Yargı

927 soru

1982 Anayasası'na göre mali denetim ve mali yargılama yetkisiyle donatılmış olan Sayıştay'ın anayasal statüsü, görevleri ve üyelerinin seçimi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Anayasa'nın 'Yargı' bölümünde düzenlenmiş olmasına rağmen, 'Yüksek Mahkemeler' arasında sayılmamıştır.

Merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idarelerinin gelir ve giderlerini Türkiye Büyük Millet Meclisi adına denetler.

Mali konularda vermiş olduğu kesin hükümler aleyhine, idari yargı yolu da dahil olmak üzere başka bir yargı mercisine başvurulamaz.

Siyasi partilerin mali denetimi, Anayasa Mahkemesinin talebi olmaksızın doğrudan ve nihai karar yetkisiyle Sayıştay tarafından yerine getirilir.

Başkanı ve üyeleri, Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu tarafından gizli oyla seçilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Siyasi partilerin mali denetimi, Anayasa Mahkemesinin talebi olmaksızın doğrudan ve nihai karar yetkisiyle Sayıştay tarafından yerine getirilir.

Cevap

Siyasi partilerin mali denetiminin doğrudan Sayıştay tarafından yapıldığını belirten ifade yanlıştır çünkü bu görev Anayasa Mahkemesine aittir; Sayıştay sadece teknik yardım sağlar.

Doğru cevap, siyasi partilerin mali denetimi ile ilgili olan ifadedir. 1982 Anayasası uyarınca, siyasi partilerin mali denetimi Anayasa Mahkemesi tarafından gerçekleştirilir. Bu süreçte Sayıştay'ın rolü, Anayasa Mahkemesine yardımcı olmaktır; denetim yetkisi doğrudan ve nihai olarak Sayıştay'a ait değildir.

Adım Adım Çözüm

Sayıştay'ın anayasal konumunu analiz et

Sayıştay'ın 'Yargı' başlığı altında olduğunu ancak 'Yüksek Mahkemeler' arasında olmadığını doğrula.

Anayasal hiyerarşideki yerini belirlemek için.

Denetim yetkisinin kaynağını kontrol et

Mali denetimlerin Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) adına yapıldığını teyit et.

Kurumun kime karşı sorumlu olduğunu anlamak için.

Seçim usulünü incele

Başkan ve üyelerin TBMM tarafından seçildiğini hatırla.

Atama/seçim mekanizmasındaki yanlışları elemek için.

Siyasi partilerle ilgili özel kuralı uygula

Siyasi partilerin mali denetim yetkisinin Anayasa Mahkemesinde olduğunu, Sayıştay'ın ise yardımcı organ olduğunu belirle.

En yaygın sınav yanılgısını (trap) tespit etmek için.

Anahtar Kavram

Sayıştay'ın Anayasal Konumu ve Siyasi Parti Denetimindeki Rolü

İpuçları

Sayıştay'ın TBMM ile olan güçlü bağını ve bütçe denetimi rolünü hatırlayın.

Anayasa'da sayılan 4 adet yüksek mahkemeyi gözden geçirin: AYM, Yargıtay, Danıştay ve Uyuşmazlık Mahkemesi.

Siyasi partilerin mali denetiminde 'asıl yetkili' olan mahkemenin Anayasa Mahkemesi olduğunu, Sayıştay'ın ise sadece 'yardımcı' olduğunu unutmayın.

Daha Fazla Pratik

Sayıştay ve Danıştay kararları arasındaki uyuşmazlıklarda hangi kurumun kararının üstün tutulduğunu (Danıştay) araştırarak bu konudaki bilgilerinizi pekiştirebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 722Soru →

1982 Anayasası'na göre, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından kabul edilen bir kanunun yürürlüğe girmesinin ardından, bu kanun hükümlerinin Anayasa'ya aykırı olduğu iddiasıyla "soyut norm denetimi" (iptal davası) açılması süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cumhurbaşkanı, kanunun Resmi Gazete'de yayımlanmasından itibaren altmış gün içinde esas bakımından Anayasa Mahkemesinde iptal davası açabilir.

TBMM'de grubu bulunan tüm siyasi parti grupları, üye sayılarına bakılmaksızın kanunun yayımlanmasından itibaren altmış gün içinde iptal davası açma yetkisine sahiptir.

TBMM üye tamsayısının salt çoğunluğunun imzasıyla, kanunların Anayasa'ya aykırılığı iddiasıyla doğrudan Anayasa Mahkemesine başvurulabilir.

Kanunların şekil bakımından Anayasa'ya aykırılığı iddiasıyla açılacak iptal davaları, Resmi Gazete'de yayımlanma tarihinden itibaren kırk beş gün içinde açılmalıdır.

Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanun maddeleri için doğrudan soyut norm denetimi yoluna başvurabilirler.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Cumhurbaşkanı, kanunun Resmi Gazete'de yayımlanmasından itibaren altmış gün içinde esas bakımından Anayasa Mahkemesinde iptal davası açabilir.

Cevap

Cumhurbaşkanı, kanunun Resmi Gazete'de yayımlanmasından itibaren altmış gün içinde esas bakımından Anayasa Mahkemesinde iptal davası açabilir.

1982 Anayasası'na göre iptal davası açma yetkisi (meşruiyet) Cumhurbaşkanına, TBMM'de en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubuna ve TBMM üye tamsayısının en az beşte birine aittir. Kanunların esas bakımından denetimi için bu yetkililerin 60 gün içinde dava açma hakkı bulunur.

Adım Adım Çözüm

Dava açmaya yetkili süjeleri belirle.

Cumhurbaşkanı, en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu ve TBMM üye tamsayısının en az 1/5'i.

Soyut norm denetimi sadece Anayasa'da sayılan sınırlı yetkililer tarafından başlatılabilir.

Esas bakımından dava açma süresini kontrol et.

Resmi Gazete'de yayımlanma tarihinden itibaren 60 gün.

Anayasa'nın 148. ve 150. maddeleri uyarınca esas denetimi için genel süre 60 gündür.

