Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası

Yeni Türk Devleti, Lozan’da borçların paylaştırılmasını kabul etmiş ve $1928$ yılında alacaklı devletlerle (başta Fransa) ilk taksitlendirme planını imzalamıştır. Ancak kısa süre sonra küresel ölçekli mali sarsıntılar ve uluslararası hukukta ortaya çıkan yeni düzenlemeler, Türkiye’nin borç yükünü hafifletmek adına tekrar masaya oturmasını sağlamıştır.

$1933$ yılında imzalanan yeni Paris Borçlar Sözleşmesi ile sağlanan en önemli teknik "mali avantaj" ve bu sürecin hukuki zeminini/gerekçesini oluşturan "uluslararası gelişme" eşleştirmesi aşağıdakilerden hangisidir?

Lozan Antlaşması'na ek olarak imzalanan 1923 tarihli Türk-Yunan Nüfus Mübadelesi Sözleşmesi'nde, İstanbul Rumlarının "etabli" (yerleşik) sayılabilmesi için 30 Ekim 1918 tarihinden önce şehre yerleşmiş olmaları şartı getirilmiştir. Bu tarih sınırı, iki ülke arasında uzun süren bir siyasi krize yol açmıştır. 10 Haziran 1930 tarihinde imzalanan Ankara (Ahali) Antlaşması ile bu krizin aşılmasını sağlayan temel düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?

$1929$ Dünya Ekonomik Buhranı’nın yarattığı mali daralma sonucunda Türkiye, $1928$ Paris Sözleşmesi ile belirlenen ödeme şartlarını yerine getirmekte zorlanmış; bu süreçte Hoover Moratoryumu’ndan yararlanarak ödemeleri geçici olarak askıya almıştır. Borçların Türkiye’nin bütçe imkanlarına uygun hale getirilmesi amacıyla $1933$ yılında alacaklı devletlerle (başta Fransa) yeni bir anlaşma imzalanmıştır.

Buna göre, $1933$ Dış Borçlar Anlaşması ile getirilen ve Türkiye’nin ödeme yükünü hafifletmeyi amaçlayan temel teknik düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?

$1930$’lu yıllarda İtalya’nın Habeşistan’ı işgali, Almanya’nın Ren bölgesini silahlandırması ve Japonya’nın Uzak Doğu’daki yayılmacı politikaları, Milletler Cemiyeti’nin kolektif güvenlik sistemine olan güveni sarsmıştır. Bu revizyonist politikaların Boğazlar’ın güvenliğini tehdit etmesi üzerine Türkiye, Lozan’da kurulan statükonun değiştirilmesi için diplomatik bir seferberlik başlatmıştır. $20$ Temmuz $1936$ tarihinde imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile sağlanan yeni düzenlemeler dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi Türkiye’nin Boğazlar üzerindeki kısıtlanmış egemenlik haklarının 'kayıtsız şartsız' kendisine geçtiğinin en temel hukuki kanıtıdır?

Türkiye ve İngiltere arasında Lozan Barış Konferansı sonrasında en büyük kriz haline gelen Musul Sorunu, tarafların ikili görüşmelerinden sonuç alınamaması üzerine Milletler Cemiyeti'ne taşınmış ve nihayet 5 Haziran 1926 tarihinde imzalanan Ankara Antlaşması ile çözüme kavuşturulmuştur.

Buna göre, 1926 Ankara Antlaşması ve Musul Sorunu'nun çözüm süreci ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Atatürk dönemi Türk dış politikasında bölgesel güvenliği sağlamak amacıyla oluşturulan Balkan Antantı ($1934$) ve Sadabat Paktı ($1937$), hukuki bağlayıcılık ve tarafların birbirlerine karşı üstlendikleri askeri yükümlülükler açısından önemli farklılıklar barındırmaktadır. Balkan Antantı üyelerine 'sınırların karşılıklı güvenliğini garanti etme' ve bir saldırı durumunda ortak hareket etme yükümlülüğü getirirken; Sadabat Paktı daha çok 'saldırmazlık', 'iç işlerine karışmama' ve 'danışma' prensipleri üzerine inşa edilmiştir.

