Examkin

Anayasa Hukuku ve Türk Anayasa Tarihi

537 soru

Soru 361Soru →

1982 Anayasası’nın hazırlık aşamasında, Kurucu Meclis bünyesinde yer alan Danışma Meclisi’nin sunduğu anayasa taslağını inceleyerek bu metin üzerinde değişiklik yapma ve taslağa son halini verme yetkisi aşağıdakilerden hangisine aittir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Milli Güvenlik Konseyi

Cevap

Milli Güvenlik Konseyi
1982 Anayasası'nın hazırlık sürecinde Milli Güvenlik Konseyi ve Danışma Meclisi'nden oluşan iki kanatlı bir Kurucu Meclis görev yapmıştır. Bu yapıda sivil kanat olan Danışma Meclisi anayasa taslağını hazırlamakla görevlendirilmiş, ancak bu taslağı kabul etme, üzerinde değişiklik yapma ve halkoylamasına sunulacak metne kesin biçimini verme yetkisi askeri kanat olan Milli Güvenlik Konseyi'ne tanınmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Dönemin kurucu meclis yapısını analiz etme
1980 müdahalesi sonrası anayasayı hazırlamak üzere Milli Güvenlik Konseyi ve Danışma Meclisi'nden oluşan iki kanatlı bir Kurucu Meclis kurulmuştur.
Anayasanın kim tarafından ve hangi hiyerarşiyle hazırlandığını anlamak sorunun temelidir.
2
Kanatlar arasındaki yetki paylaşımını belirleme
Danışma Meclisi (sivil kanat) taslağı hazırlar, Milli Güvenlik Konseyi (askeri kanat) ise bu taslağı inceler, değiştirir ve son halini vererek halkoyuna sunar.
Nihai karar yetkisinin hangi organa ait olduğunu saptamak için hiyerarşik yapı bilinmelidir.
3
Doğru organı seçme
Metne kesin biçimini veren organ Milli Güvenlik Konseyi'dir.
Milli Güvenlik Konseyi, Kurucu Meclis'in asıl karar verici ve üst merciidir.

Anahtar Kavram

1982 Anayasası'nı hazırlayan Kurucu Meclis'in yapısı ve yetki dağılımı

İpuçları

1
1980 sonrası anayasa hazırlığı iki kanatlı bir meclis tarafından yapılmıştır.
2
Taslağı sivil kanat hazırlamış, askeri kanat ise son hali üzerinde tam yetkili olmuştur.
3
Askeri müdahaleyi gerçekleştiren liderlerin oluşturduğu organ, anayasa metnini kesinleştiren mercidir.

Daha Fazla Pratik

1982 Anayasası'nın halkoylamasında 'birleşik oy' sisteminin ne anlama geldiğini araştırınız.
Tahmini Süre:50s
Soru 362Soru →

19211921 Anayasası'nın (Tes\ckilat−ıTeşkilat-ı EsasiyeEsasiye KanunuKanunu) kabul ettiği "Meclis Hükümeti Sistemi" uyarınca, yürütme erkinin yapısı ve işleyişi hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yürütme yetkisi, Meclis tarafından seçilen ve her biri Meclis'e karşı doğrudan sorumlu olan "İcra Vekilleri Heyeti" tarafından yerine getirilir.

Cevap

Yürütme yetkisinin Meclis tarafından seçilen ve Meclis'e karşı sorumlu olan İcra Vekilleri Heyeti tarafından yerine getirilmesi
Doğru seçenek, Meclis hükümeti sisteminin temel özelliğini yansıtmaktadır. 19211921 Anayasası'na göre egemenlik kayıtsız şartsız millete aittir ve milletin tek temsilcisi olan TBMM, yasama yetkisiyle birlikte yürütme yetkisini de kendinde toplar. Bu sistemde İcra Vekilleri Heyeti (Bakanlar), Meclis içinden tek tek seçilir ve doğrudan Meclis'in emir ve denetimi altında çalışır.

Adım Adım Çözüm

1
19211921 Anayasası'nın benimsediği temel yönetim ilkesini belirle.
Meclis Hükümeti Sistemi ve Kuvvetler Birliği.
Anayasa'nın 1.1. maddesi egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğunu, 2.2. maddesi ise yasama ve yürütme yetkisinin Meclis'te toplandığını belirtir.
2
Yürütme yetkisinin nasıl kullanıldığını analiz et.
Meclis, yürütme görevini kendi içinden seçtiği "İcra Vekilleri Heyeti" (Bakanlar Kurulu) eliyle yürütür.
Meclis hükümeti sisteminde yürütme, yasamanın bir alt komisyonu gibi çalışır.
3
Sorumluluk mekanizmasını değerlendir.
Vekiller Meclis'e karşı sorumludur ve Meclis Başkanı aynı zamanda İcra Vekilleri Heyeti'nin de başkanıdır.
Ayrı bir devlet başkanlığı makamı olmadığı için Meclis başkanı yürütmenin de başı sayılır.

Anahtar Kavram

Meclis Hükümeti Sistemi ve Kuvvetler Birliği

İpuçları

1
19211921 Anayasası'nın "Kuvvetler Birliği" ilkesini benimsediğini hatırlayın.
2
Bu sistemde Meclis dışında bağımsız bir yürütme gücü veya ayrı bir devlet başkanı bulunup bulunmadığını düşünün.
3
Meclis hükümeti sisteminde bakanların nasıl seçildiğini ve kime karşı sorumlu olduklarını düşünün.

Daha Fazla Pratik

19231923 anayasa değişikliklerinin Meclis hükümeti sisteminde yaptığı revizyonları (kabine sistemine geçiş adımları) inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 363Soru →

1212 Eylül 19801980 askeri müdahalesinden sonra yeni bir anayasa hazırlamak amacıyla oluşturulan ve "Kurucu Meclis" olarak adlandırılan yapı hangi iki organdan meydana gelmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Milli Güvenlik Konseyi - Danışma Meclisi

Cevap

1982 Anayasası'nı hazırlayan Kurucu Meclis, Milli Güvenlik Konseyi ve Danışma Meclisi'nden oluşur.
Doğru seçenek, 19821982 Anayasası'nın hazırlık sürecinde görev alan askeri kanat (Milli Güvenlik Konseyi) ve sivil kanadı (Danışma Meclisi) birlikte vermektedir. Bu iki organ birleşerek 'Kurucu Meclis'i oluşturmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
Tarihsel dönemi belirleme
1212 Eylül 19801980 müdahalesi sonrası süreç
Soruda sorulan yapının hangi anayasa hazırlığına ait olduğunu anlamak için tarihsel bağlam önemlidir.
2
Hazırlık organlarını hatırlama
Milli Güvenlik Konseyi (MGK) ve Danışma Meclisi (DM)
19821982 Anayasası'nı hazırlayan Kurucu Meclis, askeri (MGK) ve sivil (DM) olmak üzere iki kanatlı bir yapıya sahipti.
3
Diğer anayasal süreçlerle karşılaştırma
Milli Birlik Komitesi ve Temsilciler Meclisi 19611961 dönemine aittir.
Sıklıkla karıştırılan 19611961 ve 19821982 hazırlık organlarını birbirinden ayırmak doğru sonuca ulaştırır.

