzeye gidildikçe azalan sıcaklık, maki elemanlarının yaşam alanını deniz seviyesine daha yakın olmaya zorlamıştır; bu doğrudan enlem etkisidir.

Anahtar Kavram

Enlem Etkisi ve Bitki Kuşakları Üst Sınırı

İpuçları

1
Bitki örtüsü 'alt sınırı' nemliliğe, 'üst sınırı' ise sıcaklığa (enleme) bağlıdır.
2
Enlem etkisi, bir özelliğin güneyden kuzeye doğru düzenli bir artış veya azalış göstermesini gerektirir.
3
Türkiye'de orman üst sınırının en yüksek olduğu yer Toroslar değil, karasallık nedeniyle Sarıkamış'tır; bu enleme aykırı bir durumdur.

Daha Fazla Pratik

Psödomaki ve Antropojen Step oluşumları arasındaki farkları ve bunların hangi bölgelerde orman tahribatıyla oluştuğunu inceleyiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 323Soru →

Türkiye'nin Ocak ayı indirgenmiş sıcaklık haritası incelendiğinde, en düşük sıcaklıkların Kuzeydoğu Anadolu'da Erzurum-Kars çevresinde yoğunlaştığı görülmektedir. Bu bölgedeki sıcaklık değerlerinin Türkiye'nin diğer kesimlerinden daha düşük olması üzerinde aşağıdakilerden hangisinin etkisi bulunmaz?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bölgenin ortalama yükseltisinin fazla olması

Cevap

İndirgenmiş sıcaklık haritalarında yükselti faktörünün etkisi dikkate alınmaz; bu nedenle Erzurum-Kars çevresinin yüksek olması bu haritadaki düşük sıcaklığın bir nedeni olamaz.
İndirgenmiş sıcaklık hesaplamalarında tüm merkezlerin yükseltisi 00 metre (deniz seviyesi) kabul edilir. Bu nedenle, bir yerin indirgenmiş sıcaklığının düşük ya da yüksek olmasında o yerin gerçek yükseltisinin hiçbir etkisi bulunmaz. Erzurum-Kars platosunun indirgenmiş haritada soğuk olmasının nedenleri enlem, karasallık ve basınç merkezleridir.

Adım Adım Çözüm

1
İndirgenmiş sıcaklık kavramının tanımını hatırla.
İndirgenmiş sıcaklık, bir merkezin gerçek sıcaklığına, o merkezin yükseltisinden kaynaklanan sıcaklık farkının (her 200200 metrede 1∘C1^{\circ}C) eklenmesiyle bulunan değerdir.
Soruda verilen 'indirgenmiş' ifadesi, yükselti faktörünün matematiksel olarak devre dışı bırakıldığını gösteren anahtar kelimedir.
2
İndirgenmiş haritalarda sıcaklık dağılışını etkileyen faktörleri belirle.
Yükselti elendiği için geriye enlem (mutlak konum) ve denizellik, karasallık, basınç merkezleri gibi özel konum faktörleri kalır.
Haritadaki sıcaklık farklarını açıklamak için yükselti dışındaki tüm iklim etmenleri kullanılabilir.
3
Erzurum-Kars bölümünün Ocak ayı özelliklerini değerlendir.
Bölge hem enlem olarak kuzeydedir (soğuk), hem de şiddetli karasallık ve Sibirya Yüksek Basıncı altındadır (çok soğuk).
Bu faktörler indirgenmiş haritada neden en düşük sıcaklıkların burada görüldüğünü açıklar.
4
Seçenekler arasında yükselti faktörünü ara.
Yükseltinin fazla olması, bölgenin 'gerçek' sıcaklığının düşük olmasında etkilidir ancak 'indirgenmiş' sıcaklığının bir nedeni olamaz.
Yükselti etkisi harita hazırlanırken zaten yok sayılmıştır.

Anahtar Kavram

İndirgenmiş Sıcaklık ve İklim Faktörleri İlişkisi

İpuçları

1
Sorudaki 'indirgenmiş' kelimesinin sıcaklık haritaları için ne anlama geldiğini düşünün.
2
İndirgenmiş sıcaklık, gerçek sıcaklığın yükseltiden arındırılmış halidir; yani yükselti faktörü bu hesaplamada matematiksel olarak yok edilir.
3
Erzurum-Kars gerçekte çok yüksek olduğu için soğuktur, ancak indirgenmiş haritada soğuk olmasının nedeni denizden uzaklık (karasallık) ve enlemdir.

Daha Fazla Pratik

İndirgenmiş sıcaklık ile gerçek sıcaklık arasındaki farkın en fazla olduğu bölgeyi (Doğu Anadolu) ve en az olduğu bölgeyi (Marmara) inceleyerek yer şekilleri ile iklim ilişkisini pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 324Soru →

Türkiye’nin topografik yapısı ve bu yapı ile hava kütlelerinin etkileşimi dikkate alındığında, aşağıdaki hava hareketlerinden hangisinin gerçekleşmesi durumunda hava kütlesinin bağıl nem oranının düşmesi ve buna bağlı olarak yağış oluşma ihtimalinin azalması beklenir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kuzey Anadolu Dağları’nı aşan bir hava kütlesinin, dağın iç kesimlere bakan yamaçlarından Kelkit-Çoruh oluğuna doğru inişe geçmesi

Cevap

Kuzey Anadolu Dağları’nı aşarak Kelkit-Çoruh oluğuna doğru inişe geçen hava kütlesi fön etkisiyle ısındığı için bağıl nemi düşer.
Kuzey Anadolu Dağları'nı aşarak iç kesimlerdeki Kelkit-Çoruh oluğuna doğru alçalan hava kütlesi, fön karakteri kazanır. Alçalan hava kütlesinin sıcaklığı arttığı için havanın nem taşıma kapasitesi (maksimum nem) büyür. Mutlak nem miktarında bir artış olmadığı sürece, kapasitenin artması havanın doymadan uzaklaşmasına, yani bağıl nemin düşmesine ve yağış oluşma ihtimalinin ortadan kalkmasına neden olur.

Adım Adım Çözüm

1
Hava hareketinin yönünü tespit etme
Kelkit-Çoruh oluğuna doğru olan hareket bir 'alçalma' hareketidir.
Kelkit-Çoruh oluğu, Kuzey Anadolu Dağları'nın güneyinde, dağ sıraları arasında kalan alçak bir sahadır.
2
Alçalan havanın sıcaklık üzerindeki etkisini analiz etme
Alçalan hava kütlesi her 100100 metrede yaklaşık 1∘C1^\circ C ısınır (Fön etkisi).
Sürtünme ve sıkışma etkisiyle alçalan hava kütleleri adiyabatik olarak ısınma eğilimindedir.
3
Sıcaklık artışının nem oranlarına etkisini yorumlama
Sıcaklık arttığı için maksimum nem (havanın kapasitesi) artar, mutlak nem sabit kalsa bile bağıl nem düşer.
Bağıl nem ile sıcaklık (maksimum nem) arasında ters orantı vardır; kapasite arttıkça doluluk oranı azalır.

