Türkiye'nin Ovaları

Türkiye'nin yer şekilleri çeşitliliği, ovaların da farklı jeolojik ve jeomorfolojik süreçlerle oluşmasına zemin hazırlamıştır. Kireç taşı (kalker) gibi kolay eriyebilen kayaçların bulunduğu alanlarda 'Karstik Ovalar' (polye) oluşurken; akarsuların denize döküldüğü yerlerde taşıdıkları alüvyonları biriktirmesiyle 'Delta Ovaları' meydana gelir. Buna göre, aşağıdaki seçeneklerin hangisinde verilen ovalar sırasıyla Karstik Ova ve Delta Ovası örnekleridir?

Türkiye'nin Doğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan, çevresindeki yüksek dağlık alanlara göre yükseltisi oldukça az (yaklaşık $800-900$ metre) olan ve bu özel konumu sayesinde çevresinden farklı iklim özellikleri (mikroklima) göstererek pamuk gibi tarım ürünlerinin yetiştirilmesine olanak sağlayan tektonik oluşumlu ova aşağıdakilerden hangisidir?

Kalker tabakalarının geniş yer tuttuğu Batı Toroslar'da kimyasal çözünme sonucu oluşan polye ovaları (Acıpayam, Tefenni, Kestel vb.), etrafları yüksek dağlarla çevrili havzalar durumundadır. Bu ovaların tabanları zamanla alüvyonlarla kaplanarak tarıma elverişli hâle gelmiş olsa da, özellikle kış ve ilkbahar aylarında tarımsal üretimi sekteye uğratan karakteristik bir hidrolojik risk barındırırlar.

Bu ovaların jeomorfolojik yapısı dikkate alındığında, bahsedilen doğal risk aşağıdakilerden hangisidir?

Akarsuların denize döküldükleri kıyılarda taşıdıkları alüvyonları biriktirmesiyle oluşan ovalara delta ovası denir. Bir kıyıda bu tür ovaların oluşabilmesi için kıta sahanlığının (şelf alanı) geniş olması, akarsuyun bol alüvyon taşıması ve kıyıda güçlü akıntıların bulunmaması gerekir.

Buna göre, aşağıda verilen ovalardan hangisi oluşum süreci bakımından yukarıda belirtilen şartlara bir örnek olarak gösterilemez?

Türkiye’de ovalar; yer kabuğu hareketleri (tektonizma), karstlaşma süreçleri ve akarsuların biriktirme faaliyetleri gibi farklı etkenlerle oluşmuşlardır. Bir ovanın oluşum türü, bulunduğu yerin jeolojik yapısı ve dış kuvvetlerin etkisi hakkında önemli bilgiler sunar.

Buna göre, aşağıda verilen ova - oluşum türü - bulunduğu bölge eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Ege Bölgesi’nde, dağların kıyıya dik uzanması sonucu oluşan grabenler (çöküntü alanları) içerisinde verimli iç ovalar yer alırken; bu grabenlerin denize ulaştığı kıyı kesimlerinde ise delta ovaları gelişmiştir. Buna göre, Küçük Menderes grabeni içerisinde yer alan bir iç ova ile bu akarsuyun ağız kısmında oluşan delta ovası, aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

Türkiye'de tektonik ovalar, aktif fay hatlarını takip eden çöküntü alanlarında (graben veya havza) alüvyonların birikmesiyle oluşmuştur. Kuzey Anadolu Fay Hattı ($KAF$), Saros Körfezi'nden başlayarak Marmara Denizi ve Kuzey Anadolu Dağları'nın güneyini takip ederek doğuya doğru uzanan ve üzerinde çok sayıda tektonik ovanın bulunduğu bir kuşaktır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Kuzey Anadolu Fay Hattı ($KAF$) kuşağı üzerinde yer alan tektonik ovalardan biri değildir?

Türkiye'de akarsuların denize döküldükleri alanlarda delta ovası oluşturabilmesi için kıta sahanlığının geniş olması, kıyıda güçlü akıntıların bulunmaması ve gelgit genliğinin az olması gibi şartlar gereklidir. Bu bağlamda, Karadeniz'e dökülen Kızılırmak ve Yeşilırmak ağızlarında Bafra ve Çarşamba gibi oldukça geniş delta ovaları gelişmişken; Sakarya Nehri'nin ağız kısmında oluşan Karasu birikme alanının çok daha dar ve kısıtlı kalmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye’de bir akarsuyun döküldüğü yerde delta ovası oluşturabilmesi için kıta sahanlığının geniş olması, kıyıda güçlü akıntı ve gelgit etkisinin olmaması, akarsuyun ise bol miktarda alüvyon taşıması gerekir. Antalya ve çevresindeki akarsuların (Aksu, Manavgat vb.) denize döküldüğü alanlarda, diğer şartlar büyük oranda uygun olmasına rağmen Çukurova veya Bafra gibi geniş delta ovalarının oluşmadığı görülür. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin yer şekilleri incelendiğinde ovaların; tektonik hareketler, karstlaşma (kimyasal çözünme) ve akarsu biriktirmesi gibi üç temel süreçle oluştuğu görülmektedir. Bu oluşum türleri, bulundukları bölgenin jeolojik yapısı ve dış kuvvetlerin etkisiyle şekillenmiştir.