Doğru eşleşmeyi onayla.

Cumhurbaşkanının 60 gün içinde esas davası açabilmesi yasaldır.

Seçeneklerdeki diğer süre ve yetkili sınırlamaları Anayasa ile çelişmektedir.

Anahtar Kavram

Soyut Norm Denetimi Yetki ve Süreleri

İpuçları

İptal davası açma yetkisinin sadece belirli siyasi aktörlere (Cumhurbaşkanı, büyük gruplar, 1/5 üye) verildiğini hatırlayın.

Daha Fazla Pratik

Anayasa değişikliklerinin sadece 'şekil' bakımından denetlenebildiğini ve bu davayı kimlerin açabileceğini inceleyin.

Tahmini Süre:50s

Soru 723Soru →

1982 Anayasası ve 2247 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde, adli ve idari yargı düzenleri arasında ortaya çıkan "olumlu görev uyuşmazlığı" (görev uyuşmazlığı çıkarılması) süreci ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Davanın tarafları, mahkemenin görevlilik kararına karşı doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi'ne başvurarak uyuşmazlık çıkarılmasını isteyebilirler.

Görev uyuşmazlığı çıkarılması istemi, davanın görüldüğü mahkemece esas hakkında bir karar verilmeden (hüküm kurulmadan) önce ileri sürülmelidir.

İlgili Başsavcı tarafından uyuşmazlık çıkarılması durumunda, davanın görüldüğü mahkeme yargılamayı durduramaz ve esas hakkında karar vermek zorundadır.

Uyuşmazlık Mahkemesi'ne uyuşmazlık çıkarma yetkisi sadece davanın görüldüğü mahkemenin hakimine ait bir yetkidir.

Olumlu görev uyuşmazlığı, aynı yargı kolu içindeki (örneğin iki farklı Asliye Hukuk Mahkemesi) yetki çatışmalarını çözmek için de kullanılır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Görev uyuşmazlığı çıkarılması istemi, davanın görüldüğü mahkemece esas hakkında bir karar verilmeden (hüküm kurulmadan) önce ileri sürülmelidir.

Cevap

Görev uyuşmazlığı çıkarılması isteminin, davanın görüldüğü mahkemece esas hakkında bir karar verilmeden önce ileri sürülmesi gerektiği ifadesi doğrudur.

Olumlu görev uyuşmazlığı (görev uyuşmazlığı çıkarılması), davanın görülmekte olduğu mahkemenin kendisini görevli sayması durumunda, henüz esas hakkında bir karar verilmeden önce işletilen bir süreçtir. Bu süreçte davanın tarafları, görevsizlik itirazının reddi üzerine

15

gün içinde ilgili Başsavcıya (adli yargıda Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, idari yargıda Danıştay Başsavcısı) başvurarak uyuşmazlık çıkarılmasını talep ederler. Bu nedenle davanın esası hakkında hüküm kurulmamış olması temel bir şarttır.

Adım Adım Çözüm

Olumlu görev uyuşmazlığı (görev uyuşmazlığı çıkarılması) kavramını tanımlayın.

Bir mahkemenin (adli veya idari) kendisini görevli sayarak davanın esasına girmesi üzerine, diğer yargı kolunun Başsavcısının davanın o mahkemede görülmemesi gerektiğini ileri sürmesidir.

Uyuşmazlığın niteliğini anlamak çözüm için ilk adımdır.

Sürecin zamanlamasını (başvuru vaktini) kontrol edin.

2247 sayılı Kanun uyarınca, uyuşmazlık çıkarma işlemi henüz mahkeme esas hakkında bir karar (hüküm) vermeden önce gerçekleştirilmelidir.

Hüküm kurulduktan sonra ancak olumsuz görev uyuşmazlığı veya hüküm uyuşmazlığı yollarına başvurulabilir.

Başvuru makamını ve durdurma etkisini analiz edin.

Taraflar doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi'ne gidemez; ilgili Başsavcıya başvururlar. Başsavcı uyuşmazlık çıkarırsa yargılama durur.

Usul kurallarındaki kısıtlamaları belirlemek yanlış seçenekleri eler.

Anahtar Kavram

Olumlu Görev Uyuşmazlığı (Görev Uyuşmazlığı Çıkarılması) Usulü

İpuçları

Uyuşmazlık Mahkemesi'ne her zaman doğrudan başvuru yapılamaz; bazı durumlarda Başsavcıların 'kapı bekçisi' rolü vardır.

Olumlu uyuşmazlık, bir davanın 'yanlış' yerde görülmesini engellemek için davanın başında (karar verilmeden) yapılır.

Hüküm kurulduktan sonra yapılan itirazlar 'Hüküm Uyuşmazlığı' kategorisine girer, 'Görev Uyuşmazlığı Çıkarılması' (olumlu) ise davanın başındaki bir prosedürdür.

Daha Fazla Pratik

Olumsuz görev uyuşmazlığı şartları ile olumlu görev uyuşmazlığı arasındaki farkları karşılaştıran bir tablo hazırlayarak konuyu pekiştirebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 724Soru →

$1982$ Anayasası'nda düzenlenen "Mahkemelerin bağımsızlığı" ve "Hâkimlik ve savcılık teminatı" ilkeleri, yargı erkinin hem kurumsal hem de kişisel düzeyde özerkliğini korumayı hedefler. Bu anayasal ilkeler ve bunlara bağlı olarak getirilen sınırlamalar dikkate alındığında, yargı mensuplarının statüsüne ve yargı yetkisinin kullanılmasına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Hâkimler ve savcılar, yargısal yetkilerinin aksine, idari görevleri yönünden Adalet Bakanlığına bağlı olarak görev yaparlar.

Bir mahkemenin veya kadronun kaldırılması, hâkim ve savcıların aylık, ödenek ve diğer özlük haklarından yoksun kılınmasına gerekçe oluşturamaz.

Görülmekte olan bir dava hakkında Yasama Meclisinde yargı yetkisinin kullanılması ile ilgili soru sorulamaz, görüşme yapılamaz veya herhangi bir beyanda bulunulamaz.