Anahtar Kavram

Fön Etkisi ve Bağıl Nem İlişkisi

Daha Fazla Pratik

Bağıl nem ile sıcaklık arasındaki ters orantıyı pekiştirmek için Türkiye'nin yaz ve kış mevsimindeki nem dağılım haritalarını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 325Soru →

Akdeniz kıyı kuşağında maki topluluklarının tahrip edildiği sahalarda gelişen, makiye göre çok daha kısa boylu ve seyrek çalılardan oluşan bitki topluluğuna 'garig' (frigana) adı verilir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi garig formasyonu içerisinde yer alan bitki türlerinden biridir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Abdestbozan

Cevap

Abdestbozan, garig (frigana) topluluğu içerisinde yer alan bir bitki türüdür.
Abdestbozan; lavanta, kekik, yasemin ve süpürge çalısı gibi türlerle birlikte Akdeniz iklim kuşağındaki makilerin tahrip edilmesi sonucu ortaya çıkan garig topluluğunun bir üyesidir.

Adım Adım Çözüm

1
Formasyonun tanımını analiz etme
Garig, makilerin tahribiyle oluşan, 1 metreden kısa çalı topluluğudur.
Soruda istenen türün hangi bitki kuşağına ait olduğunu belirlemek için gereklidir.
2
Seçeneklerdeki türleri sınıflandırma
Abdestbozan garig; geven bozkır; kayın, ladin ve sarıçam ise orman türüdür.
Yanlış formasyona ait türleri eleyerek doğru sonuca ulaşılır.

Anahtar Kavram

Garig (Frigana) Formasyonu ve Türleri
Soru 326Soru →

Türkiye'nin matematik konumu nedeniyle güney sektörlü rüzgârlar sıcaklığı artırırken kuzey sektörlü rüzgârlar sıcaklığı düşürür. Buna göre, ülkemize güneydoğu yönünden esen, sıcak ve kuru karakterli olması nedeniyle özellikle Güneydoğu Anadolu'da tarım ürünlerinin kurumasına yol açan yerel rüzgâr aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Samyeli (Keşişleme)

Cevap

Samyeli (Keşişleme) rüzgârı, Türkiye'ye güneydoğu yönünden esen ve sıcaklığı artıran yerel bir rüzgârdır.
Samyeli (Keşişleme) rüzgârı, Türkiye'ye güneydoğu yönünden giriş yapar. Türkiye'nin matematik konumu gereği güneyden esen rüzgârlar sıcaklığı artırır. Samyeli, kaynağını Orta Doğu çöllerinden aldığı için çok sıcak ve kuru bir karakter taşır, bu da Güneydoğu Anadolu'da tarımsal kuraklığa neden olur.

Adım Adım Çözüm

1
Rüzgârın esiş yönünü belirle.
Güneydoğu (GD).
Soruda rüzgârın güneydoğu yönünden estiği belirtilmiştir.
2
Kayıp Sakal (Karayel, Yıldız, Poyraz - Samyeli, Kıble, Lodos) kodlamasını uygula.
Güneydoğu yönüne karşılık gelen rüzgâr Samyeli'dir.
Bu kodlama, rüzgârların saat yönünde kuzeybatıdan başlayarak isimlerini hatırlamamızı sağlar.
3
Rüzgârın karakterini ve etkisini kontrol et.
Sıcak, kuru ve kurutucu etki.
Güneydoğu'dan, yani çöl bölgelerinden gelen hava kütleleri Türkiye'de sıcaklığı artırır ve nemi azaltır.

Anahtar Kavram

Türkiye'deki yerel rüzgârların yönleri ve sıcaklık üzerindeki etkileri (Kayıp Sakal Kodlaması).

İpuçları

1
Türkiye'deki yerel rüzgârları kuzeybatıdan başlayarak 'KAYIP SAKAL' kelimesindeki sessiz harflerle kodlayabilirsiniz.

Daha Fazla Pratik

Diğer yerel rüzgârların (Lodos, Poyraz vb.) Türkiye haritası üzerindeki ok yönlerini inceleyerek bilgilerini pekiştirebilirsin.
Tahmini Süre:30s
Soru 327Soru →

Türkiye'nin yıllık ortalama deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklık dağılışını gösteren bir harita incelendiğinde, sıcaklık değerlerinin bölgeden bölgeye farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Bu haritadaki sıcaklık farklılıklarını açıklamak isteyen bir öğrenci, aşağıdaki faktörlerden hangisini bir neden olarak kullanamaz?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yükselti değerleri

Cevap

İndirgenmiş sıcaklık haritalarında yükselti etkisi ortadan kaldırıldığı için, sıcaklık farklarının gerekçesi olarak yükselti değerleri gösterilemez.
İndirgenmiş sıcaklık haritaları hazırlanırken, yeryüzündeki tüm yükseltiler deniz seviyesine (00 metre) indirgenir. Bu işlem sırasında yükseltiden kaynaklanan sıcaklık farkları matematiksel olarak ortadan kaldırıldığı için, bu tür haritalarda görülen sıcaklık değişimleri sadece enlem, karasallık, denizellik ve rüzgarlar gibi faktörlerle açıklanabilir; yükselti bir neden olarak kullanılamaz.

Adım Adım Çözüm

1
İndirgenmiş sıcaklık kavramını tanımla.
İndirgenmiş sıcaklık, bir yerin gerçek yükseltisinin yok sayılarak deniz seviyesine (00 metre) uyarlandığı sıcaklık değeridir.
Haritanın hangi temel varsayıma dayandığını anlamak için gereklidir.
2
Yükselti etkisinin nasıl yok edildiğini incele.
Gerçek sıcaklığa, her 200200 metre yükselti için 1∘C1^\circ C eklenerek yükseltiden kaynaklanan sıcaklık kaybı telafi edilir.
İndirgenmiş haritalarda yükseltinin neden bir değişken olmadığını açıklar.
3
Haritadaki sıcaklık değişimlerine neden olabilecek diğer faktörleri değerlendir.
Enlem, karasallık, denizellik ve rüzgarlar gibi faktörler indirgenmiş haritalarda hala etkilidir.
Doğru olmayan seçeneklerin neden elendiğini belirlemek için gereklidir.
4
Sıcaklık farklarının gerekçesi olamayacak faktörü belirle.
Yükselti etkisi zaten matematiksel olarak yok edildiği için bu haritalarda bir 'neden' olarak sunulamaz.
Soruda istenen 'kullanılamaz' olan faktöre ulaşılır.