Anahtar Kavram

1982 Anayasası'nı hazırlayan Kurucu Meclis'in yapısı

İpuçları

1
1961 Anayasası ile 1982 Anayasası'nı hazırlayan organların isimleri birbirine çok yakındır ancak askeri kanadın ismindeki 'Güvenlik' kelimesine dikkat edin.
2
Askeri kanat 12 Eylül müdahalesini gerçekleştiren konseyden oluşurken, sivil kanat üyeleri bu konsey tarafından atanmıştır.

Daha Fazla Pratik

1961 ve 1982 Kurucu Meclis organlarını bir tablo yaparak karşılaştırmak, KPSS'de bu konudan gelen soruları hızlı çözmenizi sağlar.
Tahmini Süre:45s
Soru 364Soru →

Egemenliğin kullanılmasının halk tarafından seçilen temsilcilere bırakıldığı, ancak halkın "referandum (halk oylaması)", "halk vetosu", "halk teşebbüsü" ve "temsilcilerin azli" gibi araçlarla yönetime doğrudan müdahale edebildiği demokrasi modeli aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yarı Doğrudan Demokrasi

Cevap

Halkın hem temsilci seçtiği hem de referandum gibi araçlarla yönetime katıldığı model olan Yarı Doğrudan Demokrasi seçeneğidir.
Yarı doğrudan demokrasi, halkın yönetimi seçtiği temsilciler aracılığıyla yürüttüğü ancak referandum, halk vetosu ve halk teşebbüsü gibi yöntemlerle bu sürece doğrudan müdahale etme hakkına sahip olduğu model olduğu için doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Soru kökündeki anahtar kavramları belirleyin.
"Temsilci seçme" ve "doğrudan katılım araçları (referandum, veto)" ifadeleri tespit edildi.
Soruda hem temsilî hem de doğrudan unsurların bir arada olduğu hibrit bir yapı aranmaktadır.
2
Demokrasi modellerini tanımlarıyla eşleştirin.
Temsilî demokraside sadece seçim vardır; doğrudan demokraside sadece halkın bizzat katılımı vardır. İkisinin karışımı ise yarı doğrudan demokrasidir.
Kavramsal ayrımı netleştirmek doğru seçeneğe ulaşmayı sağlar.

Anahtar Kavram

Yarı doğrudan demokrasi, temsilî demokrasinin esas olduğu ancak doğrudan demokrasi araçlarının (referandum vb.) sisteme dahil edildiği modeldir.

İpuçları

1
Soruda hem halkın seçtiği temsilcilerden hem de halkın doğrudan katılım araçlarından bahsedilmektedir.
2
Referandum (halk oylaması) bu modelin en yaygın kullanılan aracıdır.
3
Bu model, doğrudan demokrasi ile temsilî demokrasinin bir karışımı (hibrit yapısı) niteliğindedir.

Daha Fazla Pratik

Yarı doğrudan demokrasinin araçlarını (Halk Teşebbüsü, Halk Vetosu, Temsilcilerin Azli) ayrı ayrı çalışarak pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 365Soru →

1924 Anayasası'nda egemenliği millet adına kullanmaya yetkili tek organ TBMM olarak belirlenmişken; 1961 Anayasası, egemenliğin "Anayasa'nın koyduğu esaslara göre, yetkili organlar eliyle" kullanılacağı hükmünü getirmiştir. Bu değişiklikle hedeflenen temel anayasal denge unsuru aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Siyasi çoğunluğun sınırsız gücünü anayasal ilkelerle dengeleyerek hukuk devleti idealini gerçekleştirmek

Cevap

Siyasi çoğunluğun sınırsız gücünü anayasal ilkelerle dengeleyerek hukuk devleti idealini gerçekleştirmek
1961 Anayasası, Türk anayasa hukukunda 'çoğunlukçu' modelden 'çoğulcu' modele geçişi sağlar. Bu doğrultuda egemenliğin sadece meclis (yasama çoğunluğu) tarafından değil, 'yetkili organlar' (özellikle Anayasa Mahkemesi gibi yargı organları) eliyle de kullanılacağı hükme bağlanmıştır. Buradaki temel amaç, mecliste çoğunluğu elinde bulunduran siyasi gücün anayasaya ve temel haklara aykırı işlem yapmasını engellemek, yani hukuk devleti ilkesini tam anlamıyla tesis etmektir.

Adım Adım Çözüm

1
1924 ve 1961 Anayasalarındaki egemenlik anlayışını karşılaştırın.
1924'te egemenlik 'millet adına TBMM' tarafından kullanılırken, 1961'de 'Anayasa'nın koyduğu esaslara göre yetkili organlar' (Yasama, Yürütme, Yargı) eliyle kullanılır hale gelmiştir.
Bu değişim, meclis üstünlüğünden anayasa üstünlüğüne geçişi simgeler.
2
'Yetkili Organlar' ifadesinin hukuk devletindeki karşılığını analiz edin.
Bu ifade, yasama organının (meclisin) tek başına mutlak yetkili olmadığını, işlemlerinin bağımsız yargı (Anayasa Mahkemesi) tarafından denetleneceğini gösterir.
Çoğunluğun tahakkümünü engellemek ve hukuk devleti ilkelerini korumak temel amaçtır.
3
Doğru sonuca ulaşın.
Hukuk devleti ilkesi gereği, iktidarın sınırlanması ve temel hakların güvence altına alınması hedeflenmiştir.
1961 Anayasası'nın en büyük yeniliği olan 'yetkili organlar' kavramı, kuvvetler ayrılığının ve yargı denetiminin temelini oluşturur.

Anahtar Kavram

Hukuk Devleti ve Anayasa'nın Üstünlüğü

İpuçları

1
1961 Anayasası'nın getirdiği en büyük kurumsal yenilik olan 'Anayasa Mahkemesi'nin neden kurulduğunu düşünün.
2
Meclisin mutlak üstünlüğü (1924) ile Anayasa'nın üstünlüğü (1961) arasındaki farkı hatırlayın.
3
Sovereignty'nin (egemenliğin) 'yetkili organlar' tarafından kullanılması, iktidarın hukukla sınırlandırılması anlamına gelir.

Daha Fazla Pratik

1961 Anayasası'ndaki Cumhuriyet Senatosu'nun yapısı ve yasama sürecindeki rolünü inceleyin.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 366Soru →

Demokratik rejimlerde yasama ve yürütme organları arasındaki ilişkinin niteliği, hükümet sistemlerinin sınıflandırılmasında temel ölçüttür. Yürütme organının hem bir devlet başkanı hem de parlamentoya karşı siyasi sorumluluğu bulunan bir bakanlar kurulundan oluştuğu (düalist yapı), yasama ve yürütme organlarının birbirinin hukuki varlığına son verebilme yetkisine sahip olduğu hükümet sistemi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Parlamenter Sistem

Cevap

Parlamenter Sistem
Parlamenter sistem; yürütme organının devlet başkanı ve bakanlar kurulundan oluştuğu (düalist yapı), bakanlar kurulunun yasama organına karşı siyasi sorumluluğunun bulunduğu ve kuvvetlerin yumuşak bir şekilde birbirinden ayrıldığı sistemdir.