Yasama ve yürütme organları ile idare, kamu yararının gerektirdiği zorunlu hallerde kesinleşmiş mahkeme kararlarının yerine getirilmesini makul bir süre geciktirebilir.

Hâkimler ve savcılar, kanunda belirtilen sınırlamalar saklı kalmak kaydıyla, kendileri istemedikçe

65

yaşından önce emekliye ayrılamazlar.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yasama ve yürütme organları ile idare, kamu yararının gerektirdiği zorunlu hallerde kesinleşmiş mahkeme kararlarının yerine getirilmesini makul bir süre geciktirebilir.

Cevap

Yasama ve yürütme organları ile idarenin mahkeme kararlarını hiçbir suretle geciktiremeyeceği kuralıdır.

Doğru cevap olan ifade yanlıştır çünkü

1982

Anayasası'nın

138

. maddesinin son fıkrasına göre; yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır. Bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez. Kamu yararı veya benzeri gerekçeler bu mutlak kuralın istisnası olamaz.

Adım Adım Çözüm

1982

Anayasası'nın

138

. maddesinin son fıkrasını analiz edin.

Yasama, yürütme ve idarenin mahkeme kararlarına uymak zorunda olduğu sonucuna varılır.

Yargı kararlarının bağlayıcılığı hukuk devleti ilkesinin temelidir.

Kararların yerine getirilmesiyle ilgili herhangi bir istisna olup olmadığını inceleyin.

Anayasa metninde "hiçbir suretle" ifadesinin kullanıldığı görülür.

Kamu yararı, milli güvenlik veya savaş hali gibi durumlar dahi kesinleşmiş yargı kararının infazını geciktirme yetkisi vermez.

Seçenekleri bu mutlak kural çerçevesinde değerlendirin.

Mahkeme kararlarının geciktirilebileceğini iddia eden seçeneğin anayasa ile çeliştiği belirlenir.

Hukuki kesinlik ve yargı bağımsızlığı, idarenin kararlar üzerinde takdir yetkisi kullanmasını yasaklar.

Anahtar Kavram

Mahkeme Kararlarının Bağlayıcılığı ve İnfazı Zorunluluğu

İpuçları

Anayasa'nın

138

. maddesinde mahkeme kararlarının değiştirilmesi veya geciktirilmesiyle ilgili kullanılan dile dikkat edin.

İdarenin veya meclisin, kamu düzeni gerekçesiyle bile olsa kesinleşmiş bir yargı emrini durdurma yetkisi olup olmadığını sorgulayın.

Anayasa metni kararların infazı konusunda 'hiçbir suretle' ifadesini kullanarak herhangi bir açık kapı bırakmamıştır.

Daha Fazla Pratik

Hakimlik teminatının istisnalarını (disiplin suçları, sağlık sorunları) içeren diğer maddeleri inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Hukuk devleti mantığıyla yaklaşın: Eğer yürütme organı 'kamu yararı' diyerek mahkeme kararını uygulamazsa, yargı bağımsızlığından söz edilemez. Bu nedenle anayasa bu konuda çok katı bir dil kullanır.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 725Soru →

$1982$ Anayasası'nda düzenlenen "Sayıştay" ile ilgili olarak aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?

Merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik kurumlarını Türkiye Büyük Millet Meclisi adına denetler.

Mali konularda verdiği kesin hükümler aleyhine, idari yargı yoluna veya Danıştay'a başvurulması mümkündür.

Başkan ve üyeleri Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçilir.

Vergi ve benzeri mali yükümlülükler hakkında Danıştay ile Sayıştay kararları arasındaki uyuşmazlıklarda Danıştay kararları esas alınır.

Anayasa'nın "Yargı" bölümünde düzenlenmiş olmasına rağmen bir "Yüksek Mahkeme" olarak kabul edilmez.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Mali konularda verdiği kesin hükümler aleyhine, idari yargı yoluna veya Danıştay'a başvurulması mümkündür.

Cevap

Sayıştay'ın mali konularda verdiği kesin hükümler aleyhine idari yargı yoluna veya Danıştay'a başvurulması mümkün değildir; bu kararlar kesin nitelik taşır.

Doğru yanıt olan seçenek, Sayıştay kararlarına karşı Danıştay'a veya idari yargıya başvurulabileceğini iddia eder. Ancak

1982

Anayasası'nın

160

. maddesine göre, Sayıştay'ın mali konularda verdiği kesin hükümler aleyhine başka bir yargı mercisine başvurulamaz. Bu kararlar nihai kararlardır.

Adım Adım Çözüm

Sayıştay'ın anayasal niteliğini analiz et.

Sayıştay, kamu idarelerinin mali işlemlerini denetleyen ve sorumluların hesaplarını kesin hükme bağlayan anayasal bir kurumdur.

Kurumun yetki sınırlarını ve kararlarının hukuki ağırlığını anlamak gerekir.

Kararların kesinliği ilkesini değerlendir.

Sayıştay'ın mali konularda verdiği kararlar kesin hüküm niteliğindedir (

1982

Anayasası m.

160

Anayasa, Sayıştay kararlarının başka bir yargı mercine (Danıştay veya diğer mahkemeler) taşınmasını yasaklamıştır.

Uyuşmazlık durumundaki özel kuralı hatırla.

Sadece vergi ve benzeri mali yükümlülüklerde Danıştay ile Sayıştay arasındaki görüş ayrılıklarında Danıştay kararları esas alınır.

Bu istisna, Sayıştay kararlarına itiraz edilebileceği anlamına gelmez; sadece iki farklı kurumun farklı yorumları durumunda hangi yorumun geçerli olacağını belirler.

Anahtar Kavram

Sayıştay Kararlarının Kesinliği ve Hukuki Statüsü

İpuçları

Sayıştay'ın kararlarının 'kesin hüküm' niteliğinde olup olmadığını ve bu kararların başka bir mahkemeye gidip gidemeyeceğini düşünün.

Sayıştay'ın 'yüksek mahkeme' listesinde (AYM, Yargıtay, Danıştay, Uyuşmazlık) yer alıp almadığını kontrol edin.