Anahtar Kavram

İndirgenmiş Sıcaklık ve Yükselti İlişkisi

İpuçları

1
'İndirgenmiş' kelimesinin harita üzerinde neyi devre dışı bıraktığını düşünün.
2
Bir yerin indirgenmiş sıcaklığı hesaplanırken yükseltisi kaç metre kabul edilir?
3
Eğer herkes aynı yükseltide (0 metre) kabul ediliyorsa, aradaki sıcaklık farkı yükseltiden kaynaklanıyor olabilir mi?

Daha Fazla Pratik

Gerçek sıcaklık ile indirgenmiş sıcaklık arasındaki farkın en fazla olduğu bölgeyi (Doğu Anadolu) belirleyerek konuyu pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Şu formülü hatırlayın: İndirgenmiş Sıcaklık = Gerçek Sıcaklık + (Yükselti / 200). Bu formülde yükselti bir 'düzeltme katsayısı' olarak kullanılıp yok edilir.
Tahmini Süre:45s
Soru 328Soru →

Türkiye'nin Akdeniz iklim kuşağında yaygın olarak görülen maki formasyonu içerisinde yer alan zeytin, zakkum, sandal ve keçiboynuzu gibi türler; yapraklarının deri gibi sert olması, yüzeylerinin mumsu bir tabaka (kutikula) ile kaplı olması ve kök sistemlerinin oldukça derine inmesi gibi özelliklere sahiptir.

Bu bitki türlerinin sahip olduğu söz konusu yapısal özelliklerin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Şiddetli yaz kuraklığına bağlı olarak terleme yoluyla oluşacak su kaybını en aza indirmek

Cevap

Doğru cevap, maki türlerinin sahip olduğu bu özelliklerin şiddetli yaz kuraklığına karşı terleme yoluyla gerçekleşen su kaybını en aza indirmeyi amaçladığını belirten seçenektir.
Makiler, yazları sıcak ve kurak geçen Akdeniz iklimine uyum sağlamış bitkilerdir. Terlemeyi azaltmak için yaprak yüzeylerini küçültmüş, kalınlaştırmış ve üzerini mumsu bir tabaka ile kaplamışlardır. Bu sayede yaz kuraklığı döneminde bünyelerindeki suyu muhafaza edebilirler.

Adım Adım Çözüm

1
Bitki morfolojisinin analiz edilmesi
Deri gibi sert yapraklar, mumsu (cilalı) yüzey ve derin kök yapısının 'kurakçıl' (kserofit) bitki özellikleri olduğu saptanır.
Bitkiler, bulundukları iklimin en kısıtlayıcı faktörüne göre savunma mekanizmaları geliştirirler.
2
İklim şartlarının değerlendirilmesi
Akdeniz ikliminde yaz mevsiminin çok sıcak ve kurak geçtiği, bu dönemde bitkilerin su stresine girdiği hatırlanır.
Maki formasyonunun doğal yayılış alanı olan Akdeniz havzasında su tasarrufu hayatta kalmak için kritiktir.
3
Adaptasyonların işlevinin eşleştirilmesi
Yaprak yüzeyindeki mumsu tabaka ve küçük yaprak alanı terlemeyi (transpirasyon) azaltırken, derin kökler su arayışı içindir.
Bu özelliklerin tamamı bitkinin bünyesindeki suyu korumaya yöneliktir.

Anahtar Kavram

Bitkilerin Kurakçıl Adaptasyonları (Kseromorfizm)

İpuçları

1
Makilerin en belirgin özelliği olan 'her mevsim yeşil kalma' ve 'sert yaprak' yapısını Akdeniz yaz mevsiminin özellikleriyle ilişkilendirmeyi deneyin.
2
Bir bitkinin yaprak yüzeyinin cilalı (mumsu) olması, güneş ışınlarının etkisini yansıtarak bitkinin terlemesini kontrol altında tutmaya yarar.
3
Akdeniz ikliminde bitki örtüsünün karşılaştığı en büyük zorluk yaz aylarındaki aşırı buharlaşma ve su yetersizliğidir.

Daha Fazla Pratik

Maki üst sınırının enleme bağlı olarak Akdeniz'den Marmara'ya doğru neden alçaldığını inceleyerek matematik konum etkisini pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 329Soru →

Türkiye'de kış mevsiminde kuzeydoğu yönünden sokulan, etkili olduğu dönemlerde dondurucu soğuklara, kar yağışına ve "ayaz" denilen kuru soğuklara yol açan basınç merkezi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sibirya Termik Yüksek Basıncı

Cevap

Türkiye'de kışın kuzeydoğudan gelen ve dondurucu soğuklara neden olan merkez Sibirya Termik Yüksek Basıncı'dır.
Sibirya Termik Yüksek Basıncı, kış aylarında Asya kıtasının kuzeyinde (Sibirya) aşırı soğuma sonucu oluşur ve Türkiye'yi kuzeydoğu yönünden etkiler. Getirdiği hava kütlesi çok soğuk ve kuru olduğu için dondurucu soğuklara ve ayaza neden olur. Bu özellikler soruda verilen tanımla birebir örtüşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Sorudaki mevsim (kış), yön (kuzeydoğu) ve hava durumu (dondurucu soğuk, ayaz) verilerini analiz edin.
Bu özelliklerin kuzeydoğu kökenli bir soğuk hava kütlesine işaret ettiği belirlendi.
Türkiye'de her basınç merkezinin kendine özgü bir giriş yönü ve karakteri vardır.
2
Kuzeydoğu yönünden gelen basınç merkezini saptayın.
Sibirya basınç merkezinin Türkiye'yi kuzeydoğu yönünden etkilediği sonucuna varıldı.
Coğrafi konum gereği Sibirya (Asya'nın kuzeyi) Türkiye'nin kuzeydoğusunda kalır.
3
Merkezin oluşum kökenini ve basınç tipini kontrol edin.
Sibirya, kışın karasallık nedeniyle aşırı soğuyan zeminden dolayı oluşan 'termik' bir 'yüksek basınç' merkezidir.
Soğuyan hava ağırlaşır ve alçalarak yüksek basınç alanı oluşturur.

Anahtar Kavram

Türkiye'yi Etkileyen Basınç Merkezleri ve Karakteristik Özellikleri
Soru 330Soru →

Türkiye'de ot formasyonları; yükselti, bakı, nemlilik ve insan faaliyetleri gibi faktörlerin etkisiyle geniş bir coğrafi alana yayılmıştır. Bozkır (step) ve çayır (alpin/subalpin) formasyonlarının ekolojik özellikleri ile dağılışları hakkında yapılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi coğrafi ilkelerle çelişir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kuzey Anadolu Dağları'nda orman örtüsünün sona erdiği yükseltiden sonra başlayan alpin çayırlar, enlem etkisine bağlı olarak Toros Dağları'ndaki alpin çayır kuşağına göre daha yüksek rakımlarda gelişim gösterir.