Adım Adım Çözüm

1
Yürütme organının yapısını analiz etme
Soruda belirtilen 'devlet başkanı ve bakanlar kurulu' ayrımı yürütmenin düalist (iki başlı) olduğunu gösterir.
Başkanlık sisteminde yürütme monisttir, sadece başkan vardır.
2
Siyasi sorumluluk mekanizmasını kontrol etme
Bakanlar kurulunun parlamentoya karşı sorumlu olması, yasamanın yürütmeyi denetleyebildiğini gösterir.
Bu durum kuvvetlerin 'yumuşak' ayrıldığı sistemlere özgüdür.
3
Karşılıklı fesih/varlığa son verme yetkisini değerlendirme
Yasamanın güvensizlik oyu, yürütmenin ise fesih yetkisi parlamenter sistemin denge mekanizmasıdır.
Sert ayrılıkta (Başkanlık) bu mekanizmalar kural olarak bulunmaz.

Anahtar Kavram

Parlamenter Sistemde Yumuşak Kuvvetler Ayrılığı ve Düalist Yürütme

İpuçları

1
Yürütmenin 'iki başlı' (düalist) mı yoksa 'tek başlı' (monist) mı olduğuna odaklanın.
2
Organların birbirinin varlığına son verebildiği 'yumuşak kuvvetler ayrılığı' modelini hatırlayın.
3
Bakanlar kurulunun meclise karşı sorumlu olduğu ve meclisin içinden çıktığı sistemi düşünün.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin 2017 anayasa değişikliği öncesindeki hükümet sistemi ile mevcut 'Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi' arasındaki yürütme yapısı farklarını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 367Soru →

18761876 Kanun-i Esasi'nin mali hükümlerine ve bütçe sürecine dair orijinal metni dikkate alındığında, bütçenin hazırlanması ve mecliste görüşülmesiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi "yanlıştır"?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bütçe kanunu, meclis tarafından kabul edildikten sonra Padişah'ın onayı aranmaksızın kesinleşir ve yürürlüğe girer.

Cevap

Bütçe kanununun Padişah'ın onayı aranmaksızın yürürlüğe gireceğine dair ifade yanlıştır; çünkü 1876 Anayasası'nda Padişah'ın mutlak veto yetkisi mevcuttur.
Doğru cevap olan ifade yanlıştır çünkü 18761876 Kanun-i Esasi'nin 77. ve 5454. maddeleri uyarınca, meclisten geçen her türlü kanun layihasının (tasarısının) yasalaşabilmesi için Padişah'ın tasdiki (onayı) şarttır. Bütçe kanunu için bu kuralın istisnası bulunmamaktadır; aksine Padişah'ın bütçe üzerindeki mutlak veto yetkisi yürütmenin başı olma sıfatıyla da desteklenir.

Adım Adım Çözüm

1
Bütçe teklif yetkisini belirle.
Bütçeyi hazırlama yetkisi Heyet-i Vükela'ya (Hükümet) aittir.
Yürütme organı devlet harcamalarını planlamakla yükümlüdür.
2
Meclis içindeki önceliği kontrol et.
Bütçe tasarısı ilk olarak Heyet-i Mebusan'da görüşülür.
Halktan vergi toplanmasını öngören bütçenin önce halkın temsilcileri tarafından onaylanması demokratik bir gerekliliktir.
3
Padişah'ın yasama üzerindeki otoritesini analiz et.
Bütçe dahil tüm kanunlar Padişah'ın tasdikine (onayına) tabidir.
18761876 Anayasası'nın orijinal metninde Padişah, yasama üzerinde mutlak bir otoriteye ve veto yetkisine sahiptir.
4
Olağanüstü bütçe durumunu incele.
Bütçe geçmezse bir önceki yılın bütçesi uygulanır.
Devletin mali sürekliliğini sağlamak amacıyla 102102. maddede bu özel önlem yer almıştır.

Anahtar Kavram

1876 Kanun-i Esasi'de Yasama-Yürütme Dengesi ve Padişah'ın Mutlak Veto Yetkisi

İpuçları

1
18761876 Anayasası'nın ilk halindeki Padişah yetkilerini düşünün.
2
Bütçenin bir "kanun" olduğunu ve tüm kanunların nasıl kesinleştiğini hatırlayın.
3
Padişah'ın onaylamadığı hiçbir teklifin yasalaşamadığı (mutlak veto) bir sistemde bütçe istisna olabilir mi?

Daha Fazla Pratik

1909 değişikliklerinin bütçe süreci ve Padişah'ın veto yetkisi üzerindeki etkilerini inceleyiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 368Soru →

Yarı doğrudan demokrasi; temsilî demokrasinin esas alındığı ancak halkın egemenliğin kullanımına bizzat katıldığı bazı araçların sisteme dâhil edildiği bir modeldir. Bu modelde seçmenler, yasama meclisinin işlemlerini denetleyebildikleri gibi seçtikleri kişilerin görevlerini sürdürüp sürdürmeyeceklerine de karar verebilirler.

Seçmenlerin belli bir sayıya ulaşarak, görevini kötüye kullandığını veya başarısız olduğunu düşündükleri bir seçilmiş temsilcinin (milletvekili, belediye başkanı vb.) görevine son verilmesini talep edebildikleri yarı doğrudan demokrasi aracı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Temsilcilerin Azli

Cevap

Seçmenlerin, seçtikleri temsilcinin görevine son verilmesini talep edebildikleri mekanizma 'Temsilcilerin Azli'dir.
Yarı doğrudan demokraside halkın egemenliği bizzat kullanabildiği araçlar vardır. Bunlardan 'Temsilcilerin Azli', seçmenlerin seçtikleri ve artık güvenmedikleri bir temsilciyi (milletvekili, vali, belediye başkanı gibi) görev süresi dolmadan görevden alabilmelerini sağlayan demokratik bir denetim mekanizmasıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Demokrasi modelini tanımla.
Soruda verilen model, halkın seçtiği temsilciler üzerinde denetim araçlarına sahip olduğu 'Yarı Doğrudan Demokrasi'dir.
Bu modelde temsilî demokrasinin kurumları (meclis, temsilci) ile doğrudan demokrasinin araçları (halk oylaması, halk girişimi vb.) bir araya gelir.
2
Yarı doğrudan demokrasi araçlarını ayırt et.
Referandum, halk vetosu ve halk teşebbüsü 'işlem/kanun' odaklıdır; temsilcilerin azli ise 'şahıs/temsilci' odaklıdır.
Soruda açıkça bir temsilcinin görevine son verilmesi (azledilmesi) sorulduğu için kişiye yönelik olan aracı bulmak gerekir.
3
Doğru terimi belirle.
Seçmenin temsilciyi geri çağırması anlamına gelen kavram 'Temsilcilerin Azli'dir.
Bu araç, halkın temsilciler üzerindeki siyasi denetiminin en sert biçimidir.

Anahtar Kavram

Yarı doğrudan demokrasi araçları ve 'Temsilcilerin Azli' (Recall) kavramı.

İpuçları

1
Yarı doğrudan demokrasi araçlarını 'kanunla ilgili olanlar' ve 'kişiyle ilgili olanlar' olarak ikiye ayırmayı dene.
2
Soruda bir kişinin (temsilcinin) görevine son verilmesi durumu soruluyor; bu terim 'azletmek' fiilinden türemiştir.
3
Modern demokrasilerde bu kavrama 'Geri Çağırma' (Recall) da denir; halkın temsilciyi görevden uzaklaştırmasıdır.