Anayasa'nın

160

. maddesi, Sayıştay kararlarına karşı yargı yolunun kapalı olduğunu açıkça belirtir; ancak Danıştay ile vergi konularında çelişirse Danıştay'ın üstünlüğünü kabul eder.

Daha Fazla Pratik

Sayıştay'ın denetim kapsamına giren ve girmeyen kurumları (Örn: TSK'nın elindeki devlet malları, mahallî idareler) incelemek konuyu pekiştirecektir.

Alternatif Yöntem

Sayıştay'ı 'TBMM'nin mali danışmanı ve denetçisi' olarak kodlayın. Yasama adına çalıştığı için seçimleri ve denetimi TBMM ile ilişkilidir. Kararları ise mali konularda 'son söz' niteliğindedir.

Tahmini Süre:50s

Soru 726Soru →

$1982$ Anayasası’nın "Yargı" başlığı altında, Türk yargı sisteminin en üst basamağında yer alan ve kararları kesin nitelik taşıyan kurumlar "Yüksek Mahkemeler" başlığı altında özel olarak düzenlenmiştir. $2017$ Anayasa değişiklikleri ile askeri yargı düzeninin sona ermesinin ardından, bu statüye sahip kurumların sayısı ve niteliği netleşmiştir. Buna göre, güncel anayasal düzenlemeler çerçevesinde aşağıdakilerden hangisi bir "Yüksek Mahkeme" olarak nitelendirilemez?

Anayasa Mahkemesi

Yargıtay

Danıştay

Uyuşmazlık Mahkemesi

Yüksek Seçim Kurulu

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yüksek Seçim Kurulu

Cevap

Yüksek Seçim Kurulu bir yüksek mahkeme değildir; seçimlerin yönetim ve denetiminden sorumlu bir anayasal kuruluştur.

Güncel

1982

Anayasası'na göre sadece dört adet yüksek mahkeme bulunmaktadır: Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay ve Uyuşmazlık Mahkemesi. Yüksek Seçim Kurulu (YSK) ise kararları kesin olmasına ve yargısal işlevler görmesine rağmen, Anayasa'nın 'Yargı' bölümündeki yüksek mahkemeler arasında sayılmamış; karma yapılı bir kurul olarak tasarlanmıştır.

Adım Adım Çözüm

1982

Anayasası'nın "Yüksek Mahkemeler" (Madde

146-158

) bölümünde sayılan kurumları hatırla.

Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay ve Uyuşmazlık Mahkemesi olmak üzere toplam 4 yüksek mahkeme mevcuttur.

Anayasa'daki düzenleme şekli (tahdidi sayım) bu mahkemelerin statüsünü belirler.

2017

Anayasa değişikliği ile kaldırılan kurumları kontrol et.

Askeri Yargıtay ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesi (AYİM) kaldırılmıştır.

Askeri yargı sisteminin sivil yargı ile birleştirilmesi sonucu yüksek mahkeme sayısı azalmıştır.

Seçeneklerdeki kurumların Anayasa'daki yerini karşılaştır.

Yüksek Seçim Kurulu, Anayasa'nın seçimlerle ilgili genel hükümleri içinde düzenlenmiş bir kuruldur, mahkeme bölümünde yer almaz.

Kurumun ismindeki sıfat ile hukuki statüsü arasındaki farkı ayırt etmek gerekir.

Anahtar Kavram

Yüksek Mahkemelerin Tahdidi (Sınırlı) Sayımı

İpuçları

Anayasa'nın 'Yargı' bölümünde 'Yüksek Mahkemeler' başlığı altında sadece 4 kurum sınırlı olarak sayılmıştır.

2017

yılındaki değişiklikle askeri nitelikteki yüksek mahkemelerin (Askeri Yargıtay ve AYİM) kaldırıldığını unutmayın.

Bir kurumun isminde 'Yüksek' kelimesinin geçmesi, onun Anayasa'da 'Yüksek Mahkeme' bölümünde düzenlendiği anlamına gelmez; örneğin seçimlerden sorumlu kurul bu grupta değildir.

Daha Fazla Pratik

Sayıştay ve Hâkimler ve Savcılar Kurulu'nun (HSK) yüksek mahkeme olup olmadığını araştırarak bu ayrımı pekiştirebilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 727Soru →

$1982$ Anayasası'nda yer alan düzenlemeler uyarınca Hakimler ve Savcılar Kurulunun ( $HSK$ ) teşkilat yapısı ve üyelerinin belirlenmesi süreci ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Adalet Bakanı Kurulun başkanıdır; Adalet Bakanı Yardımcısı ise Kurulun doğal üyesidir.

Adalet Bakanı Kurulun başkanıdır; Adalet Bakanlığı Müsteşarı ise Kurulun doğal üyesidir.

Kurulun başkanı Cumhurbaşkanıdır; Adalet Bakanı ise Kurulun doğal üyesi ve başkan vekilidir.

Yargıtay ve Danıştay başkanları Kurulun doğal üyeleridir; Kurul başkanı ise üyeler arasından gizli oyla seçilir.

Kurulun seçilen

11

üyesinin tamamı, yargı bağımsızlığı gereği Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Adalet Bakanı Kurulun başkanıdır; Adalet Bakanı Yardımcısı ise Kurulun doğal üyesidir.

Cevap

Adalet Bakanı Kurulun başkanıdır; Adalet Bakanı Yardımcısı ise Kurulun doğal üyesidir.

Doğru ifade, Adalet Bakanı'nın başkan, Adalet Bakanı Yardımcısı'nın ise doğal üye olduğunu belirtendir. Bu yapı

1982

Anayasası'nın

159

. maddesinde net bir şekilde tanımlanmıştır.

Adım Adım Çözüm

HSK'nın toplam üye sayısını ve 'doğal üye' kavramını analiz etme.

Kurul toplam

13

üyeden oluşur. Bu üyelerin

2

'si seçimle gelmeyen 'doğal' üyelerdir.