Cevap

Kuzey Anadolu Dağları'ndaki alpin çayırların Toroslar'a göre daha yüksekte başladığını belirten ifade yanlıştır; enlem etkisiyle bu kuşak kuzeyde daha alçak rakımlardan itibaren görülür.
Bitki örtüsünün dikey yönde sıralanması sıcaklığa bağlıdır. Türkiye'nin güneyindeki Toros Dağları'nda hava daha sıcak olduğu için orman örtüsü daha yüksek rakımlara kadar tırmanabilir ve alpin çayır kuşağı daha yüksekte başlar. Kuzeye gidildikçe sıcaklığın düşmesine bağlı olarak bu kuşak daha alçak seviyelere iner. Bu nedenle Kuzey Anadolu Dağları'ndaki sınırın daha yüksek olduğunu iddia eden seçenek hatalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Ot formasyonlarının tür ve dağılış özelliklerini analiz etme
Bozkırların kurak/yarı kurak bölgelerde (İç Anadolu), çayırların ise nemli ve yüksek kesimlerde (Erzurum-Kars, dağların zirveleri) yaygın olduğu tespit edildi.
Bitki örtüsü dağılışı, doğrudan nem ve sıcaklık koşullarının bir sonucudur.
2
Bitki kuşaklarının dikey dağılımında enlem etkisini uygulama
Ekvatordan kutuplara doğru gidildikçe sıcaklık azaldığı için orman ve alpin çayır üst sınırları alçalır.
Sıcaklık rejimi, bitkilerin yetişebileceği maksimum yükseltiyi (üst sınırı) belirler.
3
Kuzey Anadolu ve Toros Dağları'nı karşılaştırma
Toroslar (Güney) daha sıcak olduğu için alpin çayırlar yaklaşık 25002500 metreden sonra başlarken, Kuzey Anadolu Dağları (Kuzey) daha soğuk olduğu için bu kuşak 20002000 metre civarında başlar.
Güneyden kuzeye gidildikçe orman üst sınırının deniz seviyesine yaklaşması temel bir coğrafi yasadır.

Anahtar Kavram

Enlem etkisine bağlı olarak bitki kuşaklarının yükselti sınırlarının değişimi.

İpuçları

1
Türkiye'de güneyden kuzeye doğru gidildikçe sıcaklık ortalamalarının nasıl değiştiğini ve bu durumun bitki yetişme üst sınırına etkisini hatırlayın.
2
Orman üst sınırı ve alpin çayırların başlangıç seviyesi sıcaklığın yeterli olduğu son noktadır. Soğuk bölgelerde bu sınır deniz seviyesine daha yakındır.
3
Toroslar'da ormanlar 25002500 metreye kadar çıkabilirken, Karadeniz'de 20002000 metrede biter. Bu durumda alpin çayırlar hangisinde daha aşağıda başlar?

Daha Fazla Pratik

Bozkır ve çayır topraklarının (Kahverengi step vs Çernozyom) mineral ve humus farklarını inceleyiniz.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 331Soru →

Türkiye'nin iklim özellikleri ve topografik yapısı göz önüne alındığında, yağışın oluşum biçimi; hava kütlelerinin karakteri, yer şekillerinin uzanışı ve yükselti faktörlerine bağlı olarak değişim gösterir.

I. Kış mevsiminde Akdeniz havzasından gelen nemli hava kütlelerinin, kuzeyden gelen soğuk hava kütleleri ile karşılaşması
II. Denizden gelen nemli hava kütlelerinin Kuzey Anadolu Dağları ve Toroslar'ın denize bakan yamaçları boyunca yükselmesi
III. İç Anadolu ve Doğu Anadolu'nun iç kesimlerinde, ilkbahar ve yaz başlarında yerin aşırı ısınmasıyla havanın dikey yönlü hareket etmesi

Yukarıda belirtilen yağış oluşum süreçleri ve bu süreçlerdeki nem değişimleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Orografik yağışların oluşum sürecinde, hava kütlesi dağ yamacı boyunca yükselirken özgül nem değerinin artması, havanın doyma noktasına ulaşmasını sağlayan temel faktördür.

Cevap

Orografik yağış oluşumunda havanın doyma noktasına ulaşmasını sağlayan temel faktör özgül nemin artması değil, yükselen havanın soğuyarak maksimum neminin azalmasıdır.
Doğru cevap olan ifade yanlıştır çünkü orografik (yamaç) yağışlarda, denizden gelen hava kütlesi bir dağ yamacı boyunca yükselirken sıcaklığı her 100 metrede yaklaşık 0.5∘C0.5^{\circ}C düşer. Bu soğuma, havanın nem taşıma kapasitesini (maksimum nem) azaltır ve mevcut nemin (mutlak nem) bu kapasiteye oranı olan bağıl nemi %100\%100’e ulaştırır. Özgül nem ise birim kütledeki su buharı miktarıdır ve sadece yükselme hareketiyle artmaz; aksine yoğuşma başladığında havadan su ayrıldığı için azalır.

Adım Adım Çözüm

1
Yağış tiplerini belirleme
I numara Cephesel, II numara Orografik (Yamaç), III numara Konveksiyonel (Yükselim) yağışları temsil eder.
Öncüllerde verilen tarifler Türkiye'deki üç temel yağış oluşum mekanizmasına karşılık gelmektedir.
2
Nem türlerinin dinamiklerini analiz etme
Hava yükselirken soğur; soğuma maksimum nemi (kapasiteyi) azaltır, bağıl nemi (oranı) artırır.
Sıcaklık ile maksimum nem doğru, bağıl nem ise ters orantılıdır.
3
Özgül nem kavramını değerlendirme
Özgül nem (birim kütledeki su buharı), hava kütlesi dışarıdan nem almadığı sürece yükselme ile artmaz.
Adyabatik yükselme sürecinde kütle korunur; yağışı tetikleyen şey mutlak veya özgül nemin 'artması' değil, kapasitenin (maksimum nem) mevcut neme eşitlenecek kadar 'azalmasıdır'.