Daha Fazla Pratik

Doğrudan ve temsilî demokrasi modelleri arasındaki temel farkları, egemenliğin kullanımı açısından karşılaştırabilirsiniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 369Soru →

Anayasa hukukunda kurucu iktidar; yeni bir anayasa yapma veya mevcut bir anayasayı değiştirme yetkisini ifade eder. Mevcut bir anayasanın öngördüğü kurallara göre anayasada değişiklik yapan 'tali kurucu iktidar', hukuk literatüründe 'kurulmuş iktidar' (pouvoir constitué) kategorisinde değerlendirilir. Tali kurucu iktidarın bu şekilde 'kurulmuş bir iktidar' olarak nitelendirilmesinin temel hukuki gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yetkisinin kaynağını ve hukuki sınırlarını yürürlükteki bir anayasadan alıyor olması

Cevap

Tali kurucu iktidarın 'kurulmuş iktidar' olarak nitelendirilmesinin temel sebebi, yetkisinin kaynağını ve sınırlarını yürürlükteki bir anayasadan alıyor olmasıdır.
Anayasa hukukunda bir gücün 'kurulmuş (kurulu) iktidar' sayılabilmesi için, o gücün dayanağının üst bir hukuk kuralı (anayasa) olması gerekir. Tali kurucu iktidar, her ne kadar anayasayı değiştirse de, bu yetkiyi bizzat mevcut anayasanın kurallarından aldığı için anayasaya tabidir ve bu nedenle 'kurulmuş bir iktidar' niteliği taşır.

Adım Adım Çözüm

1
Kurucu iktidar türlerini ayırt etme
Asli kurucu iktidar anayasayı yapan, tali kurucu iktidar ise anayasayı değiştiren güçtür.
Sorunun temeli bu iki kavram arasındaki hukuki statü farkına dayanmaktadır.
2
'Kurulmuş İktidar' kavramını analiz etme
Bir iktidarın 'kurulmuş' olması, onun bir hukuk normu (anayasa) tarafından oluşturulduğu ve o norma tabi olduğu anlamına gelir.
Literatürdeki 'pouvoir constitué' tanımı hukuki bağlılığı ifade eder.
3
Tali kurucu iktidarın kaynağını sorgulama
Tali kurucu iktidar, anayasanın 'değiştirme' maddesinden (örneğin 1982 Anayasası m. 175) yetkisini alır.
Anayasadan yetki alan her güç, anayasanın altında yer alan 'kurulmuş' bir güçtür.

Anahtar Kavram

Tali Kurucu İktidarın Hukuki Niteliği

İpuçları

1
Bir gücün 'kurulmuş' sayılması, onun bir üst kural tarafından 'kurulduğunu' ve sınırlandırıldığını gösterir.
2
Asli kurucu iktidar kuralları koyandır (sınırsızdır); tali kurucu iktidar ise bu kuralları uygulayarak değişiklik yapandır.
3
Tali kurucu iktidar yetkisini anayasanın hangi maddesinden alıyor olabilir? Bir yerden yetki alıyorsa, o yere bağımlı mıdır?

Daha Fazla Pratik

1921 Anayasası'nın neden 'yumuşak' ve 'çerçeve' bir anayasa olarak kabul edildiğini ve bu durumun tali kurucu iktidarın işini nasıl kolaylaştırdığını araştırınız.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 370Soru →

19611961 Anayasası, 19241924 Anayasası'nın "çoğunlukçu demokrasi" ve "meclis üstünlüğü" anlayışına bir tepki olarak; iktidarın hukukla sınırlandırılmasını ve egemenliğin yetkili organlar arasında paylaştırılmasını hedeflemiştir. Bu doğrultuda egemenlik, sadece TBMM tarafından değil, "Anayasa'nın koyduğu esaslara göre, yetkili organlar eliyle" kullanılmaya başlanmıştır.

19611961 Anayasası'nın getirdiği bu yeni düzende, yasama organının (TBMM) işlem ve eylemlerinin anayasal sınırlar içinde kalmasını sağlamak ve anayasanın üstünlüğünü kurumsal düzeyde güvence altına almak amacıyla oluşturulan en üst yargısal mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Anayasa Mahkemesi'nin kurularak kanunların anayasaya uygunluğunun denetlenmeye başlanması

Cevap

Anayasa Mahkemesi'nin kurularak kanunların anayasaya uygunluğunun denetlenmeye başlanması
Doğru yanıt olan Anayasa Mahkemesi'nin kurulması, Türk anayasa hukukunda bir devrim niteliğindedir. 19611961 Anayasası ile egemenliğin kullanımı TBMM tekelinden çıkarılmış ve yetkili organlara dağıtılmıştır. Bu sistemde Anayasa Mahkemesi, yasama organının (TBMM) yaptığı kanunların anayasaya aykırı olamayacağını denetleyerek hukuk devleti ilkesini ve anayasanın üstünlüğünü kurumsal olarak hayata geçirmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
19241924 ve 19611961 anayasalarının egemenlik tanımlarını karşılaştırın.
19241924'de egemenlik TBMM tekelindeyken, 19611961'de 'yetkili organlar' (AYM, Yasama, Yürütme, Yargı) arasında paylaştırılmıştır.
Bu değişim, meclis üstünlüğünden anayasa üstünlüğüne geçişin temelidir.
2
Yasama organını denetleyecek 'yargısal' mekanizmayı belirleyin.
Meclisin çıkardığı kanunları denetleyebilecek tek kurum Anayasa Mahkemesi'dir.
Anayasa Mahkemesi, kanunların anayasaya aykırı olamayacağı kuralının (normlar hiyerarşisi) bekçisidir.
3
Diğer kurumsal yeniliklerin rollerini ayırt edin.
Cumhuriyet Senatosu yasama içi bir denge, HSYK yargı bağımsızlığı, DPT ise sosyal devletin ekonomik planlamasıyla ilgilidir.
Soruda sorulan 'en üst yargısal güvence' tanımına sadece Anayasa Mahkemesi uymaktadır.

Anahtar Kavram

Anayasanın Üstünlüğü ve Yetkili Organlar İlkesi

İpuçları

1
19611961 Anayasası, meclisin her istediği kanunu çıkaramaması için bir 'denetçi' mahkeme kurmuştur.
2
Soruda bahsedilen 'yetkili organlar' ilkesi, yasamanın (TBMM) mutlak gücünü kırmak amacıyla getirilmiştir.
3
Kanunların anayasaya uygunluğunu denetleyen en üst kurum hangisidir? Bu kurum ilk kez 19611961 ile gelmiştir.

Daha Fazla Pratik

19611961 Anayasası'nın neden 'çoğulcu' (pluralist) bir anayasa olarak kabul edildiğini, TRT ve üniversite özerkliği gibi kavramlarla birlikte inceleyin.

Alternatif Yöntem

Egemenlik anlayışındaki değişikliği bir 'fren-mekanizma' mantığıyla düşünün: 19241924'de fren yoktu (meclis üstündü), 19611961'de AYM en büyük fren olarak sisteme eklendi.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 371Soru →

19241924 Anayasası (19241924 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu), 19211921 Anayasası'nın meclis hükümeti sistemi ile modern parlamenter sistemin bazı özelliklerini sentezleyerek "Karma Hükümet Sistemi"ni benimsemiştir. Bu anayasanın benimsediği kuvvetler dağılımı ve devlet yapısına ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kuvvetler birliği ve görevler ayrılığı ilkesi benimsenmiş; yürütme yetkisi meclis adına hükümete bırakılmıştır.