Aşağıda verilen ova ve oluşum kökeni eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de ovalar; oluşum kökenlerine göre delta, karstik ve tektonik ovalar olarak farklı gruplara ayrılmaktadır. Bir kıyıda delta ovası oluşabilmesi için kıyı derinliğinin az (kıta sahanlığının geniş) olması, akarsuların bol alüvyon taşıması ve kıyıda güçlü akıntıların bulunmaması gerekir. Bu bilgiler ve Türkiye'nin yer şekilleri özellikleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de aktif fay hatlarının geçtiği çöküntü alanlarında (graben) akarsuların getirdiği alüvyonların birikmesiyle oluşan ovalara 'tektonik ovalar' denir. Bu ovalar, Türkiye’de sayıca en fazla olan ve geniş alan kaplayan ova grubudur. Buna göre, aşağıdakilerden hangisinde verilen ovaların tamamı tektonik oluşumludur?

Türkiye'nin yer şekilleri içerisinde geniş yer tutan ovalar; oluşum süreçlerine göre delta, karstik (polye) ve tektonik ovalar olarak sınıflandırılmaktadır. Bu sınıflandırma ve ovaların genel özellikleri dikkate alındığında, aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'nin kuzeybatısında yer alan Ergene Ovası ile Akdeniz kıyısında yer alan Çukurova'nın fiziki ve ekonomik özellikleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu iki ovanın ortak bir özelliği olarak gösterilebilir?

Türkiye'de ovalar oluşum özelliklerine göre delta, tektonik ve karstik ovalar olarak sınıflandırılabilir. Akarsuların taşıdığı alüvyonları deniz kıyısında, sığ bir alanda biriktirmesi sonucunda oluşan ovalara delta ovası adı verilir. Buna göre, aşağıda verilen ovalardan hangisi bir delta ovasıdır?

Türkiye’deki ovaların oluşumunda etkili olan süreçler çeşitlilik göstermektedir. Bu süreçlerden biri olan akarsu biriktirmesi sonucunda oluşan delta ovaları, ülkenin en verimli tarım alanlarını oluşturur.

Buna göre, bir kıyı şeridinde delta ovası oluşumunun gerçekleşebilmesi için;
I. Kıyıda güçlü alt ve üst akıntıların bulunmaması,
II. Deniz derinliğinin az (kıta sahanlığının geniş) olması,
III. Akarsuyun havzasındaki erozyonun şiddetli olması,
IV. Kıyıda gelgit (medcezir) genliğinin yüksek olması

durumlarından hangilerinin bulunması gereklidir?

Türkiye'de akarsuların ağız kesimlerinde delta ovalarının oluşabilmesi; kıyı derinliğinin az olması (sığ kıyı), kıyıda güçlü akıntıların bulunmaması ve akarsuyun bol miktarda alüvyon taşıması gibi şartlara bağlıdır. Sakarya Nehri, havza genişliği ve taşıdığı yıllık alüvyon miktarı bakımından oldukça zengin bir potansiyele sahip olmasına rağmen, döküldüğü Karadeniz kıyısında Çukurova, Bafra veya Çarşamba gibi geniş bir delta ovası oluşturamamıştır.

Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'deki ovalar oluşum kökenlerine göre farklı sınıflara ayrılmaktadır. Aşağıdaki tabloda bu oluşum türlerinden üçüne ait temel özellikler verilmiştir:

Buna göre, aşağıdaki seçeneklerin hangisinde bu özelliklere sahip ova örnekleri sırasıyla doğru bir şekilde gruplandırılmıştır?

Türkiye'de ovalar oluşum süreçlerine göre farklı kategorilerde değerlendirilir. Akdeniz Bölgesi'nde yer alan ovaları inceleyen bir araştırmacı şu sınıflandırmayı yapmıştır:

$I.$ Akarsuların taşıdığı alüvyonları deniz kıyısında biriktirmesiyle oluşan ovalar (Delta).
$II.$ Karstik (kalkerli) arazilerde kimyasal çözünme sonucu meydana gelen geniş çukurluklardaki ovalar (Polye).

Buna göre, aşağıda verilen ovalardan hangisi araştırmacının belirlediği bu kategorilerden herhangi birine dahil edilemez?

Yeryüzü şekillerinin oluşumunda dış kuvvetlerin biriktirme faaliyetleri önemli bir yer tutar. Özellikle yüksek dağlık kütlelerin eteklerinde, eğimin azaldığı sahalarda akarsuların taşıdığı alüvyonların birikmesiyle "dağ eteği ovaları" meydana gelir. Bu ovalar, birden fazla birikinti yelpazesinin zamanla birleşmesiyle (pediment) karakterize edilir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bu şekilde oluşmuş bir ovadır?