Anahtar Kavram

Türkiye'de Yağış Oluşum Mekanizmaları ve Nem İlişkisi
Soru 332Soru →

Türkiye'de yer şekillerinin genel uzanış doğrultusu, iklim elemanlarının dağılışı ve denizel etkilerin yayılım alanı üzerinde belirleyici bir role sahiptir. Özellikle dağ sıralarının kıyı çizgisine göre konumu, kıyı kuşağı ile iç kesimler arasındaki etkileşimi doğrudan şekillendirir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de dağların uzanış doğrultusunun iklim ve bitki örtüsü özellikleri üzerindeki etkilerinden biri olarak gösterilemez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Toros Dağları'nın denize bakan güney yamaçlarının, kuzey yamaçlarına göre kış ılıklığının daha belirgin olması ve güneşlenme süresinin uzunluğu

Cevap

Toros Dağları'nın güney yamaçlarının kuzey yamaçlarına göre daha sıcak olması ve güneşlenme süresinin uzunluğu 'bakı' etkisiyle açıklanır ve bu durum dağların uzanış doğrultusunun değil, matematik konumun bir sonucudur.
Toros Dağları'nın güney yamaçlarının kuzey yamaçlarına göre daha sıcak olması, daha fazla güneş alması ve ürünlerin erken olgunlaşması 'bakı' etkisi ile ilgilidir. Bakı etkisi, Türkiye'nin orta kuşakta ve Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinde yer almasının, yani mutlak (matematik) konumunun bir sonucudur. Dağların kıyıya paralel ya da dik uzanması bu durumu değiştirmez.

Adım Adım Çözüm

1
Dağların uzanış doğrultusunun (özel konum) etkilerini analiz et.
Dağların kıyıya paralel (Akdeniz-Karadeniz) veya dik (Ege) uzanması, denizel etkilerin iç kesimlere girip giremeyeceğini belirler.
Uzanış doğrultusu, nemli hava kütleleri için bir engel veya geçit oluşturur.
2
Seçeneklerdeki özellikleri matematik konum ve özel konum ayrımına göre sınıflandır.
Denizel etkinin yayılması, kıyı-iç kesim farkı ve bitki örtüsü dağılımı özel konumla (uzanışla) ilgilidir; ancak yamaçlar arasındaki sıcaklık farkı (bakı) matematik konumla ilgilidir.
Bakı etkisi, Türkiye'nin 36∘−42∘36^\circ - 42^\circ Kuzey enlemleri arasında yer almasının bir sonucudur.

Anahtar Kavram

Matematik Konum (Bakı) ve Özel Konum (Dağların Uzanış Doğrultusu) Ayrımı

İpuçları

1
Bir özelliğin 'dağların uzanışı' ile ilgili olması için o bölgedeki kıyı çizgisi ile dağların yönü arasındaki ilişkiye bakmalısınız.
2
Seçeneklerdeki durumlardan hangisi dağlar kuzey-güney yönlü uzansaydı bile Türkiye'nin dünya üzerindeki yeri nedeniyle değişmezdi?
3
Güneş ışınlarının düşme açısı ve yamaçların güneşe bakma durumu (Bakı), dağların kıyıya göre konumundan bağımsız bir matematik konum özelliğidir.

Daha Fazla Pratik

Karadeniz ve Akdeniz kıyılarında dağların paralel uzanmasının ulaşım ve liman hinterlandları üzerindeki etkilerini de inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 333Soru →

Türkiye'de kış mevsiminde, mutlak nem miktarının kıyı bölgelerden iç kesimlere doğru gidildikçe belirgin bir şekilde azaldığı görülür. Buna rağmen, İç Anadolu ve Doğu Anadolu gibi bölgelerde kış aylarında bağıl nem oranları, yaz aylarına göre daha yüksek ölçülmektedir.

İç kesimlerde mutlak nemin az olmasına rağmen kışın bağıl nemin yüksek olması, aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sıcaklığın düşmesiyle birlikte maksimum nemin azalması

Cevap

İç kesimlerde kışın bağıl nemin yüksek olmasının temel nedeni, düşük sıcaklıkların havanın nem taşıma kapasitesini (maksimum nem) azaltmasıdır.
Bağıl nem, havadaki mevcut nemin (mutlak nem), o sıcaklıktaki en fazla nem miktarına (maksimum nem) oranıdır. İç kesimlerde kışın hava çok soğuduğu için maksimum nem aşırı derecede azalır. Bu durum, mutlak nem miktarı az olsa bile bağıl nem oranının artmasına ve havanın doyma noktasına yaklaşmasına neden olur.

Adım Adım Çözüm

1
Bağıl nem formülünü analiz etme
Bag˘ıl Nem=Mutlak NemMaksimum Nem×100\text{Bağıl Nem} = \frac{\text{Mutlak Nem}}{\text{Maksimum Nem}} \times 100
Bağıl nemin hangi değişkenlere bağlı olduğunu anlamak gerekir.
2
Kış mevsimindeki termal koşulları değerlendirme
İç kesimlerde sıcaklıklar kışın 0∘C0^{\circ}C civarına veya altına düşer.
Sıcaklık, havanın nem taşıma kapasitesini (maksimum nem) belirleyen temel faktördür.
3
Sıcaklık ve maksimum nem arasındaki ilişkiyi kurma
Sıcaklık düştükçe maksimum nem azalır.
Soğuyan hava büzülür ve taşıyabileceği nem miktarı (kapasite) daralır.
4
Sonuçlandırma
Maksimum nem (payda) azaldığı için, mutlak nem (pay) düşük olsa bile bağıl nem oranı yükselir.
Formüldeki paydanın küçülmesi, mutlak nemin doyma noktasına yaklaşmasına neden olur.

Anahtar Kavram

Bağıl Nem - Sıcaklık İlişkisi

İpuçları

1
Bağıl nem ile sıcaklık arasında ters bir orantı olduğunu hatırlayın.
2
Hava soğuduğunda havanın hacminin ve nem taşıma kapasitesinin nasıl değiştiğini düşünün.
3
İç kesimlerde kışın havanın doyma noktasına yaklaşmasının sebebi mutlak nemin artması mıdır yoksa kapasitenin (maksimum nem) daralması mıdır?

Daha Fazla Pratik

Bağıl nemin yıl içinde en yüksek olduğu mevsimin Karadeniz'de sonbahar, diğer bölgelerde kış olmasının nedenlerini karşılaştırınız.

Alternatif Yöntem

Matematiksel bir model kurarak; mutlak nemi 2 birim, maksimum nemi yazın 10 birim (oran %20), kışın ise 4 birim (oran %50) kabul ederek sonucun sıcaklığa bağlı kapasite değişiminden kaynaklandığını görebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 334Soru →

Türkiye’de orman formasyonunun dağılışı ve tür çeşitliliği üzerinde yer şekilleri, iklim özellikleri ve insan müdahaleleri gibi faktörler etkili olmaktadır. Bazı ağaç türleri belirli bir bölgenin iklim şartlarına sıkı sıkıya bağlıyken (dar ekolojik tolerans), bazıları farklı çevre şartlarına uyum sağlayarak geniş bir coğrafyada yayılım gösterebilmektedir.

Buna göre, Türkiye’deki ormanlar ve ağaç türlerinin yayılış özellikleri ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Türkiye'de ekolojik toleransı en yüksek olan ve bu sayede hemen her coğrafi bölgede yayılım gösteren, toplam alanda en geniş paya sahip ağaç türü meşedir.