Cevap

Kuvvetler birliği ve görevler ayrılığı ilkesinin benimsenmesi ve yürütme yetkisinin meclis adına hükümete bırakılması ifadesi doğrudur.
Doğru yanıt olan seçenek, 19241924 Anayasası'nın teorik temelini yansıtır. Bu anayasada egemenlik meclistedir (kuvvetler birliği), ancak meclis yürütme işini kendi içinden çıkardığı Bakanlar Kurulu aracılığıyla yürütür (görevler ayrılığı). Bu yapı, meclis hükümeti sisteminden parlamenter sisteme geçişin bir aşamasıdır.

Adım Adım Çözüm

1
19241924 Anayasası'nın hükümet sistemini tanımla.
Karma Hükümet Sistemi (Meclis Hükümeti + Parlamenter Sistem sentezi).
Anayasanın kuvvetler arasındaki ilişkiyi nasıl düzenlediğini anlamak için gereklidir.
2
"Kuvvetler Birliği" ve "Görevler Ayrılığı" kavramlarını analiz et.
Egemenlik tek elde (TBMM) toplanır (Birlik), ancak uygulama yetkisi hükümete devredilir (Ayrılık).
19241924 sisteminin teknik işleyişini açıklar.
3
Seçeneklerdeki diğer anayasal dönem özelliklerini ele.
Yumuşak anayasa (19211921), çift meclis (19611961) gibi dönem farkları ayırt edilir.
Öğrencinin anayasalar arası kavram kargaşasını gidermesini sağlar.

Anahtar Kavram

1924 Anayasası'nın Karma Hükümet Sistemi yapısı ve kuvvetler dağılımı mantığı.

İpuçları

1
19241924 Anayasası, 19211921'in meclis üstünlüğü anlayışını korurken yürütmeyi daha profesyonel bir yapıya kavuşturmuştur.
2
Bu anayasada "kuvvetler birliği" ilkesi hukuken korunsa da, uygulamada yürütme görevleri ayrılmıştır.
3
Meclisin kendi içinden seçtiği bir hükümetin meclis adına yetki kullanması, bu anayasanın "Karma Hükümet Sistemi"nin bir gereğidir.

Daha Fazla Pratik

1924 Anayasası'nda yapılan 1928, 1934 ve 1937 değişikliklerini kronolojik olarak incelemek, sınavda çıkan kronoloji soruları için faydalı olacaktır.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 372Soru →

18761876 Kanun-i Esasi'nin 1818. maddesinde yer alan "Tebaa-i Osmaniyenin hidemât-ı devlette istihdam olunmak için devletin lisan-ı resmîsi olan Türkçeyi bilmeleri şarttır." hükmü dikkate alındığında, Türk anayasa tarihi ile ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Türkçenin devletin resmi dili olduğu ilk kez anayasal düzeyde kabul edilmiştir.

Cevap

Türkçenin devletin resmi dili olduğu ilk kez anayasal düzeyde kabul edilmiştir.
Türkçenin devletin resmi dili olduğu hükmü, Türk anayasa tarihinin başlangıcı sayılan 18761876 Kanun-i Esasi'nin 1818. maddesiyle ilk kez yazılı bir anayasa kuralı haline gelmiştir. Bu durum, Osmanlı Devleti'nin bürokratik yapısında dil birliğini sağlama ve modern bir devlet yapısına geçiş çabasının bir sonucudur.

Adım Adım Çözüm

1
Anayasa maddesini analiz et.
Maddede "devletin lisan-ı resmîsi olan Türkçe" ifadesi geçmektedir.
Bu ifade, bir dilin devletin resmi dili olarak ilk kez en üst hukuk metninde tanımlandığını kanıtlar.
2
Madde ile getirilen memuriyet şartını değerlendir.
Devlet hizmetine (hidemât-ı devlet) girmek için Türkçe bilmek zorunlu kılınmıştır.
Anayasa, devletin işleyişinde dil birliğini sağlayarak bürokratik bir standart oluşturmayı hedeflemiştir.
3
Tarihsel bağlamla karşılaştır.
18761876 Kanun-i Esasi ilk anayasa olduğu için bu hüküm de bir ilktir.
Daha önceki belgelerde (Sened-i İttifak, Tanzimat) dilin resmiyetine dair anayasal bir hüküm bulunmamaktaydı.

Anahtar Kavram

Kanun-i Esasi'nin Devlet ve Toplum Yapısı

İpuçları

1
18761876 Kanun-i Esasi'nin Türk tarihindeki "ilk" olma özelliklerini hatırlayın.
2
Metinde geçen "lisan-ı resmî" ifadesinin bugünkü karşılığını düşünün.
3
Bir dilin devletin işleyişinde zorunlu tutulması, o dilin anayasal statüsü hakkında ne söyler?

Daha Fazla Pratik

18761876 Kanun-i Esasi'nin 19091909 değişikliklerinden sonra padişahın yetkilerindeki azalmayı inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 373Soru →

Osmanlı anayasal gelişmeleri sürecinde iktidarın sınırlandırılma biçimi belgeden belgeye farklılık göstermiştir. Tanzimat Fermanı'nda padişahın "Ben dahi bu kanunlara uymayı kabul ederim." ifadesiyle kendi yetkilerini sınırlandırması söz konusuyken; Sened-i İttifak'ta padişah ile taşradaki yerel güçler (ayanlar) arasında karşılıklı bir uzlaşı sağlanmıştır. Buna göre, Tanzimat Fermanı’nı Sened-i İttifak’tan ayıran temel hukuki nitelik aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hukuki düzenlemenin, padişahın kendi yetkilerini bizzat sınırlandırması (otolimitasyon) esasına dayanması

Cevap

Hukuki düzenlemenin, padişahın kendi yetkilerini bizzat sınırlandırması (otolimitasyon) esasına dayanması
Tanzimat Fermanı, Türk anayasal tarihinde padişahın hukuk kurallarına uymayı bizzat vaat ettiği, yani kendi yetkilerini tek taraflı olarak sınırlandırdığı (otolimitasyon) ilk belgedir. Sened-i İttifak ise padişah ile ayanlar arasında yapılan iki taraflı bir sözleşme niteliği taşımaktadır. Bu durum Tanzimat'ı 'öz-sınırlama' belgesi olarak Sened-i İttifak'tan ayırır.

Adım Adım Çözüm

1
Sened-i İttifak'ın hukuki niteliğini analiz etme
Sened-i İttifak, Padişah (II. Mahmut) ile Ayanlar arasında imzalanmış karşılıklı bir sözleşmedir (Misak).
Belgenin iki taraflı bir irade beyanıyla ortaya çıktığını belirlemek için.
2
Tanzimat Fermanı'nın hukuki niteliğini analiz etme
Tanzimat Fermanı, Padişahın (Abdülmecid) tek taraflı iradesiyle kanun gücünün üstünlüğünü tanıdığı bir ferman/belgedir.
Belgenin tek taraflı bir 'otolimitasyon' (öz-sınırlama) olup olmadığını anlamak için.
3
İki belgenin iktidarı sınırlandırma yöntemi bakımından farkını bulma
Sened-i İttifak bir 'sözleşme' iken, Tanzimat Fermanı bir 'tek taraflı tasarruf'tur.
Soruda istenen temel ayrım noktasını tespit etmek için.

