Türkiye'nin Dağları

Türkiye'de dağların oluşum süreçleri incelendiğinde; esnek tabakaların kıvrılmasıyla kıvrımlı dağlar, sert tabakaların kırılmasıyla ise kırıklı dağlar (horstlar) meydana gelmiştir. Kırıklı dağlar büyük oranda Ege Bölgesi'nde yoğunlaşmış olsa da Türkiye'nin başka yerlerinde de bu tür oluşumlara rastlanmaktadır. Buna göre, Akdeniz Bölgesi'nde yer alan ve kırılma sonucunda oluşan 'horst' özelliği taşıyan dağ aşağıdakilerden hangisidir?

Ege Bölgesi'nde dağların denize uzanış doğrultusu genellikle kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşımı kolaylaştırıp yağış miktarının az olmasına neden olurken; Menteşe Yöresi'nde yer alan dağların kıyı çizgisine göre konumu bu durumun bir istisnasını oluşturur.

Bu durumun doğal ve ekonomik sonuçları dikkate alındığında, Menteşe Dağları'nın uzanış biçimi yörede aşağıdakilerden hangisine yol açmıştır?

Türkiye’nin dağ kuşakları üzerine araştırma yapan bir coğrafyacının incelediği dağ sırasının şu özelliklere sahip olduğu saptanmıştır:

I. Paleozoyik (I. Jeolojik Zaman) yaşlı metamorfik kayaçlardan oluşan masif bir temel üzerinde yer alması,
II. Kuzeybatı-güneydoğu uzanışıyla Anadolu’daki hakim dağ uzanış doğrultusundan belirgin şekilde sapması,
III. Karadeniz üzerinden gelen nemli hava kütlelerine açık bir konumda bulunmasına rağmen, ortalama yükseltisinin az olması nedeniyle Kuvaterner buzullaşmasından etkilenmemesi,
IV. Ergene Havzası ile Karadeniz kıyı kuşağı arasında hem iklim hem de ulaşım açısından bir bariyer görevi görmesi.

Bu özellikler dikkate alındığında, sözü edilen dağ sırası aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin dağlık kütleleri oluşum özelliklerine göre; kıvrımlı, kırıklı ve volkanik dağlar olarak sınıflandırılır. Ancak bazı dağ kütleleri, yer kabuğunun derinliklerindeki mağmanın yüzeye çıkamadan soğuması ve zamanla üstteki tabakaların dış kuvvetler tarafından aşındırılmasıyla gün yüzüne çıkan iç püskürük kütlelerdir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi oluşumu bakımından bu tür bir 'iç püskürük (batolit)' kütlesine örnek olarak gösterilebilir?

Bir limanın ekonomik kapasitesi ve iç kesimlerle olan ticaret hacmi, o limanın hinterland (art bölge) genişliği ile doğru orantılıdır. Türkiye'nin kıyı kuşağındaki dağ sıralarının uzanış özellikleri, yükseltisi ve kıyıya olan mesafesi bu genişliği belirleyen en temel unsurlardır.

Bu bağlamda; Karadeniz Bölgesi'nde yer alan Samsun Limanı'nın, Akdeniz Bölgesi'ndeki Antalya Limanı'na kıyasla çok daha geniş bir hinterlanda sahip olmasında, limanların gerisindeki dağ kütlelerinin (Canik ve Batı Toroslar) hangi farkı temel rol oynar?

Türkiye'de dağların kıyı çizgisine paralel uzandığı alanlarda kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşım genellikle zorlaşmakta ve limanların hinterlandı (art bölgesi) daralmaktadır. Ancak bazı bölümlerde dağların fiziki özellikleri bu olumsuz etkileri zayıflatmaktadır.

Buna göre, aşağıda verilen dağ kütlelerinden hangisinin bulunduğu alanda, dağların yükseltisinin daha az olması ve kıyıdan daha içeride başlaması nedeniyle ulaşım imkânları daha gelişmiş ve liman hinterlandı diğerlerine göre daha geniştir?

Türkiye'nin kıyı kuşağında yer alan dağ sıralarının yükseltisi ve kıyı çizgisine olan mesafesi, limanların hinterland (art bölge) genişliği üzerinde belirleyici bir rol oynar. Dağların kıyıya çok yakın ve yüksek olduğu alanlarda iç kesimlerle ulaşım zorlaşırken, dağların alçaldığı ve kıyıdan uzaklaştığı alanlarda ulaşım ağları daha fazla gelişir.

Buna göre, aşağıdaki alanların hangisinde yer alan dağların kıyıdan daha geride başlaması ve yükseltisinin daha az olması, buradaki limanın art bölgesinin diğerlerine göre daha geniş olmasını sağlamıştır?

Türkiye'nin sahip olduğu sıradağ kuşakları; uzanış doğrultuları, yükselti basamakları ve oluşum mekanizmalarıyla ülkenin ikliminden ulaşımına, bitki örtüsünden yerleşme dokusuna kadar pek çok faktörü doğrudan etkiler. Bu etkiler ve dağların genel özellikleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'nin dağlık alanları incelendiğinde; kütlelerin oluşum kökeni ile uzanış doğrultularının her zaman genel bölgesel karakterle örtüşmediği görülür. Örneğin; Ege Bölgesi'ndeki horst-graben sistemleri çoğunlukla doğu-batı yönlü bir uzanış sergilerken, Akdeniz Bölgesi'nde yer alan ancak tektonik bir horst kütlesi olan ve kuzey-güney yönlü uzanışıyla Amik Ovası'nı sınırlayan dağ kütlesi aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin güneyinde bir kuşak halinde uzanan Toros Dağları, Alp-Himalaya kıvrım sisteminin bir parçasıdır. Ancak bu dağların sadece oluşum şekli (kıvrımlanma) değil, aynı zamanda sahip olduğu kayaç yapısı da bölgedeki yer şekli karakterini belirlemiştir. Buna göre; Geyik, Bolkar ve Aladağlar gibi dağ kütlelerinin üzerinde lapya, dolin ve uvala gibi şekillerin yaygın olarak görülmesi, bu dağların aşağıdaki özelliklerinden hangisiyle doğrudan ilişkilidir?

