İslamiyet Öncesi Türk Tarihi

Antik Çağ'ın en önemli tarihçilerinden Herodot'un kayıtlarında geniş yer bulan, Pers İmparatorluğu ile giriştikleri çetin mücadelelerle tanınan ve bozkırın sert yaşam koşullarını estetik bir ustalıkla birleştiren topluluk, Türk kültür tarihinin temel taşlarından biridir. Özellikle kurganlardan çıkarılan ve altın işlemeciliğindeki dehalarını yansıtan buluntular, bu topluluğun sanatsal kimliğini karakterize etmektedir.

Buna göre, özellikleri belirtilen bu topluluk ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlış bir bilgidir?

II. Göktürk Devleti'nin kurucu kadrosu, Türklerin Çin esareti altında geçen yaklaşık $50$ yıllık "Fetret Devri"ni ($630$-$682$) derinlemesine analiz etmiş ve devletin yıkılma nedenlerini birer "ders" niteliğinde gelecek nesillere aktarmayı bir devlet politikası haline getirmiştir. Orhun Yazıtları'ndaki ifadeler incelendiğinde; hükümdarın halka hesap vermesi, Çin'in kültürel etkilerine karşı uyanık olunması ve töreye bağlı kalınması yönündeki telkinler ön plana çıkar.

Bu bilgilere göre, II. Göktürklerin devlet anlayışında aşağıdakilerden hangisini bağımsızlığın sürdürülebilirliği için en temel şart olarak kabul ettikleri söylenebilir?

İslamiyet öncesi Türk devletlerinden biri olan Uygurlar, Bögü Kağan döneminde Maniheizm dinini kabul ederek Orta Asya Türk tarihindeki geleneksel göçebe yaşam tarzından yerleşik hayata geçiş yapmışlardır. Maniheizm'in etkisiyle hayvansal gıdaların tüketilmesi ve savaşılmasının yasaklanması, Uygurların askerî yapısını zayıflatırken savunma stratejilerinde köklü bir değişime yol açmıştır. Bu durumun Uygur Devleti’nde aşağıdakilerden hangisine ortam hazırladığı söylenebilir?

Asya Hun Devleti'nde kurultay (toy), hakanın töreye ve halkın çıkarlarına uygun hareket edip etmediğini denetleyen bir yapıya sahipti. Eğer hakan töreye aykırı davranır veya devleti iyi yönetemezse kurultay tarafından "Gök Tanrı'nın verdiği siyasi yetkinin ($Kut$) sona erdiği" kabul edilerek hakan görevinden uzaklaştırılabilirdi.

Buna göre Asya Hun Devleti'ndeki yönetim anlayışı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Asya Hun Devleti hükümdarı Mete Han, Orta Asya'daki Türk boylarını tek bir bayrak altında toplamayı başarmıştır. Ancak bu boyların geleneksel kabile yapılarını korumaları ve kendi beylerine olan bağlılıkları, merkezi otoritenin tesisi önünde bir engel teşkil etmiştir. Mete Han, bu engeli aşmak ve orduyu boy beylerinin birer mülkü olmaktan çıkarıp doğrudan merkeze bağlamak için kapsamlı bir reform gerçekleştirmiştir.

Buna göre Mete Han'ın, boy esasına dayalı askeri yapıyı sonlandırarak merkeziyetçi bir devlet düzeni kurmak amacıyla gerçekleştirdiği düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?

Uygur toplumunda Maniheizm etkisiyle yerleşik yaşamın benimsenmesi; mülkiyet ilişkilerinin karmaşıklaşmasına, şehirleşmenin artmasına ve ticari hayatın çeşitlenmesine neden olmuştur. Bu sosyal değişim, idari ve hukuki alanda da kurumsallaşmayı zorunlu kılmıştır. Buna göre Uygurların, Türk hukuk sisteminde başlattığı aşağıdaki uygulamalardan hangisinin "yerleşik yaşamın getirdiği hukuki güvence ihtiyacı" ile doğrudan ilgili olduğu savunulabilir?

$I.$ Göktürk Devleti'nin dış politikasında İpek Yolu ticaretini denetim altına alma çabası önemli bir yer tutmuştur. İstemi Yabgu'nun yürüttüğü bu stratejik siyasetin ilk aşamasında, Sasanilerle askeri ve siyasi ittifak kurularak Orta Asya'da hüküm süren bir güç hedef alınmıştır. Bu askeri iş birliği sonucunda $567$ yılında siyasi varlığına son verilen devlet aşağıdakilerden hangisidir?

İskitler (Sakalar), bozkır kültürünün temellerini atan ve Avrasya coğrafyasında geniş izler bırakan bir topluluktur. Maden işlemeciliğinden askeri teçhizata kadar pek çok alanda döneminin diğer uygarlıklarını etkilemişlerdir.

Buna göre aşağıdakilerden hangisi, İskitlerin Türk ve dünya tarihine sağladığı katkılar veya sahip olduğu özellikler arasında gösterilemez?

Orta Asya’nın tarih öncesi devirlerine dair yapılan arkeolojik araştırmalar, bölgedeki yerleşim düzeni ve üretim faaliyetleri hakkında önemli bilgiler sunmaktadır. Bu kapsamda; Türkmenistan’ın başkenti Aşkabat yakınlarında bulunan, bölgenin bilinen en eski kültürü olma özelliğini taşıyan ve yapılan kazılarda tarımsal faaliyetlere (buğday kalıntıları) dair bulgular ile dokuma örneklerine rastlanılan kültür merkezi aşağıdakilerden hangisidir?