Anayasal yapıda hiyerarşik pozisyonları gereği Kurulda yer alan isimleri belirlemek için.

Doğal üyelerin güncel unvanlarını kontrol etme.

Başkan Adalet Bakanı, diğer doğal üye ise Adalet Bakanı Yardımcısıdır.

2017

değişikliği sonrası 'müsteşar' ifadesinin 'bakan yardımcısı' olarak güncellendiğini teyit etmek için.

Seçimle gelen üyelerin dağılımını doğrulama.

Geriye kalan

11

üyenin

7

'si TBMM,

4

'ü Cumhurbaşkanı tarafından seçilir.

Seçim yetkisinin tek bir organda toplanmadığını ve dağılımın doğruluğunu kontrol etmek için.

Anahtar Kavram

HSK Teşkilat Yapısı ve Üye Dağılımı

İpuçları

Kurulun iki tane doğal (seçimle gelmeyen) üyesi vardır; biri bakandır, diğeri ise bakanın en yakın çalışma arkadaşıdır.

Daha Fazla Pratik

HSK üyelerinin görev süresini ve TBMM tarafından yapılan seçimdeki nitelikli çoğunluk aşamalarını inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:50s

Soru 728Soru →

Bir vergi mahkemesinde görülmekte olan bir davada, mahkeme heyeti uyuşmazlığın çözümünde esas alınacak kanun hükmünün Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varmıştır. 1982 Anayasası'na göre, mahkemenin bu hükmü 'itiraz yolu' (somut norm denetimi) kapsamında Anayasa Mahkemesine taşıyabilmesi için gerçekleşmesi gereken temel şart aşağıdakilerden hangisidir?

Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülen hükmün, o davada uygulanacak bir kural olması

Aykırılık iddiasının kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 60 gün içinde yapılmış olması

İtiraz konusu kuralın bir 'Yönetmelik' hükmü olması

Mahkemenin bir 'Yüksek Mahkeme' (Yargıtay veya Danıştay) sıfatına sahip olması

Başvurunun sadece Cumhurbaşkanı veya Meclis'teki en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu tarafından yapılması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülen hükmün, o davada uygulanacak bir kural olması

Cevap

Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülen hükmün, o davada uygulanacak bir kural olması

Somut norm denetimi (itiraz yolu) için Anayasa'nın 152. maddesine göre üç temel şart vardır: Bakılmakta olan bir davanın olması, mahkemenin bu davaya bakmaya yetkili olması ve itiraz edilen normun o davada 'uygulanacak kural' olmasıdır. Bu nedenle hükmün davada uygulanacak kural olması zorunludur.

Adım Adım Çözüm

Dava sürecini kontrol et

Görülmekte olan (derdest) bir davanın varlığı tespit edilir.

Somut norm denetimi ancak 'bakılmakta olan bir dava' sırasında gerçekleşebilir.

Normun niteliğini belirle

İtiraz edilen hükmün o davada 'uygulanacak kural' olup olmadığına bakılır.

Mahkeme, sadece davanın sonucunu doğrudan etkileyecek olan Kanun veya Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi hükmü için Anayasa Mahkemesine gidebilir.

Yetki ve usulü değerlendir

Mahkeme ya kendi kanısı ile ya da tarafların ciddiye aldığı iddiası ile dosyayı Anayasa Mahkemesine gönderir.

Anayasa'nın 152. maddesi bu süreci yetkili mahkemelere tanımıştır.

Anahtar Kavram

Somut Norm Denetimi (İtiraz Yolu) Şartları

İpuçları

Somut norm denetiminde 'somut' kelimesi eldeki gerçek bir uyuşmazlığa (davaya) işaret eder.

Bir hakimin Anayasa Mahkemesine gidebilmesi için, inceleyeceği kanun maddesinin davayı çözmek için gerekli olması gerekir.

Eğer bir kanun hükmü o davada hiç kullanılmayacaksa, mahkeme o hükmün Anayasa'ya aykırılığını denetletemez. Yani hükmün 'uygulanacak kural' olması şarttır.

Daha Fazla Pratik

Anayasa Mahkemesinin somut norm denetimi başvurusu sonucunda verdiği 'esastan ret' kararından sonra aynı hükmün 10 yıl boyunca itiraz yoluyla tekrar getirilemeyeceği kuralını inceleyin.

Tahmini Süre:50s

Soru 729Soru →

Bir idari yargı merciinde görülmekte olan bir davada, uyuşmazlığın çözümünde uygulanacak olan bir kanun hükmünün Anayasa'ya aykırı olduğu iddiası mahkemece ciddi bulunmuştur. 1982 Anayasası'na göre, bu aşamadan sonra izlenmesi gereken anayasal denetim süreciyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Mahkeme, Anayasa Mahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar davayı geri bırakır ve beş ay içinde karar verilmezse davayı yürürlükteki hükümlere göre sonuçlandırır.

Mahkeme dosyayı Anayasa Mahkemesine gönderdikten sonra en geç altmış gün içinde karar gelmesini bekler, bu süre sonunda karar gelmezse davanın reddine karar verir.

Anayasa'ya aykırılık iddiası mahkemece ciddi bulunsa dahi, somut norm denetimi yoluna başvurulabilmesi için davanın taraflarının yazılı muvafakati şarttır.

Somut norm denetimi yoluyla sadece Kanunlar için başvurulabilir; Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri bu denetim yolunun kapsamı dışındadır.

Anayasa Mahkemesi işin esasına girerek ret kararı verirse, aynı kanun hükmünün aykırılığı beş yıl geçmedikçe hiçbir mahkemede tekrar ileri sürülemez.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Mahkeme, Anayasa Mahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar davayı geri bırakır ve beş ay içinde karar verilmezse davayı yürürlükteki hükümlere göre sonuçlandırır.

Cevap

Mahkemenin Anayasa Mahkemesi kararını bekleyerek davayı geri bırakması ve beş ay içinde sonuç alınamazsa mevcut hükümlere göre davayı bitirmesi gerekir.