Türkiye'nin batı kıyılarında dağların genellikle denize dik uzanması; limanların art bölgelerinin genişlemesini ve kıyıda çok sayıda koy, körfez ve doğal liman oluşmasını sağlamıştır. Bu durum aynı zamanda gerçek kıyı uzunluğu ile kuş uçuşu kıyı uzunluğu arasındaki farkın artmasına neden olur. Ancak bölgenin güneyinde, kıyı çizgisinin doğrultu değiştirmesine bağlı olarak bir dağ sırasının konumu bu genel duruma bir istisna teşkil eder.

Buna göre, aşağıdaki dağlardan hangisinin kıyı çizgisine göre konumu, bulunduğu yörede kıyıdaki girinti ve çıkıntı sayısının bölge geneline göre daha az olmasına ve liman hinterlandının daralmasına yol açmıştır?

Türkiye’nin büyük bir kısmını kaplayan dağ sıralarının genel olarak doğu-batı yönünde bir hat izlediği görülmektedir. Alp-Himalaya kıvrım sisteminin bir parçası olan bu yapının ortaya çıkmasındaki temel faktör aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de yan basınçlara maruz kalan esnek yapıdaki tabakalar kıvrılarak dağ sıralarını oluştururken, sert yapıdaki tabakalar kıvrılamadığı için kırılmakta ve 'horst-graben' sistemlerini meydana getirmektedir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi yer kabuğunun kırılmasıyla oluşmuş bir dağdır?

Türkiye'de dağlar oluşum özelliklerine göre; kıvrımlı, kırıklı ve volkanik dağlar olarak üç ana gruba ayrılır. Özellikle Ege Bölgesi'nde yan basınçlara uğrayan sert tabakaların kırılması sonucunda 'horst' adı verilen yükseltiler oluşmuştur. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bu oluşum mekanizmasına sahip bir dağdır?

Türkiye'nin yer şekilleri incelendiğinde; dağların uzanış doğrultusu, oluşum mekanizması ve litolojik yapısı bölgedeki beşerî ve ekonomik faaliyetleri doğrudan sınırlandırmaktadır. Buna göre, aşağıdaki durumlardan hangisi Türkiye'deki dağların bu özelliklerinin ulaşıma veya iklime olan etkisiyle doğrudan ilişkilendirilemez?

Türkiye’nin dağlık alanlarında jeomorfolojik gelişim süreçleri; tektonik hareketler, volkanizma ve dış kuvvetlerin aşındırma-biriktirme faaliyetleriyle şekillenmiştir. Özellikle Kuvaterner ($4$. Jeolojik Zaman) buzullaşması, yükseltisi $2200$ metreyi aşan dağların doruklarında karakteristik şekiller oluşturmuştur. Batı Anadolu'da yer alan horst-graben sistemleri içerisindeki dağların büyük bir kısmı bu yükselti sınırının altında kaldığı için buzul izlerinden yoksundur.

Buna göre; Ege Bölgesi’nin en yüksek noktasını oluşturan, tektonik olarak bir "horst" yapısında olmasına rağmen bölgedeki diğer kırıklı dağlardan farklı olarak doruk kuşağında sirk çukurları ve moren yığınları gibi buzul topoğrafyasına ait unsurlar barındıran dağ kütlesi aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin yer şekilleri çeşitlilik gösterir ve dağlar oluşum süreçlerine göre kıvrımlı, kırıklı veya volkanik yapıda olabilir. Buna göre, aşağıdaki dağlardan hangisi volkanik faaliyetler sonucunda oluşmuş bir dağ kütlesidir?

Türkiye’nin dağları, oluşum süreçlerine göre kıvrımlı, kırıklı ve volkanik dağlar olmak üzere üç ana gruba ayrılır. Bu dağların oluşum kökenleri ve Türkiye coğrafyasındaki dağılışı dikkate alındığında, aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'nin kıyı kesimlerinde dağların denize göre uzanış doğrultusu, iç kesimlerle yapılan karayolu ve demiryolu ulaşımının maliyetini doğrudan etkilemektedir. Dağların denize dik uzandığı alanlarda ulaşım daha kolay ve ekonomik iken, paralel uzandığı alanlarda maliyetler artmaktadır. Buna göre, aşağıdaki dağ sıralarından hangisinin uzanış biçimi, kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşım maliyetinin diğerlerine göre daha düşük olmasını sağlar?

Türkiye'de sıradağların kıyı çizgisine paralel uzandığı bölgelerde kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşım, dağ sıraları üzerindeki doğal geçitler ve tüneller aracılığıyla sağlanır. Doğu Karadeniz Bölümü'nde dağların kıyıya paralel iki sıra halinde uzanması, kıyıdan en iç kesimlerdeki merkezlere ulaşımda 'kademeli' bir geçit sisteminin kullanılmasını zorunlu hale getirmiştir.

Buna göre, Rize limanından yük alan bir tırın en kısa güzergâhı takip ederek Erzurum şehrine ulaşması için sırasıyla hangi dağ sıralarını ve bu dağlar üzerindeki geçitleri aşması gerekir?