II. Göktürk (Kutluk) Devleti döneminde Bilge Kağan, Kültigin ve Vezir Tonyukuk adına dikilen Orhun Yazıtları'nda; Türklerin Çin esaretine karşı verdiği bağımsızlık mücadelesi anlatılmış ve Türk milletine hitaben siyasi öğütler verilmiştir. Bu yazıtların yazımında yabancı bir alfabe yerine Türklerin kendi oluşturduğu 38 harfli Orhun Alfabesi tercih edilmiştir. Bu bilgiler doğrultusunda II. Göktürk Devleti ile ilgili ulaşılabilecek en kapsamlı yargı aşağıdakilerden hangisidir?

Teoman tarafından kurulan ve Mete Han döneminde en güçlü dönemini yaşayan Asya Hun Devleti, Türk devlet geleneğinin temel taşlarını oluşturmuştur. Bu dönemde hem ordu yapısında hem de devlet yönetiminde yapılan düzenlemeler, daha sonra kurulan Türk devletleri için de bir model teşkil etmiştir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Asya Hun Devleti'nin siyasi, askerî veya kültürel özelliklerinden biri değildir?

Mukan Kağan döneminde Orta Asya'da siyasi birliği sağlayarak en parlak dönemine ulaşan $I.$ Göktürk Devleti'nde, temelleri Bumin Kağan ve kardeşi İstemi Yabgu tarafından atılan "ikili teşkilat" sistemi uygulanmıştır. Bu yönetim organizasyonu ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Asya Hun Devleti hükümdarı Mete Han döneminde, Türk tarihinin ilk düzenli ordusu kurulmuş ve askeri birlikler; onbaşı, yüzbaşı, binbaşı ve tümenbaşı gibi rütbelere ayrılarak belirli bir hiyerarşiye bağlanmıştır. Dünya askeri tarihine 'onlu sistem' olarak geçen bu düzenleme, Türk devlet geleneğinde uzun yüzyıllar boyunca varlığını sürdürmüştür.

Mete Han tarafından hayata geçirilen bu askeri teşkilatlanma yapısının temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

II. Göktürk (Kutluk) Devleti'nin kuruluş sürecinde Kutluk Kağan'ın "İlteriş" (İl'i derleyen) unvanıyla Türk boylarını yeniden bir bayrak altında toplaması, sadece askeri bir başarı değil; aynı zamanda Türk siyasi düşüncesinde bir dönüm noktası olarak kabul edilir. Bu dönemde yaklaşık $50$ yıl süren esaretin ardından ilk kez $38$ harfli milli bir alfabenin kullanılması ve Türk adının devlet ismi olarak kurumsallaşması, devletin bekası için yeni bir vizyon geliştirildiğini göstermektedir.

Buna göre, II. Göktürk Devleti'nin kuruluş felsefesi dikkate alındığında, bu vizyonun temel amacı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak ifade edilmiştir?

Avrupa Hun hükümdarı Attila, 452 yılında Roma kapılarına kadar gelerek şehri kuşatmış; ancak daha sonra kuşatmayı kaldırarak ordusunu geri çekmiştir. Attila'nın Batı Roma İmparatorluğu'nun merkezi olan Roma'yı istila etmekten vazgeçmesinde etkili olan temel gerekçe aşağıdakilerden hangisidir?

Orta Asya'da yapılan arkeolojik kazılar sonucunda ortaya çıkarılan kültür merkezleri, Türk tarihinin karanlık dönemlerine ışık tutmaktadır. Bu merkezler arasında, Altay-Sayan Dağları'nın batısında gelişen ve arkeologlar tarafından "Türklere ait en eski kültür bölgesi" olarak kabul edilen merkez aşağıdakilerden hangisidir?

Avrupa Hun Devleti hükümdarı Attila'nın, Doğu Roma İmparatorluğu (Bizans) üzerine gerçekleştirdiği I. ve II. Balkan seferleri sonucunda imzalanan Margus ($434$) ve Anatolius ($447$) antlaşmaları ile Bizans’ın ödediği yıllık vergi artırılmış, Tuna Nehri’nin güneyindeki beş günlük mesafelik alan askerden arındırılarak bir tampon bölge oluşturulmuştur.

Doğu Roma’nın hem ekonomik kaynaklarını hem de sınır güvenliğini doğrudan hedef alan bu diplomatik yaptırımların temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

Balamir önderliğinde Karadeniz’in kuzeyinden batıya doğru ilerleyen Hunların başlattığı Kavimler Göçü, Avrupa'da yüzyıllarca sürecek değişimlerin tetikleyicisi olmuştur. Aşağıdakilerden hangisi bu süreçte ortaya çıkan siyasi veya sosyal sonuçlardan biri olarak gösterilemez?

Asya Hun Devleti hükümdarı Mete Han, Çin'i mağlup etmesine ve büyük bir kısmını ele geçirebilecek güce sahip olmasına rağmen, Türk boylarını Çin topraklarına yerleştirmek yerine bu devleti vergiye bağlamayı tercih etmiştir.

Mete Han'ın bu tutumuyla ulaşmak istediği temel amaç aşağıdakilerden hangisidir?

I. Göktürk Devleti hükümdarlarından Taspar (Tapo) Kağan, Budizm dinini benimsemiş ve bu inancın halk arasında yayılması için bir tapınak inşa etmek istemiştir. Ancak bu talep kurultay tarafından; 'Türklerin yaşam biçimine ve geleneklerine aykırı olduğu, halkın savaşçı özelliklerini zayıflatacağı' gerekçesiyle reddedilmiştir. Bu gelişme, I. Göktürk Devleti'ndeki yönetim anlayışıyla ilgili aşağıdakilerden hangisini doğrudan kanıtlar?