Sadabat Paktı'nı Balkan Antantı'ndan ayıran ve paktın 'fiili bir savunma ittifakı' haline gelmesini engelleyerek bir 'güvenlik ve iş birliği' belgesi niteliğinde kalmasına neden olan temel fark aşağıdakilerden hangisidir?

Lozan Barış Antlaşması’nda yabancı okulların Türk kanun ve yönetmeliklerine uyması kararlaştırılmış, Cumhuriyet’in ilanından sonra ise Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile tüm eğitim kurumları Milli Eğitim Bakanlığına bağlanmıştır. 1925 yılında yayımlanan bir genelge ile bu okullarda Tarih, Coğrafya ve Türkçe derslerinin Türk öğretmenler tarafından Türkçe verilmesi zorunluluğu getirilmiştir. Fransa ve Papalık, bu düzenlemelerin mevcut hakları ihlal ettiğini ileri sürerek konuyu uluslararası bir platformda müzakere etmeyi teklif etmiştir. Ancak Türkiye, bu talebi "bağımsızlık anlayışına aykırı" bularak reddetmiş ve kurallara uymayan okulların kapatılacağını ilan etmiştir.

Türkiye'nin bu tutumuyla doğrudan aşağıdakilerden hangisini hedeflediği savunulabilir?

Atatürk dönemi Türk dış politikası; 1923-1932 yılları arasında daha çok "Lozan Antlaşması'ndan kalan pürüzlerin barışçı yollarla çözümü" üzerine yoğunlaşırken, 1932-1939 yılları arasında "uluslararası iş birliği ve bölgesel güvenlik kuşakları oluşturma" stratejisine yönelmiştir.

Türk dış politikasının 1932 yılından itibaren bu ikinci evreye geçiş yapmasında ve çok taraflı diplomasiye ağırlık vermesinde aşağıdakilerden hangisinin temel bir gerekçe olduğu söylenebilir?

1936 yılında Fransa'nın Suriye üzerindeki manda yönetimine son vereceğini açıklamasıyla başlayan süreçte, Milletler Cemiyeti tarafından görevlendirilen İsveçli diplomat Sandler'ın hazırladığı rapor Hatay Sorunu'nda yeni bir hukuki dönem başlatmıştır. 1937 yılında yürürlüğe giren "Hatay (Sancak) Statüsü ve Anayasası" ile kurulan bu uluslararası düzenleme dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi söz konusu statünün özelliklerinden biri değildir?

Atatürk Dönemi Türk dış politikası; temel amaçlar, yöntemler ve karşılaşılan sorunların niteliği bakımından $1923-1930$ ve $1930-1939$ yılları olmak üzere iki ana evreye ayrılmaktadır.

Buna göre, **$1930-1939$** yılları arasını kapsayan ikinci evrede Türkiye'nin dış politika stratejisi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

1930'lu yıllarda Avrupa'da yükselen silahlanma yarışı ve mevcut sınırları değiştirme çabaları karşısında Türkiye, batı sınırlarının güvenliğini sağlamak amacıyla bölgesel bir iş birliği arayışına girmiştir. Bu süreçte 1934 yılında Atina'da Balkan Antantı imzalanmış; ancak bu oluşum, bölge coğrafyasındaki tüm devletlerin katılım sağladığı tam kapsamlı bir ittifak niteliği kazanamamıştır.

Buna göre, Balkan Antantı'nın hedeflenen bölgesel genişliğe ulaşamamasında etkili olan temel faktör aşağıdakilerden hangisidir?