Anahtar Kavram

Hukuki Belgelerin Nitelikleri (Sözleşme vs. Tek Taraflı İşlem)

İpuçları

1
Belgenin kim tarafından ve kaç tarafın iradesiyle ortaya çıktığına odaklanın.
2
Sened-i İttifak bir 'pazarlık/sözleşme' iken, Tanzimat padişahın tek başına halkına verdiği bir 'vaat'tir.
3
Hukukta bir otoritenin kendi yetkilerini başka bir güç olmadan bizzat sınırlandırmasına 'otolimitasyon' denir.

Daha Fazla Pratik

Islahat Fermanı ile Tanzimat Fermanı arasındaki temel farkları (özellikle azınlık hakları ve yabancı müdahalesi boyutuyla) inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Padişahın 'Ben dahi bu kanunlara uymayı kabul ederim' sözünü analiz ederek, dışarıdan bir zorlama değil bizzat kendi kendine kural koyma (öz-sınırlama) eylemini görebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 374Soru →

Osmanlı Devleti'nde 18391839 yılında ilan edilen Tanzimat Fermanı'nda yer alan "Müslüman ve Hristiyan bütün tebaanın can, ırz, namus ve mal güvenliğinin devlet güvencesi altında olacağı" ve "hiç kimsenin yargılanmadan cezalandırılmayacağı" yönündeki hükümler, Türk anayasal gelişmeleri açısından öncelikle aşağıdaki ilkelerden hangisinin benimsendiğini kanıtlamaktadır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hukuk devleti ve yargı güvencesi

Cevap

Tanzimat Fermanı ile padişahın kanun gücünü kabul etmesi ve temel hakları güvence altına alması, hukuk devleti ve yargı güvencesi ilkesinin benimsendiğini göstermektedir.
Hukuk devleti ve yargı güvencesi seçeneği doğrudur; çünkü Tanzimat Fermanı ile padişah, kanunların kendi gücünün üzerinde olduğunu kabul etmiş ve kişilerin temel haklarını yargısal bir sürece bağlayarak keyfi cezalandırmayı yasaklamıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Ferman metnindeki anahtar ifadeleri analiz etme.
"Can, mal ve namus güvenliği" ile "yargılanmadan cezalandırılmama" ifadeleri tespit edildi.
Hangi hakların devlet korumasına alındığını anlamak için gereklidir.
2
Bu ifadelerin hukuki terminolojideki karşılığını belirleme.
Can ve mal güvenliği devletin temel görevlerindendir; yargı kararı şartı ise hukuki güvencedir.
Kavramsal eşleştirme yapmak için gereklidir.
3
Hükümlerin genel devlet yapısı içindeki anlamını değerlendirme.
Padişahın kanunlara uyma sözü vermesi (otolimitasyon), hukukun üstünlüğü (hukuk devleti) anlamına gelir.
Anayasal gelişimin hangi aşamasında olduğumuzu teyit etmek için gereklidir.

Anahtar Kavram

Hukuk Devleti ve Otolimitasyon

İpuçları

1
Padişahın yasaların kendisinden bile üstün olduğunu söylemesi ne anlama gelir?
2
Bir kişinin cezalandırılmasının ancak mahkeme kararına bağlanması hangi hukuki ilkeye vurgu yapar?

Daha Fazla Pratik

Sened-i İttifak'ın 'sözleşme' niteliği ile Tanzimat Fermanı'nın 'tek taraflı bildiri' niteliği arasındaki farkı inceleyiniz.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 375Soru →

18761876 Kanun-i Esasi'nin 19091909 yılındaki köklü değişikliklerinden önceki orijinal metni esas alındığında; yasama sürecinde Heyet-i Mebusan tarafından kabul edilen yasa tasarılarının anayasaya, padişah haklarına ve devletin bütünlüğüne uygunluğunu denetlemekle görevli olan organ aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Heyet-i Ayan

Cevap

Heyet-i Ayan, kabul edilen yasa tasarılarının anayasaya ve padişah haklarına uygunluğunu denetlemekle görevli olan organdır.
Heyet-i Ayan seçeneği doğrudur çünkü 18761876 Kanun-i Esasi'ye göre bu meclis, halkın seçtiği Mebusan Meclisi'nden gelen kanunların anayasaya, padişahın kutsal haklarına ve devletin temel ilkelerine aykırı olup olmadığını incelemekle yetkilendirilmiştir. Bu yönüyle günümüzdeki Anayasa Mahkemesi'nin bazı işlevlerini o dönemde üstlenen siyasi bir denetim organıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Yasama sürecinin aşamalarını belirle
18761876 sisteminde yasama süreci; Padişah'tan izin alma (istizan), meclislerde görüşme ve Padişah onayı aşamalarından oluşur.
Kanun yapım sürecindeki kurumların rollerini anlamak için sürecin tamamını görmek gerekir.
2
Meclis-i Umumi'nin yapısını analiz et
Meclis, halkın seçtiği Heyet-i Mebusan ve Padişah'ın atadığı Heyet-i Ayan'dan oluşur.
Çift meclisli yapıda denetim görevinin hangi kanada verildiğini saptamak önemlidir.
3
Anayasaya uygunluk denetimi yapan kurumu saptama
Kanun-i Esasi'nin 6464. maddesi uyarınca, Heyet-i Mebusan'dan gelen metinleri anayasaya uygunluk açısından kontrol etme görevi Heyet-i Ayan'a aittir.
Bu kurum, sistemin 'muhafazakar' kanadı olarak anayasanın ve padişah haklarının bekçisi rolünü üstlenmiştir.

Anahtar Kavram

18761876 Anayasası'nda anayasaya uygunluk denetimi bir mahkeme tarafından değil, yasama organının üst kanadı olan Heyet-i Ayan tarafından yapılırdı.

İpuçları

1
18761876 sisteminde anayasal denetim bir mahkeme tarafından değil, yasama organının bir parçası tarafından yapılırdı.
2
Bu denetimi yapan meclisin üyeleri Padişah tarafından ömür boyu atanır ve anayasanın bekçisi olarak görülürdü.
3
Bahsedilen meclis, üye sayısı Heyet-i Mebusan'ın üçte birini aşmayan ve aristokratik bir yapıya sahip olan Heyet-i Ayan'dır.

Daha Fazla Pratik

Heyet-i Ayan üyelerinin atanma şartları ve üye sayısının sınırlanması ile ilgili özellikleri incelemek konuyu pekiştirecektir.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 376Soru →

19241924 Anayasası'nın (Teşkilat-ı Esasiye Kanunu) kuvvetler birliği ve görevler ayrılığına dayanan "Karma Hükümet Sistemi" yapısı ile yasamanın yürütme üzerindeki mutlak üstünlüğü dikkate alındığında; meclis ve cumhurbaşkanı arasındaki hukuki ilişkiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Türkiye Büyük Millet Meclisi, üye tamsayısının salt çoğunluğuyla kendi seçimlerini yenileme kararı alabilirken; Cumhurbaşkanı'na meclisi feshetme yetkisi tanınmamıştır.

