Osmanlı Devleti Kültür ve Medeniyeti

Osmanlı Devleti'nde toplumsal yapının dinamizmini sağlayan en önemli unsurlardan biri "dikey hareketlilik"tir. Bu kavram, reaya (yönetilenler) sınıfına mensup yetenekli bireylerin, belirli kanallar aracılığıyla askeri (yönetenler) sınıfına geçebilmesini ifade eder. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Osmanlı toplum yapısındaki dikey hareketliliğe uygun bir örnek teşkil eder?

Osmanlı Devleti’nde klasik dönemde bürokratik işlemlerin yürütülmesinde Nişancı’ya bağlı olarak görev yapan ve kâtiplerin reisi konumunda olan; ancak devletin dış ilişkilerinin önem kazanmasıyla birlikte $XVIII$. yüzyılda müstakil bir makam haline gelerek dış işlerinden sorumlu olan Divan üyesi aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti’nin Klasik Dönem merkez teşkilatında yer alan Divan-ı Hümayun, devletin yürütme, yasama ve yargı yetkilerini bünyesinde barındıran en üst kuruldu. Bu kurulun asli üyelerinden olan Kazasker, İlmiye sınıfını temsil ederek adalet ve eğitim sisteminden sorumlu olmuştur.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Kazasker’in görev ve yetki alanı içerisinde yer almaz?

Osmanlı Devleti’nin klasik dönem hukuk uygulamasında, bir bölgedeki askeri veya mülki yönetici (beylerbeyi, sancakbeyi vb.) suç işlediği iddia edilen bir kişi üzerinde doğrudan cezalandırma yetkisine sahip değildi. Cezanın uygulanabilmesi için öncelikle bağımsız bir kadı tarafından yargılama yapılması ve mahkemeden bir 'ilam' (hüküm belgesi) çıkarılması zorunluydu. Kadı ise verdiği kararı bizzat uygulamaz, hükmün infazını ilgili idari makamlara bırakırdı.

Yargı (kadı) ve yürütme (idareci) organları arasındaki bu görev paylaşımının temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti’nde yönetenler (askerîler) sınıfı; üstlendikleri görevlerin niteliğine göre Seyfiye, İlmiye ve Kalemiye olmak üzere üç temel gruba ayrılmıştır. Bu sınıflar sadece görev alanlarıyla değil, aynı zamanda personellerinin yetişme tarzı ve sisteme dâhil olma koşullarıyla da birbirlerinden ayrılmaktadır.

Buna göre; eğitim, adalet ve din işlerini yürütmekle görevli olan "İlmiye" sınıfını, diğer yönetici sınıflardan ayıran temel fark aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti’nde toplum yapısının temelini oluşturan; halkın ırk veya dil esasına göre değil, mensup olunan dini inanç (Müslüman ve gayrimüslim) esasına göre bölümlere ayrılmasına dayanan toplumsal düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti’nde 17. yüzyılın sonlarından itibaren bütçe açıklarını kapatmak ve hazineye sürekli nakit akışı sağlamak amacıyla, vergi gelirlerinin ihale usulüyle şahıslara ömür boyu (kayd-ı hayat şartıyla) kiralanması esasına dayanan sistem aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nde hukuk sistemi; İslam dininin temel ilkelerine dayanan 'Şer'i Hukuk' ve padişahın mutlak otoritesi ile geleneklerden beslenen 'Örfi Hukuk' olmak üzere iki ana kaynaktan oluşmuştur. Bu iki hukuk dalı arasındaki hiyerarşik ilişki ve görev paylaşımı dikkate alındığında, Osmanlı hukuk düzeninin işleyişi hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Osmanlı Devleti'nde Klasik Dönem'de uygulanan "Sancağa çıkma" usulü, şehzadelerin devlet yönetimi, askerî sevk ve idare gibi konularda deneyim kazanmalarını sağlayan bir staj sistemi niteliğindeydi. Ancak XVII. yüzyılın başlarından itibaren bu usulün yerini "Kafes Sistemi"ne bırakması, merkez teşkilatının işleyişinde önemli değişimlere neden olmuştur. Buna göre, şehzadelerin sancağa çıkma usulünün kaldırılmasının Osmanlı merkez yönetiminde yol açtığı en belirgin sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nde toplumsal yapı; devletin yönetim anlayışı, dini kurallar ve ekonomik gereklilikler doğrultusunda şekillenmiştir. Bu yapıda toplum; "yönetenler" (askerîler) ve "yönetilenler" (reaya) olmak üzere iki temel gruba ayrılmıştır.