Cevap

Türkiye'de ekolojik toleransı en yüksek olan ve en geniş yayılış alanına sahip ağaç türü meşedir.
Türkiye'de meşe ağacı, hem karasal hem de denizel iklim şartlarına uyum sağlayabildiği (yüksek ekolojik tolerans) için ülkenin en geniş yayılışa sahip ağaç türüdür. Resmi veriler de meşenin toplam orman alanı içinde en büyük paya sahip olduğunu doğrulamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Türkiye'deki ana ağaç türlerinin yayılış alanlarını ve iklim isteklerini analiz et.
Meşe ağacının Türkiye'nin yedi bölgesinde de yetişebildiği ve en fazla alana sahip tür olduğu tespit edilir.
Soruda verilen 'doğru' bilgiyi bulmak için türlerin ekolojik toleranslarını karşılaştırmak gerekir.
2
Yanlış seçeneklerdeki kavramsal hataları belirle.
Karadeniz'deki durumun 'alt sınır' olduğu, kızılçamın soğuktan kaçtığı ve ormanların kıyılarda yoğunlaştığı belirlenir.
Orman alt ve üst sınırı ile türlerin sıcaklık/nem istekleri arasındaki farkı ayırt etmek doğru cevabı teyit eder.

Anahtar Kavram

Türkiye'de Orman Ağaçlarının Ekolojik Toleransı ve Yayılış Alanları

İpuçları

1
Türkiye'deki ağaç türlerinin hangisinin her bölgede (İç Anadolu'dan Karadeniz'e kadar) görülebildiğini düşünün.
2
Ormanların yetişmeye başladığı seviye (deniz kenarı mı, daha yukarı mı?) nemlilikle ilgilidir ve buna 'alt sınır' denir.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'de orman üst sınırının en yüksek olduğu bölge ile nedenini (yükselti/karasallık/enlem) inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 335Soru →

Üniversite eğitimi için memleketinden farklı bir bölgeye taşınan bir öğrenci, yeni yaşadığı şehrin iklim özellikleriyle ilgili şu notları almıştır:

• 'Kış ayları memleketime göre oldukça ılık ve genellikle yağmurlu geçiyor; kar yağışı ve don olaylarına çok nadir rastlıyorum.'
• 'Yaz mevsimi ise çok sıcak ve aylarca yağışsız (kurak) geçiyor.'
• 'Şehir çevresindeki tepelerde yıl boyunca yeşil kalabilen, sert yapraklı kısa boylu bodur ağaççıklar dikkat çekiyor.'

Bu öğrencinin gözlemlerine göre, bulunduğu bölgede aşağıdaki iklim tiplerinden hangisinin özellikleri belirgin olarak yaşanmaktadır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Akdeniz tipi iklim

Cevap

Öğrencinin tarif ettiği, yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlı olan, bitki örtüsü makilerden oluşan iklim tipi Akdeniz tipi iklimdir.
Sorudaki metinde vurgulanan üç temel husus vardır: 1) Yaz ayları çok sıcak ve aylarca yağışsızdır (yaz kuraklığı). 2) Kış ayları ılıktır ve genellikle yağmur şeklinde yağış alır (kar nadirdir). 3) Doğal bitki örtüsü maki formasyonu olan sert yapraklı bodur ağaççıklardır. Bu üç özellik, Türkiye'nin Ege ve Akdeniz kıyılarında hakim olan Akdeniz tipi iklimin ders kitaplarındaki en temel tanımıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Öğrencinin kış ve yaz mevsimleri hakkındaki sıcaklık ile yağış gözlemlerini analiz et.
Kışların ılık ve yağmurlu, yazların ise çok sıcak ve kurak geçtiği tespit edilmiştir.
Bir iklimin tipini belirlemede en önemli unsurlar sıcaklık ortalamaları ve yağış rejimidir.
2
Doğal bitki örtüsüne dair verilen ipuçlarını değerlendir.
'Yıl boyunca yeşil kalabilen, sert yapraklı bodur ağaççıklar' ifadesinin 'maki' bitki örtüsünü tanımladığı saptanmıştır.
Doğal bitki örtüsü, o bölgenin iklim özelliklerinin doğal bir sonucudur ve iklimi teşhis etmede doğrudan kanıt sunar.
3
Sıcaklık-yağış rejimi ile bitki örtüsü verilerini Türkiye'deki iklim tipleriyle eşleştir.
Yaz kuraklığı, kış ılıklığı ve maki bitki örtüsü birleşiminin yalnızca Akdeniz tipi iklime ait olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Her iklimin kendine özgü ve onu diğerlerinden ayıran şaşmaz karakteristik özellikleri vardır.

Anahtar Kavram

Türkiye'de Akdeniz İkliminin Genel Özellikleri

İpuçları

1
Öğrencinin kış aylarında kar yağışı görmemesi, o bölgede denizel etkinin ve ılıman bir kış mevsiminin yaşandığını gösterir.
2
Bahsedilen 'kısa boylu bodur ağaççıklar' tanımı maki bitki örtüsüne aittir. Maki bitki örtüsü ülkemizde hangi kıyılarla özdeşleşmiştir?
3
Yazların sıcak ve kurak, kışların ılık ve yağışlı geçmesi; Güney ve Batı kıyılarımızda turunçgil tarımına olanak tanıyan Akdeniz tipi iklimin karakteristik özelliğidir.

Daha Fazla Pratik

Karadeniz, Akdeniz ve Karasal iklim tiplerinin sıcaklık ve yağış grafiklerini karşılaştıran görselli soruları çözerek bu konuyu pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 336Soru →

Türkiye’de deniz etkisine kapalı iç kesimlerde görülen; ilkbahar yağışlarıyla yeşeren, yaz sıcaklığı ve kuraklığıyla sararan kısa boylu ot topluluklarına 'bozkır (step)' adı verilir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bozkır formasyonu içerisinde yer alan bitki türlerinden biri değildir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Orman gülü

Cevap

Orman gülü, bozkır formasyonuna ait bir bitki türü değildir.
Doğru yanıt olan orman gülü, bol nem ve yağış isteyen, Karadeniz iklimine özgü bir çalı türüdür. Karadeniz ormanlarının tahrip edildiği yerlerdeki psödömaki (yalancı maki) topluluğunun bir parçasıdır. Oysa soruda tanımlanan bozkır formasyonu, kurak ve karasal iklim bölgelerine ait otsu bitkilerden oluşur.

Adım Adım Çözüm

1
Bozkır formasyonunun özelliklerini belirle.
Bozkır; karasal iklim bölgelerinde ilkbahar yağışıyla yeşeren, yazın kuruyan ot topluluğudur.
Soruda istenen formasyonun yaşam döngüsü ve iklim isteği bu şekilde tanımlanmıştır.
2
Seçeneklerdeki türleri yetişme ortamına göre sınıflandır.
Geven, yavşan otu, çoban yastığı ve gelincik kurakçıl otlardır. Orman gülü ise nemli ortam isteyen bir çalıdır.
Bitki türlerinin ait oldukları formasyon gruplarının (ot, çalı, ağaç) ayrılması gerekir.
3
İstisna olan türü tespit et.
Orman gülü (Rhododendron), Karadeniz kıyı kuşağındaki orman veya çalı formasyonu içinde yer alır.
Bozkırların görüldüğü iç kesimlerdeki kurak şartlarda orman gülünün yetişmesi mümkün değildir.