Cevap

Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin kendi seçimlerini yenileme yetkisine sahip olması ancak Cumhurbaşkanı'na fesih yetkisinin verilmemiş olması
19241924 Anayasası'nda benimsenen sistemde Türkiye Büyük Millet Meclisi, egemenliğin tek ve gerçek temsilcisi olarak görülmüştür. Bu nedenle meclis kendi seçimlerini yenileme (kendini feshetme) yetkisine sahipken, cumhurbaşkanına meclisi dağıtma (fesih) yetkisi tanınmamıştır. Bu durum, yasamanın yürütme üzerindeki mutlak hakimiyetinin teknik bir göstergesidir.

Adım Adım Çözüm

1
19241924 Anayasası'nın hükümet modelini analiz edin.
Bu anayasa, Meclis Hükümeti ile Parlamenter Sistem arasında bir "Karma Hükümet Sistemi" benimsemiştir.
Kuvvetler birliği ilkesi gereği yasama organı olan meclis, en üstün organdır.
2
Meclis ve Cumhurbaşkanı arasındaki dengeyi kontrol edin.
19241924 Anayasası'nın 2525. maddesi uyarınca meclis, seçimlerin yenilenmesine karar verebilir.
Cumhurbaşkanı'na fesih yetkisi verilmesi teklif edilmiş ancak meclis üstünlüğüne aykırı bulunarak reddedilmiştir.
3
Yürütmenin sorumluluğunu değerlendirin.
Cumhurbaşkanı'nın siyasi sorumsuzluğu varken, Bakanlar Kurulu'nun meclise karşı kolektif sorumluluğu vardır.
Yürütme içindeki ağırlık merkezi meclise karşı sorumlu olan hükümettedir.

Anahtar Kavram

1924 Anayasası'nda Meclis Üstünlüğü ve Fesih Yetkisi

İpuçları

1
19241924 Anayasası'nda yasama organı yürütmeden çok daha güçlüdür.
2
Cumhurbaşkanı'nın meclisin çalışmalarına son verip veremeyeceğini (fesih) düşünün.
3
19241924 Anayasası tasarısında fesih yetkisi cumhurbaşkanına verilmek istenmiş ancak meclis tartışmalarında bu madde çıkarılmıştır.

Daha Fazla Pratik

19241924 Anayasası'ndaki "Yasama Yorumu" yetkisinin günümüzdeki anayasal yargı sistemiyle farklarını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 377Soru →

18761876 tarihli Kanun-i Esasi'nin orijinal metninde yer alan ve anayasanın 'mutlakiyetçi' yapısını en somut şekilde ortaya koyan düzenlemelerden biri 113113. maddedir. Bu madde uyarınca; devlet güvenliğini bozduğu polis araştırmasıyla (zabıta marifetiyle) tespit edilen kişiler hakkında Padişah'a tanınan ve yargı denetimi dışı bırakılan yetki aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Mahkeme kararı olmaksızın, idari bir tasarrufla kişileri yurt dışına sürgün etme

Cevap

Padişah'ın mahkeme kararı olmaksızın kişileri idari bir kararla sürgün etme yetkisidir.
1876 Kanun-i Esasi'nin orijinal metninde yer alan 113. madde, Padişah'a 'emniyet-i devleti ihlal ettikleri zabıta marifetiyle tahkik olunanları' yurt dışına sürme yetkisi tanımıştır. Bu yetki için herhangi bir mahkeme kararı gerekmemekte, sadece polis soruşturması yeterli sayılmaktaydı. Bu durum, anayasanın kişi hak ve hürriyetleri karşısında Padişah'ın otoritesini mutlaklaştıran en önemli hükümlerden biridir.

Adım Adım Çözüm

1
Kanun-i Esasi'nin orijinal (1876) ve değiştirilmiş (1909) metinleri arasındaki farkı analiz etme
1876 metninin Padişah'a geniş yetkiler tanıdığı, 1909 değişikliklerinin ise bu yetkileri sınırladığı tespit edilir.
Soruda 'orijinal metin' ve '113. madde' vurgusu yapıldığı için 1909 öncesi duruma odaklanılmalıdır.
2
113. maddenin içeriğini ve 'zabıta marifetiyle tahkik' ifadesini değerlendirme
Bu ifadenin yargısal bir süreç değil, idari/polisiye bir süreci ifade ettiği anlaşılır.
113. madde meşhur 'sürgün maddesi' olarak bilinir ve Padişah'ın kişi hürriyeti üzerindeki en ağır yetkisidir.
3
Seçenekler arasında idari cezalandırma yetkisini bulma
Kişilerin yurt dışına sürülmesine olanak tanıyan seçeneğin 113. madde ile tam örtüştüğü görülür.
Diğer seçenekler yasama veya yürütme ile ilgili genel özellikler olsa da 113. maddenin spesifik konusu sürgün yetkisidir.

Anahtar Kavram

1876 Kanun-i Esasi'de Padişah'ın Kişisel Yetkileri ve 113. Madde

İpuçları

1
Bu madde, II. Abdülhamid döneminde anayasanın askıya alınmasından önce bazı aydınların cezalandırılmasında kullanılan hukuki dayanaktır.
2
Maddede geçen 'zabıta marifetiyle' ifadesi, kararın bir yargı organı tarafından değil, idari bir birim (polis) tarafından verildiğini gösterir.
3
Söz konusu yetki, kişilerin yerleşme ve seyahat hürriyetini doğrudan kısıtlayan ve onları vatan dışına çıkaran 'sürgün' uygulamasıdır.

Daha Fazla Pratik

1909 değişikliklerinde bu maddenin anayasadan çıkarılmasının yürütme üzerindeki denetimi nasıl etkilediğini araştırabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Soru kökündeki 'zabıta marifetiyle' (polis yoluyla) ve 'devlet güvenliğini bozmak' ifadelerinden yola çıkarak, bu durumun bir suç-ceza ilişkisinden ziyade idari bir 'güvenlik tedbiri' (sürgün) olduğunu çıkarabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 378Soru →

1982 Anayasası'nın Türk anayasa tarihindeki en 'sert' (katı) anayasa olarak kabul edilmesinde, 1961 Anayasası'na kıyasla getirilen aşağıdaki özelliklerden hangisi en belirleyici unsurdur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Değiştirilemez maddelerin kapsamının genişletilmesi ve bu maddelerin değiştirilmesinin teklif dahi edilemeyeceğinin hükme bağlanması

Cevap

Değiştirilemez maddelerin kapsamının genişletilmesi ve bu maddelerin değiştirilmesinin teklif dahi edilemeyeceğinin hükme bağlanması
Türk anayasa hukukunda bir anayasanın sertliği; değiştirilmesi için nitelikli çoğunluk aranması, halkoylaması şartı ve değiştirilemeyecek maddelerin varlığı ile ölçülür. 1961 Anayasası sadece devletin şeklinin Cumhuriyet olduğu hükmünü (1. madde) koruma altına almışken, 1982 Anayasası bu korumayı genişleterek Cumhuriyetin niteliklerini, devletin bütünlüğünü, resmi dilini, bayrağını, marşını ve başkentini de (1, 2 ve 3. maddeler) kapsayacak şekilde düzenlemiş ve 4. madde ile bunlara 'teklif dahi edilemez' yasağı getirmiştir. Bu genişleme, onu tarihimizdeki en katı metin haline getirir.