Osmanlı toplum yapısı ve sınıfların özellikleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Osmanlı Devleti'nde devlet memurlarının, haksız kazanç sağlayanların veya varis bırakmadan ölenlerin mallarına devlet tarafından el konulması usulüne "müsadere" denilmiştir. Özellikle mali bunalımların ve bütçe açıklarının arttığı $18$. yüzyılda bu uygulama, hazineye hızlı nakit girişi sağlamak amacıyla daha yaygın ve sistemli bir yöntem haline getirilmiştir.

Müsadere usulünün Osmanlı ekonomik ve sosyal yapısı üzerindeki etkileri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisinin bu uygulamanın bir sonucu olduğu savunulamaz?

Osmanlı Devleti, genişleyen sınırlarını daha etkin yönetebilmek amacıyla taşra teşkilatında merkeze uzaklık ve ekonomik yapıya göre "Salyaneli" (Yıllıklı) ve "Salyanesiz" (Yıllıksız) eyaletler şeklinde ikili bir idari-mali yapı benimsemiştir. Salyanesiz eyaletlerde topraklar Dirlik sistemine göre dağıtılırken, Salyaneli eyaletlerde İltizam sistemi uygulanarak vergi gelirleri doğrudan merkeze aktarılmıştır. Bu idari farklılık göz önüne alındığında, Salyaneli eyaletlerin yönetim yapısı ve işleyişi hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Osmanlı Devleti'nin klasik dönem iktisadi anlayışını şekillendiren temel ilkelerden biri olan 'fiskalizm', hazineye ait gelirleri mümkün olan en yüksek düzeye çıkarmayı ve bu gelirlerin azalmasını engellemeyi hedefler. Bu ilke doğrultusunda devlet, merkezî hazinenin nakit ihtiyacını karşılamak amacıyla çeşitli yöntemler uygulamıştır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisinin doğrudan 'fiskalizm' ilkesi gereği merkezî hazineye (Hazine-i Amire) hızlı ve doğrudan nakit akışı sağlama amacı taşıdığı savunulamaz?

Osmanlı Devleti’nde sadrazamın, padişahın katılmadığı askeri harekatlarda "Serdar-ı Ekrem" sıfatıyla ordunun başında bulunması durumunda, başkentteki yönetim işlerini yürütmek ve asayişi sağlamak amacıyla padişah tarafından bir vekil tayin edilirdi. Bu doğrultuda, sadrazam seferdeyken İstanbul’un idaresinden sorumlu olan ve sadaret makamına vekâlet eden merkez görevlisi aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı hukukunda araziler, üzerindeki tasarruf yetkilerine ve mülkiyet haklarına göre çeşitli sınıflara ayrılmıştır. Bu sınıflar arasında yer alan "mülk araziler", reayaya tam mülkiyet hakkı tanımasıyla miri arazilerden ayrılmaktadır.

Buna göre, mülk arazilerle ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

Osmanlı Devleti'nin klasik dönem taşra idaresinde, bir eyaleti oluşturan sancaklar arasında hiyerarşik bir farklılık bulunmasa da, eyalet valisinin bizzat oturduğu ve yönetimi yürüttüğü sancak birimi özel bir isimle anılmaktadır.

Bu yönetim merkezi işlevini gören sancak birimi aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nde eyalet, sancak ve kaza şeklinde düzenlenen idari hiyerarşide; kazaların alt birimleri olan nahiyelerde, kadı adına yargılama ve idari denetim yapan görevli aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nde Klasik Dönem'de devlet işlerinin görüşülüp karara bağlandığı Divan-ı Hümayun'un üyeleri ve bu üyelerin sorumluluk alanları ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Osmanlı Devleti'nde miri araziler; mülkiyeti devlete, kullanım hakkı reayaya, vergisi ise ilgili görevliye ait olan topraklardır. Bu topraklar kullanım amaçlarına göre çeşitli isimler almıştır. Özellikle sınır güvenliğinin sağlanması ve stratejik noktaların korunması amacıyla bazı toprakların gelirleri doğrudan bu alanlardaki görevlilere tahsis edilmiştir.

Buna göre; geliri sınır boylarındaki görevlilere ayrılan toprak ile geliri kale muhafızlarına ve tersane giderlerine ayrılan toprak çeşidi aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Osmanlı Devleti'nde devletin savaş, doğal afet veya kıtlık gibi olağanüstü durumlarda halktan topladığı "Avarız" vergileri, XVII. yüzyıldan itibaren mali dengelerin bozulması ve devlet giderlerinin artmasıyla birlikte sürekli toplanan bir vergi türüne dönüşmüştür.

Avarız vergilerinin bu tarihsel gelişimi ve hukuki mahiyeti dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu vergi türü için söylenemez?