Doğru cevap olan seçenek, 1982 Anayasası'nın 152. maddesinde düzenlenen prosedürü tam olarak yansıtmaktadır. Bir mahkeme uygulanacak kuralı Anayasa'ya aykırı bulursa davayı geri bırakır. AYM'nin karar vermesi için tanınan süre 5 aydır. Bu süre içinde karar çıkmazsa yerel mahkeme yürürlükteki kanunla davayı bitirir.

Adım Adım Çözüm

Dava sürecini durdurma (Geri bırakma)

Mahkeme, Anayasa'ya aykırılık iddiasını ciddi bulduğu an davayı karara bağlamayı erteler.

Anayasa'ya aykırı olma ihtimali olan bir kuralın uyuşmazlığa uygulanmasını önlemek.

Dosyanın Anayasa Mahkemesine (AYM) sevki

Gerekçeli karar ve dosya örneği AYM'ye gönderilir.

Denetim yetkisi münhasıran Anayasa Mahkemesine aittir.

Beş aylık sürenin takibi

AYM'den 5 ay içinde bir karar gelip gelmediği kontrol edilir.

Yargılamanın sürüncemede kalmasını engellemek için anayasal bir süre sınırı konulmuştur.

Karar gelmemesi durumunda hüküm kurma

Eğer 5 ay dolmuş ve karar gelmemişse, mahkeme mevcut kanun hükmüne göre davasını sonuçlandırır.

Anayasa'nın 152. maddesi gereği konulan kesin prosedür budur.

Anahtar Kavram

Somut Norm Denetimi (İtiraz Yolu) Süreç ve Şartları

İpuçları

Anayasa Mahkemesi'ne itiraz yoluyla başvurulduğunda yargılamanın sonsuza kadar durmayacağını hatırlayın.

Yerel mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ni bekleme süresi ay bazında belirlenmiştir.

AYM kararı için tanınan 5 aylık süreyi ve bu süre dolunca mahkemenin mevcut yasayla devam ettiğini düşünün.

Daha Fazla Pratik

Anayasa Mahkemesi'nin esastan ret kararı vermesi durumunda ortaya çıkan '10 yıl kuralı'nı ve kapsamını detaylıca inceleyin.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 730Soru →

$1982$ Anayasası’nda düzenlenen soyut norm denetimi (iptal davası) rejiminde; dava açmaya yetkili süjeler, denetim gerekçeleri (şekil/esas) ve hak düşürücü süreler arasındaki ilişki dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Anayasa değişikliklerine karşı sadece şekil bozukluğu iddiasıyla iptal davası açılabilir ve bu yetki yalnızca Cumhurbaşkanı ile

TBMM

üye tamsayısının beşte biri tutarındaki milletvekillerine tanınmıştır.

TBMM

’de en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu; kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve İçtüzüğün hem şekil hem de esas bakımından Anayasa’ya aykırılığı iddiasıyla iptal davası açabilir.

Kanunların şekil bakımından denetlenmesi talebi, ilgili kanunun Resmî Gazete’de yayımlandığı tarihten itibaren

10

gün geçtikten sonra yapılamaz.

Olağan dönem Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine karşı, hem şekil hem de esas bakımından aykırılık iddiasıyla yayımdan itibaren

60

gün içinde iptal davası açılması mümkündür.

Anayasa Mahkemesi, kanunların ve anayasa değişikliklerinin şekil bozukluğuna dayalı iptal davalarını diğer işlerden öncelikle inceleyip karara bağlamakla yükümlüdür.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $TBMM$ ’de en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu; kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve İçtüzüğün hem şekil hem de esas bakımından Anayasa’ya aykırılığı iddiasıyla iptal davası açabilir.

Cevap

Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubunun kanunların şekil bakımından iptalini isteyebileceğini belirten ifade yanlıştır.

Doğru yanıt olan seçenek yanlıştır çünkü

1982

Anayasası'nın

148

. maddesi uyarınca; kanunların 'şekil' bakımından denetlenmesi sadece Cumhurbaşkanı veya

TBMM

üyelerinin beşte biri tarafından istenebilir. Siyasi parti grupları kanunların esas aykırılığı için dava açabilirken, şekil aykırılığı için dava açma yetkisine sahip değildir. Ancak aynı gruplar

CB

kararnameleri ve İçtüzük için hem şekil hem esas davası açabilirler.

Adım Adım Çözüm

Dava açmaya yetkili süjeleri (Cumhurbaşkanı, siyasi parti grupları, milletvekilleri) belirle.

Genel yetki (Madde 150) ile özel sınırlamalar (Madde 148) arasındaki fark tespit edildi.

Anayasa, bazı norm ve gerekçeler için yetkili listesini daraltmıştır.

Kanunların denetim gerekçelerini (şekil vs. esas) ayır.

Kanunların 'esas' denetimi için grupların yetkili olduğu, ancak 'şekil' denetimi için yetkili olmadıkları görüldü.

Anayasa Madde 148, kanunların şekil denetimini sadece Cumhurbaşkanı ve milletvekillerine hasretmiştir.

Siyasi parti gruplarının diğer normlardaki yetkisini kontrol et.

Gruplar; Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri ve İçtüzük için hem şekil hem esas davası açabilir.

Kararnameler ve İçtüzük için Madde 148'de özel bir kısıtlama bulunmamaktadır.

Anahtar Kavram

Soyut Norm Denetiminde Yetki ve Gerekçe Sınırlaması

İpuçları

Anayasa'nın 148. maddesindeki 'şekil denetimi' ile 150. maddesindeki 'genel yetki' arasındaki istisnai ilişkiye odaklanın.

Daha Fazla Pratik

Kanunların şekil bakımından denetiminin kapsamını (son oylama, nitelikli çoğunluk) ve bu denetimin hangi anayasal değişiklik ile daraltıldığını inceleyiniz.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 731Soru →

$1982$ Anayasası'nda düzenlenen normların denetimi rejimi uyarınca, Anayasa Mahkemesinde doğrudan doğruya iptal davası (soyut norm denetimi) açılmasına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Kanunların şekil bakımından denetlenmesi talebi, kanunun Resmi Gazete'de yayımlanmasından itibaren

10

gün içinde yapılmalıdır.

Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin hem şekil hem de esas bakımından denetimi için dava açma süresi, yayımlanmalarından itibaren

60

gündür.

Anayasa değişikliklerinin hem şekil hem de esas bakımından denetlenmesi için Cumhurbaşkanı tarafından iptal davası açılabilir.

TBMM üye tamsayısının en az beşte biri tutarındaki (

120

milletvekili) üyeler, iptal davası açma yetkisine sahiptir.

TBMM İçtüzüğü'nün Anayasa'ya aykırılığı iddiasıyla hem şekil hem de esas bakımından Resmi Gazete'de yayımından itibaren

60

gün içinde dava açılabilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Anayasa değişikliklerinin hem şekil hem de esas bakımından denetlenmesi için Cumhurbaşkanı tarafından iptal davası açılabilir.

Cevap

Anayasa değişikliklerinin hem şekil hem de esas bakımından denetlenebileceğini savunan ifade yanlıştır; çünkü Anayasa değişiklikleri sadece şekil bakımından denetlenebilir.

Doğru cevap olan seçenek, Anayasa değişikliklerinin hem şekil hem de esas bakımından denetlenebileceğini iddia etmektedir. Oysa

1982

Anayasası'nın

148

. maddesine göre, Anayasa değişiklikleri sadece şekil bakımından denetlenebilir ve bu denetim sadece Cumhurbaşkanı veya TBMM üye tamsayısının beşte biri tarafından talep edilebilir.

Adım Adım Çözüm

Anayasa değişikliklerinin denetim kapsamını belirle.

Anayasa'nın

148

. maddesine göre Anayasa değişiklikleri SADECE şekil bakımından denetlenebilir.

Anayasa koyucu, Anayasa değişikliklerinin içeriğinin (esasının) yargısal denetimini yasaklamıştır.

Diğer normların (Kanun, CBK, İçtüzük) denetim sürelerini karşılaştır.

Kanun şekil denetimi

10

gün, diğer tüm iptal davaları (esas ve CBK/İçtüzük şekil)

60

gündür.

Sürelerin norm türüne ve denetim şekline göre farklılık gösterdiğini doğrulamak için.

Hatalı olan önermeyi tespit et.

Anayasa değişikliklerinin 'esas' bakımından denetlenebileceğini belirten seçenek anayasal hükme aykırıdır.

Yanlış bilgiyi eleyerek doğru cevaba ulaşmak.

Anahtar Kavram

İptal davasında normlara göre denetim kapsamı ve süreleri.

İpuçları

Anayasa Mahkemesi her normun içeriğini (esasını) denetleyemez; bazı normlar sadece yapılış usulü (şekil) yönünden denetlenir.

Anayasa değişiklikleri, halkın iradesini doğrudan yansıtan kurucu işlemler olduğu için içerik denetimine kapatılmıştır.

Anayasa m.

148

'i hatırla: Anayasa değişiklikleri SADECE şekil bakımından, kanunlar ise hem şekil hem esas bakımından denetlenebilir.

Daha Fazla Pratik

Kanunların şekil denetiminin sadece hangi üç hususla sınırlı olduğunu (son oylama çoğunluğu, ivedilikle görüşme yasağı, teklif yeter sayısı) inceleyiniz.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 732Soru →

$1982$ Anayasası'nın "Yargı" bölümünde düzenlenen yüksek mahkemelerin kuruluş, işleyiş ve başkanlık seçim usulleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanı, mahkemenin kendi asıl üyeleri arasından gizli oyla ve üye tamsayısının salt çoğunluğuyla seçilir.

Danıştay üyelerinin dörtte üçü Hakimler ve Savcılar Kurulu, dörtte biri ise Cumhurbaşkanı tarafından seçilir.

Yargıtay üyelerinin tamamı Hakimler ve Savcılar Kurulu tarafından, kendi üyeleri arasından gizli oyla seçilir.

Anayasa Mahkemesi üyeleri

12

yıl için seçilirler ve bir kimse iki defa Anayasa Mahkemesi üyesi seçilemez.

Anayasa Mahkemesi, Yargıtay ve Danıştay; kendi başkanlarını kendi üyeleri arasından, üye tamsayısının salt çoğunluğuyla dört yıl için seçerler.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanı, mahkemenin kendi asıl üyeleri arasından gizli oyla ve üye tamsayısının salt çoğunluğuyla seçilir.

Cevap

Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanı'nın kendi üyeleri arasından seçildiğini belirten ifade yanlıştır; başkan Anayasa Mahkemesi tarafından görevlendirilir.

Türk hukuk sisteminde yüksek mahkemeler arasında başkanlık seçimi konusunda farklı bir usule sahip olan tek mahkeme Uyuşmazlık Mahkemesi'dir. Diğer üç yüksek mahkeme (AYM, Yargıtay, Danıştay) kendi başkanlarını kendi üyeleri arasından seçerken, Uyuşmazlık Mahkemesi'nin başkanı Anayasa Mahkemesi tarafından kendi üyeleri arasından görevlendirilir.

Adım Adım Çözüm

Yüksek mahkemelerin listesini belirleme

Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay ve Uyuşmazlık Mahkemesi.

Anayasa'nın

1982

versiyonunda (güncel haliyle) sadece bu dört kurum yüksek mahkeme statüsündedir.

Başkanlık seçim usullerini karşılaştırma

AYM, Yargıtay ve Danıştay başkanlarını kendi içlerinden seçerken; Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanı dışarıdan (AYM'den) gelir.

Anayasa'nın

158

. maddesi uyarınca Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanı, Anayasa Mahkemesi tarafından kendi üyeleri arasından görevlendirilir.

Üye seçim mercilerini kontrol etme

Yargıtay'ın tamamını HSK seçer; Danıştay'ın

1/4

'ini Cumhurbaşkanı,

3/4

'ünü HSK seçer.

Seçim usulleri her yüksek mahkemenin bağımsızlığı ve uzmanlık alanı dikkate alınarak farklılaştırılmıştır.