Anahtar Kavram

Türkiye'de Bozkır (Step) Formasyonu ve Türleri

İpuçları

1
Bozkır bitkileri kuraklığa dayanıklı, kısa boylu otlardır.
2
Seçeneklerden biri Karadeniz'in nemli dağ yamaçlarında yetişen bir çiçekli çalıdır.

Daha Fazla Pratik

İç Anadolu'da ormanların tahrip edilmesiyle oluşan 'antropojen bozkır' kavramını ve içindeki yabani meyve ağaçlarını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 337Soru →

Türkiye'nin iç kesimlerinde, geçmişte ormanlarla kaplı olan alanların insan müdahalesiyle tahrip edilmesi sonucunda ortaya çıkan ve içerisinde yer yer ağaç topluluklarına rastlanan bitki formasyonuna "antropojen bozkır" adı verilir. Bu alanların, iklim şartlarına bağlı olarak gelişen doğal (primer) bozkır alanlarından ayırt edilmesinde aşağıdakilerden hangisi en belirgin kanıt olarak kabul edilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Saha içerisinde ahlat, alıç veya ardıç gibi tek tük yabani ağaç topluluklarının bulunması

Cevap

Saha içerisinde ahlat, alıç veya ardıç gibi tek tük yabani ağaç topluluklarının bulunması antropojen bozkırı doğal bozkırdan ayıran en belirgin özelliktir.
Antropojen bozkırlar, İç Anadolu, Ergene Havzası ve Doğu Anadolu'nun bazı kesimlerinde aslında orman yetişebilecek nemliliğe sahip olan ancak insanların yakacak temini, tarla açma veya otlatma gibi nedenlerle ormanları yok etmesiyle oluşur. Bu alanlarda ormanlardan geriye kalan ahlat (yabani armut), alıç, ardıç ve kuşburnu gibi ağaç veya çalı topluluklarının varlığı, sahanın doğal bir step değil, sonradan bozkırlaşmış bir alan olduğunu kanıtlayan en somut göstergedir.

Adım Adım Çözüm

1
Antropojen bozkır tanımını analiz et.
Bu formasyonun temelinde insan müdahalesi (orman tahribatı) yattığı belirlendi.
Sorunun kökünde vurgulanan oluşum farkını anlamak için gereklidir.
2
Doğal bozkır ile antropojen bozkırı karşılaştır.
Doğal bozkırda hiç ağaç bulunmazken, antropojen bozkırda eski ormanlardan kalan "relikt" ağaçların olduğu saptandı.
Ayırıcı biyolojik göstergeyi tespit etmek için karşılaştırma yapılır.
3
Seçeneklerdeki türleri ve kanıtları değerlendir.
Ahlat ve alıç gibi türlerin orman kalıntısı olduğu bilgisiyle doğru cevaba ulaşıldı.
Tür bazında kesin kanıtı doğrulamak için gereklidir.

Anahtar Kavram

Antropojen Bozkır Göstergeleri (Relikt Ağaçlar)

İpuçları

1
Bir yerin eskiden orman olup olmadığını anlamak için orada geçmişten kalan ağaç izlerine bakılır.
2
Antropojen bozkırlarda rastlanan ahlat ve alıç gibi türlere 'relikt' yani kalıntı bitkiler denir.
3
İç Anadolu'da orman üst sınırının altındaki ağaçsız alanlarda tek tük görülen ağaçlar beşerî müdahaleye işaret eder.

Daha Fazla Pratik

İç Anadolu'daki orman kalıntılarının yoğun olduğu 'Karadağ' veya 'Eskişehir çevresi' gibi spesifik örnekleri inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 338Soru →

Türkiye'de etkili olan yerel rüzgârlar, estikleri yönün sıcaklık ve nem özelliklerini ulaştıkları bölgeye taşırlar. Özellikle yaz aylarında güneydoğu yönünden eserek Suriye ve Irak üzerinden gelen, sıcaklığı belirgin şekilde artıran ve buharlaşmayı hızlandırarak kurutucu etki yapan yerel rüzgâr aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Samyeli (Keşişleme)

Cevap

Samyeli (Keşişleme) rüzgârı, Türkiye'ye güneydoğu yönünden esen, sıcaklığı artıran ve kurutucu etkisi olan yerel bir rüzgârdır.
Samyeli (Keşişleme), Türkiye'nin güneydoğu komşuları olan Irak ve Suriye üzerindeki çöl bölgelerinden kaynaklanır. Güneydoğu yönünden estiği için sıcaklığı aşırı derecede yükseltir ve havayı kurutur, bu da tarım ürünlerinin erken olgunlaşmasına veya kurumasına neden olabilir.

Adım Adım Çözüm

1
Rüzgârın yönünü belirleyin.
Güneydoğu
Soruda rüzgârın güneydoğudan estiği belirtilmiştir.
2
Türkiye'nin matematik konumuna göre güneyden esen rüzgârların etkisini hatırlayın.
Sıcaklığı artırır.
Türkiye Kuzey Yarım Küre'de yer aldığı için güney sektörlü rüzgârlar Ekvator'dan geldikleri için sıcaklığı artırır.
3
'Kayıp Sakal' kodlamasını uygulayın.
Samyeli
Kodlamadaki 'S' harfi (Güneydoğu) Samyeli rüzgârını temsil eder.

Anahtar Kavram

Türkiye'de Yerel Rüzgârlar (Kayıp Sakal Mnemoniği)

İpuçları

1
Türkiye'de rüzgârların yönünü hatırlamak için 'Kayıp Sakal' (K-Y-P-S-K-L) şifresini kullanabilirsiniz.
2
Bu rüzgâr, Suriye ve Irak çöllerinden geldiği için tarımda 'kuraklık' riskini artıran bir etkiye sahiptir.
3
Güneydoğu yönünü temsil eden 'S' harfiyle başlayan rüzgârı düşünün.

Daha Fazla Pratik

Lodos rüzgârının denizcilik ve soba zehirlenmeleri üzerindeki etkilerini inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Rüzgâr gülü üzerinde 'Kayıp Sakal' kelimesini saat yönünde (kuzeybatıdan başlayarak) yerleştirerek yönleri kolayca bulabilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 339Soru →

Türkiye’yi etkileyen basınç merkezleri; oluşum nedenlerine göre dünyanın günlük hareketine bağlı olarak meydana gelen 'dinamik' merkezler ve yerel sıcaklık değişimlerine bağlı olarak meydana gelen 'termik' merkezler olmak üzere iki ana gruba ayrılmaktadır. Bu merkezlerin etki alanı ve gücü, Türkiye'nin mevsimsel iklim özelliklerini doğrudan şekillendirir.