$1936$ yılında Fransa'nın Suriye üzerindeki manda yönetimine son vereceğini açıklaması üzerine Türkiye, Misak-ı Millî sınırları içinde yer alan "Sancak" bölgesinin geleceği için Milletler Cemiyetine başvurmuştur. Bu diplomatik süreç sonucunda $2$ Eylül $1938$ tarihinde kurulan Bağımsız Hatay Cumhuriyeti ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Atatürk Dönemi'nde 1937 yılında imzalanan Sadabat Paktı'na; Türkiye ile yaşadığı Hatay meselesi ve Irak ile aralarındaki sınır anlaşmazlıkları nedeniyle dahil olmayan Orta Doğu devleti aşağıdakilerden hangisidir?

$1923$ yılında imzalanan Türk-Yunan Nüfus Mübadelesi Sözleşmesi'nin uygulanması sürecinde yaşanan "etabli" (yerleşik) uyuşmazlığı, Milletler Cemiyeti ve Lahey Adalet Divanı'na taşınmasına rağmen hukuki yollarla çözülememiştir. Bu sorun, ancak $1930$ yılında imzalanan Ankara Antlaşması (Ahali Sözleşmesi) ile siyasi bir uzlaşıya dönüştürülmüştür.

$1930$ yılında varılan bu uzlaşının temel dayanağı aşağıdakilerden hangisidir?

Lozan Barış Konferansı’nda çözülemeyerek Türkiye ile İngiltere arasındaki ikili görüşmelere ve Milletler Cemiyeti’ne havale edilen Musul Sorunu, $5$ Haziran $1926$ tarihinde imzalanan Ankara Antlaşması ile çözüme kavuşmuştur. Bu antlaşmanın hükümleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bölgenin geleceği ve ekonomik haklar konusunda varılan mutabakatlardan biridir?

$9$ Şubat $1934$ tarihinde Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya arasında imzalanan Balkan Antantı, üye devletlerin sınırlarını karşılıklı olarak güvence altına almayı hedeflemiştir. Ancak paktın onaylanma sürecinde Yunanistan, anlaşma metnine paktın işleyişini ve kapsama alanını daraltan özel bir şerh (çekince) koymuştur.

Yunanistan'ın bu tutumu ve paktın diplomatik sınırları dikkate alındığında, söz konusu çekincenin temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

$1930$’lu yıllarda İtalya’nın Habeşistan’ı işgali ve Almanya’nın Ren bölgesini silahlandırması gibi revizyonist politikalar, Avrupa’da güvenlik endişelerini artırmıştır. Bu gelişmeleri gerekçe gösteren Türkiye’nin diplomatik çabaları sonucunda imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Boğazlar üzerinde tam egemenlik sağlanmıştır. Buna göre, Montrö Boğazlar Sözleşmesi’nin aşağıdaki hükümlerinden hangisi doğrudan "egemenlik haklarının kısıtlanması" durumuna son verildiğinin kanıtıdır?

$1937$ yılında Tahran'da imzalanan Sadabat Paktı, Türkiye'nin "Yurtta Sulh, Cihanda Sulh" ilkesi doğrultusunda doğu sınırlarını güvence altına alma girişiminin bir sonucudur. Paktın maddeleri ve dönemin diplomatik gelişmeleri analiz edildiğinde, bu ittifakın yapısı ve kapsamı hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Türkiye ile Fransa arasında 1936 yılında başlayan Hatay (Sancak) Meselesi'nin Milletler Cemiyeti nezdindeki çözüm sürecinde, İsveçli temsilci Sandler tarafından hazırlanan rapor doğrultusunda 1937 yılında yürürlüğe giren "Hatay Statüsü" ile ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?

$1930$’lu yıllarda İtalya'nın Habeşistan'a saldırısı ve Orta Doğu üzerindeki yayılmacı emelleri, bölge devletlerini ortak bir güvenlik şemsiyesi altında birleşmeye yöneltmiştir. Bu doğrultuda $1937$ yılında Tahran'da Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında Sadabat Paktı imzalanmıştır. Bu paktın oluşum süreci ve üyelik yapısı dikkate alındığında; Suriye'nin paktın dışında kalmasında belirleyici olan temel unsurlar aşağıdakilerden hangisidir?