Adım Adım Çözüm

1
Sert anayasa kavramının hukuki karşılığını tanımlayın.
Bir anayasanın kanunlardan daha zor bir usulle değiştirilmesi veya hiç değiştirilemeyecek hükümler içermesi durumudur.
Anayasanın katılık derecesini ölçmek için doğru kriteri belirlemek gerekir.
2
1961 ve 1982 anayasalarının koruma altına aldığı maddeleri karşılaştırın.
1961 Anayasası sadece 1. maddeyi (Cumhuriyet) korurken; 1982 Anayasası 1, 2 ve 3. maddeleri 4. madde aracılığıyla koruma altına almıştır.
Anayasalar arasındaki farkı ve sertliğin neden arttığını somutlaştırmak gerekir.
3
En sert olma özelliğinin dayanağını belirleyin.
Korumaya alınan alanın genişlemesi ve teklif yasağının vurgulanması 1982'yi tarihimizdeki en sert anayasa yapar.
Ulaşılan verileri KPSS müfredatındaki temel bilgiyle eşleştirmek.

Anahtar Kavram

Sert (Katı) Anayasa ve Değiştirilemezlik Maddeleri

İpuçları

1
Bir anayasanın 'sert' olması, onun değiştirilmesinin normal kanunlardan daha zor olması ve bazı maddelerinin asla değiştirilememesi demektir.
2
1982 Anayasası'nın ilk üç maddesinin dördüncü madde tarafından nasıl korunduğunu ve bu korumanın kapsamını hatırlayın.
3
1961 Anayasası'nda sadece devletin şekli (Cumhuriyet) korunurken, 1982'de buna eklenen 'Cumhuriyetin nitelikleri' ve 'Devletin bütünlüğü' gibi başlıklar sertlik düzeyini artırmıştır.

Daha Fazla Pratik

1982 Anayasası'nın diğer bir temel özelliği olan 'kazuistik' yapının, anayasanın madde sayısına ve içeriğine nasıl yansıdığını araştırabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 379Soru →

Anayasa hukuku doktrininde; halkın egemenlik hakkını bizzat kullanmadığı ancak seçtiği temsilcilerin işlemleri üzerinde çeşitli araçlarla denetim ve müdahale yetkisine sahip olduğu model 'yarı doğrudan demokrasi' olarak adlandırılmaktadır. Buna göre, seçmenlerin belirli bir sayıya ulaşarak, arzu ettikleri bir konunun kanunlaşması veya mevcut bir kanunda değişiklik yapılması amacıyla yasama organını harekete geçirmelerini sağlayan yarı doğrudan demokrasi aracı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Halk teşebbüsü

Cevap

Seçmenlerin yasama organını harekete geçirerek kanun yapılmasını talep etmesi 'halk teşebbüsü' olarak adlandırılır.
Halk teşebbüsü, seçmenlerin yasama organının yetki alanına giren bir konuda kanun çıkarılması veya anayasa değişikliği yapılması için belirli sayıda imza toplayarak süreci başlatma yetkisidir. Bu araç, halkın doğrudan doğruya bir yasa önerisi sunmasına veya parlamentoyu bu konuda çalışmaya zorlamasına olanak tanır.

Adım Adım Çözüm

1
Yarı doğrudan demokrasi araçlarının temel işlevlerini belirleyin.
Halk vetosu 'engelleme', referandum 'onaylama', halk teşebbüsü 'başlatma/teklif etme', temsilcilerin azli ise 'görevden alma' işlevine sahiptir.
Soruda istenen 'yasama organını harekete geçirme' eylemi, bir sürecin başlatılması (teklif) anlamına gelir.
2
Tanımlanan eylem ile doğru kavramı eşleştirin.
Seçmenlerin belirli bir sayıya ulaşarak kanun teklifinde bulunması 'halk teşebbüsü' (halk girişimi) kavramıyla birebir örtüşmektedir.
Halk teşebbüsü, yasama organının pasif kaldığı durumlarda halkın doğrudan yasa yapım sürecini tetiklemesini sağlar.

Anahtar Kavram

Yarı Doğrudan Demokrasi Araçları ve Halk Teşebbüsü

İpuçları

1
Soruda halkın 'harekete geçirme' ve 'teklif etme' yetkisinden bahsedilmektedir.
2
Veto durdururken, bu araç başlatır. İpucu: Kelime anlamı 'girişim' olan seçeneğe odaklanın.

Daha Fazla Pratik

Referandum türlerini (Zorunlu, İsteğe Bağlı, Kurucu) inceleyerek farklarını öğrenmeniz bu konudaki hakimiyetinizi artıracaktır.
Tahmini Süre:45s
Soru 380Soru →

1982 Anayasası'nın hazırlık süreci sonunda gerçekleştirilen halkoylamasında, Anayasa metninin kabul edilmesi ile Milli Güvenlik Konseyi Başkanı'nın yedi yıl süreyle Cumhurbaşkanı seçilmesinin aynı oy pusulasında birleştirilmesi durumu aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilmektedir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Birleşik oy

Cevap

Birleşik oy mekanizması, 1982 Anayasası'nın halkoylamasında Anayasa metnine 'Evet' denilmesiyle Milli Güvenlik Konseyi Başkanı'nın (Kenan Evren) da otomatik olarak Cumhurbaşkanı seçilmesini sağlayan uygulamadır.
Birleşik oy ifadesi, 1982 Anayasası'nın kabul edildiği halkoylamasında, Anayasa'nın kabulü ile devlet başkanının seçiminin tek bir oy pusulasında ve tek bir seçenekle birleştirilmesini ifade eder. Bu yöntemle halk, Anayasa'ya 'Evet' dediğinde aynı zamanda Kenan Evren'i de yedi yıl için Cumhurbaşkanı olarak seçmiş sayılmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
1982 Anayasası'nın halkoylaması (referandum) sürecini hatırla.
7 Kasım 1982 tarihinde bir halkoylaması yapılmıştır.
Anayasanın meşruiyet kazanması için halkın onayına sunulması gerekmektedir.
2
Halkoylamasındaki oy pusulasının yapısını incele.
Oy pusulasında tek bir 'Evet' veya 'Hayır' seçeneği bulunmaktaydı.
Geçici maddeler gereği Anayasa metni ile Cumhurbaşkanlığı seçimi birbirine bağlanmıştır.
3
Bu uygulamanın hukuki literatürdeki adını belirle.
İki farklı irade açıklamasının tek bir oyda birleşmesine 'birleşik oy' denir.
Kavramsal olarak bu tür 'paket' oylamalar bu isimle anılmaktadır.

Anahtar Kavram

1982 Anayasası Halkoylaması ve Birleşik Oy Sistemi

İpuçları

1
Bu durum, 1982 referandumunun en özgün ve eleştirilen 'paket' oylama özelliğidir.
2
Seçmenlere sunulan pusulada Anayasa'ya verilen onay ile Cumhurbaşkanı seçimi birbirinden ayrılamaz hale getirilmiştir.
3
İki farklı hukuki sonucun (metin onayı ve şahıs seçimi) tek bir irade beyanına bağlanmasına verilen teknik ismi düşünün.

Daha Fazla Pratik

1982 Anayasası'nın 'sert' ve 'kazuistik' yapısının nedenlerini ve geçici maddelerin (özellikle Geçici 1. Madde) içeriğini incelemek konuyu pekiştirmenize yardımcı olacaktır.
Tahmini Süre:45s
ÖncekiSayfa 19 / 27Sonraki
Anayasa Hukuku ve Türk Anayasa Tarihi — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür — Sayfa 19 | Examkin