Buna göre; kış mevsiminde Kuzeydoğu yönünden sokularak Türkiye'de hava sıcaklıklarının ekstrem düzeyde düşmesine ve şiddetli ayaza neden olan basınç merkezi ile oluşum kökeni bakımından benzerlik gösteren merkez aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Basra Termik Alçak Basıncı

Cevap

Sibirya Termik Yüksek Basıncı ile aynı oluşum kökenine (termik) sahip olan merkez Basra Termik Alçak Basıncı'dır.
Soruda tarif edilen Kuzeydoğu kökenli ve kışın dondurucu soğuklar getiren merkez Sibirya Termik Yüksek Basıncı'dır. Bu merkezin oluşum nedeni kışın karaların aşırı soğumasıdır (termik köken). Seçeneklerde yer alan Basra Alçak Basıncı da yaz aylarında karaların aşırı ısınmasıyla oluşan termik kökenli bir merkez olduğu için Sibirya ile aynı grupta yer alır.

Adım Adım Çözüm

1
Metinde tarif edilen basınç merkezini tespit etme.
Kuzeydoğu'dan gelen ve kışın şiddetli soğuk/ayaz getiren merkez 'Sibirya Termik Yüksek Basıncı'dır.
Sibirya, Türkiye'ye Kuzeydoğu yönünden sokulan ve termik (sıcaklık) kökenli olan kış karakterli bir merkezdir.
2
Tespit edilen merkezin oluşum kökenini belirleme.
Sibirya merkezinin kökeni 'Termik'tir.
Karaların kışın aşırı soğuması sonucu havanın ağırlaşarak çökmesiyle (termik) oluşur.
3
Seçeneklerdeki merkezlerin kökenlerini karşılaştırma.
Basra (Termik), İzlanda (Dinamik), Asor (Dinamik).
Termik kökenli olanlar Sibirya ve Basra; dinamik kökenli olanlar ise İzlanda ve Asor'dur.

Anahtar Kavram

Türkiye'yi Etkileyen Basınç Merkezlerinin Kökenleri

İpuçları

1
Türkiye'yi Kuzeydoğu'dan etkileyen merkez kışın dondurucu soğuklar getiren Sibirya'dır.
2
Sibirya ve Basra merkezleri isimlerinde 'Termik' ibaresini taşırken, İzlanda ve Asor 'Dinamik' ibaresini taşır.

Daha Fazla Pratik

İzlanda ve Asor basınç merkezlerinin kış mevsimindeki karşılıklı etkileşimlerinin yağış miktarı üzerindeki etkisini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 340Soru →

Türkiye'de maki üst sınırının Akdeniz kıyılarında yaklaşık 800−1000800-1000 metre iken Marmara kıyılarında 200−300200-300 metreye kadar inmesi, bu formasyonun kış ılıklığına duyduğu ihtiyacı göstermektedir. Öte yandan Karadeniz kıyılarında ormanların tahrip edildiği alanlarda görülen ve fındık, şimşir, kızılcık, ihlamur gibi türleri barındıran topluluklar ise "psödomaki" (yalancı maki) olarak adlandırılır.

Buna göre, psödomaki formasyonunu Akdeniz ve Ege kıyılarındaki gerçek maki formasyonundan ayıran en temel karakteristik fark aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kış ılıklığı isteğinin daha düşük olması ve bünyesinde kışın yaprak döken türleri de barındırması

Cevap

Psödomaki formasyonu, gerçek makilere göre kış ılıklığına daha az ihtiyaç duyar ve bünyesinde kışın yaprak döken türleri barındırır.
Doğru yanıt olan seçenek, psödomakilerin (yalancı maki) temel ayırt edici özelliğini belirtmektedir. Karadeniz kıyı kuşağında görülen bu türler (fındık, kızılcık, şimşir, ihlamur), Akdeniz'deki gerçek makilerin aksine kış ılıklığına daha az ihtiyaç duyar ve birçoğu kışın yapraklarını döker. Bu durum, Karadeniz ikliminin her mevsim nemli ve kışlarının Akdeniz'e göre daha serin olmasıyla doğrudan ilişkilidir.

Adım Adım Çözüm

1
Formasyonların tanımını yapın.
Maki; Akdeniz ikliminde kızılçam ormanlarının tahribiyle oluşan, daima yeşil kalan çalılardır. Psödomaki; Karadeniz ikliminde orman tahribiyle oluşan 'yalancı' çalılardır.
İki topluluğun temel ekolojik kökenini anlamak farkı bulmayı sağlar.
2
İklimsel gereksinimleri karşılaştırın.
Maki türleri (zeytin, mersin vb.) kışın don olaylarına karşı hassastır. Psödomaki türleri (fındık, kızılcık vb.) ise daha serin Karadeniz kışlarına dayanıklıdır.
Yayılış alanlarındaki sıcaklık farkları bitkilerin biyolojik yapısını belirler.
3
Morfolojik (yapısal) farkları belirleyin.
Makiler yaz kuraklığı nedeniyle sert ve tüylü yapraklara sahipken, psödomakiler kışın yaprak döken geniş yapraklı türleri içerir.
Karadeniz'de yaz kuraklığının olmaması bitkilerin yaprak dökmelerine olanak tanır.

Anahtar Kavram

Psödomaki ve Maki Arasındaki Ekolojik Farklar

İpuçları

1
Maki ve psödomaki arasındaki en temel fark, yetiştikleri bölgelerin (Akdeniz vs. Karadeniz) nem ve sıcaklık rejimleridir.
2
Akdeniz'de yazlar kuraktır, Karadeniz'de ise her mevsim yağışlıdır. Bu durum bitkilerin yaprak yapısını etkiler.
3
Fındık ve kızılcık gibi psödomaki türlerinin kışın yaprak döküp dökmediğini ve kış soğuklarına karşı zeytin kadar hassas olup olmadıklarını düşünün.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'deki garig (frigana) formasyonunun türlerini (kekik, lavanta, süpürge çalısı) ve makiden farklarını inceleyerek çalı formasyonları konusunu pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Formasyon isimlerinden yola çıkabilirsiniz: 'Psödo' kelimesi 'yalancı' anlamına gelir. Bu, makiye benzediği halde maki olmayan, yani maki gibi her mevsim yeşil kalmayan toplulukları ifade eder.
Tahmini Süre:1m 30s
ÖncekiSayfa 17 / 38Sonraki
Türkiye'nin İklimi ve Bitki Örtüsü — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür — Sayfa 17 | Examkin