Anahtar Kavram

Yüksek Mahkemelerde Başkanlık ve Üye Seçim Usulleri

İpuçları

Yüksek mahkemelerin başkanlık seçimlerini hatırlayın; hepsi kendi içinden mi seçer?

Uyuşmazlık Mahkemesi'nin diğer mahkemelerle olan organik bağına odaklanın.

Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanı'nın Anayasa Mahkemesi tarafından görevlendirildiğini unutmayın.

Daha Fazla Pratik

Uyuşmazlık Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi kararları arasındaki hiyerarşiyi (Madde

158

) inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 733Soru →

$1982$ Anayasası'nın $2017$ yılı değişiklikleri ile şekillenen güncel hükümleri uyarınca, Türkiye Büyük Millet Meclisinin (TBMM) baro başkanlarının serbest avukatlar arasından göstereceği adaylar arasından yapacağı Anayasa Mahkemesi üye seçimi süreci ve üyelik şartları ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Seçim gizli oylamayla yapılır; ilk oylamada üye tamsayısının üçte iki, ikinci oylamada salt çoğunluk aranır; sonuç alınamazsa en çok oy alan iki aday arasından üçüncü oylamada en çok oyu alan seçilir.

TBMM tarafından seçilecek üyenin, baro başkanları tarafından önerilebilmesi için en az

45

yaşında olması ve mesleğinde en az

15

yıl fiilen çalışmış olması yeterlidir.

Anayasa Mahkemesi üyeliğine seçilen bir kişi

12

yıl boyunca görev yapar ve bu sürenin sonunda TBMM kararıyla bir defaya mahsus olmak üzere yeniden seçilebilir.

TBMM, kendisine ayrılan üç üyelik kontenjanından birini Askeri Yargıtay veya Askeri Yüksek İdare Mahkemesi üyeleri tarafından önerilen adaylar arasından seçmek zorundadır.

TBMM'de yapılacak seçimde, adaylardan birinin seçilebilmesi için her üç turda da üye tamsayısının beşte üç (

360

) nitelikli çoğunluğunun sağlanması zorunludur.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Seçim gizli oylamayla yapılır; ilk oylamada üye tamsayısının üçte iki, ikinci oylamada salt çoğunluk aranır; sonuç alınamazsa en çok oy alan iki aday arasından üçüncü oylamada en çok oyu alan seçilir.

Cevap

Anayasa Mahkemesi üye seçiminde TBMM; ilk turda üçte iki, ikinci turda salt çoğunluk arar, üçüncü turda ise en çok oy alan adayı seçer.

Doğru seçenek, Anayasa'nın 146. maddesinde düzenlenen üç turlu seçim sistemini (üçte iki, salt çoğunluk ve en çok oy) eksiksiz ve güncel haliyle yansıtmaktadır. Bu sistem, meclis içindeki uzlaşmayı teşvik ederken seçimin kilitlenmesini de engeller.

Adım Adım Çözüm

Seçim makamını ve kontenjanı belirle.

TBMM, toplam

15

üyenin

3

'ünü seçer (2'si Sayıştay, 1'i baro başkanlarının adayları arasından).

Anayasal görev dağılımını anlamak için gereklidir.

Üyelik niteliklerini kontrol et.

Avukatlar için

45

yaş ve en az

20

yıl fiilen avukatlık yapmış olma şartı vardır.

Adaylık şartlarındaki sayısal tuzakları elemek için gereklidir.

Oylama prosedürünü analiz et.

1. Tur: Üye tamsayısının

2/3

(

400

oy), 2. Tur: Salt çoğunluk (

301

oy), 3. Tur: En çok oy alan iki adaydan biri (basit çoğunluk).

Seçim sürecinin yasal işleyişini doğrulamak için gereklidir.

Görev süresi ve yeniden seçilme engelini doğrula.

Görev süresi

12

yıldır ve yeniden seçilme yasağı bulunmaktadır.

Üyeliğin sona ermesi ve sürekliliği ile ilgili yanlış bilgileri temizlemek içindir.

Anahtar Kavram

Anayasa Mahkemesi Üye Seçiminde TBMM'nin İzlediği Nitelikli Çoğunluk Prosedürü

İpuçları

Anayasa Mahkemesi'nin üye sayısı

2017

değişikliği ile

17

'den

15

'e düşürülmüştür; bu değişikliğin nedenini ve hangi mahkemelerin kaldırıldığını düşünün.

Daha Fazla Pratik

Cumhurbaşkanının Anayasa Mahkemesine üye seçerken hangi kurumlardan (Yargıtay, Danıştay, YÖK vb.) kaçar üye seçtiğini ve bu adayların nasıl belirlendiğini içeren bir tablo hazırlayın.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 734Soru →

1982 Anayasası’nın 139. maddesinde düzenlenen "Hâkimlik ve savcılık teminatı" ilkesine göre; hâkimler ve savcılar azlolunamaz, kendileri istemedikçe Anayasada gösterilen yaştan önce emekliye ayrılamazlar. Ancak bu kuralın belirli istisnaları bulunmaktadır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi hâkim ve savcıların rızası olmasa dahi bu teminat hükümlerinden yararlanamayacağı (teminatın dışına çıkılacağı) durumlardan biri değildir?

Meslekten çıkarılmayı gerektiren bir suçtan hüküm giyilmesi

Sağlık bakımından görevini yerine getiremeyeceğinin kesin olarak anlaşılması

Meslekte kalmalarının uygun olmadığına yetkili kurulca karar verilmesi

Görev yapılan mahkemenin veya kadronun idari kararla kaldırılması

Kendi kusurları nedeniyle disiplin cezası sonucu meslekten ihraç edilmeleri

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Görev yapılan mahkemenin veya kadronun idari kararla kaldırılması

Cevap

Görev yapılan mahkemenin veya kadronun idari kararla kaldırılması hâkimlik teminatının bir istisnası değildir; aksine bu durumda bile hâkim ve savcıların hakları korunur.

1982 Anayasası'nın 139. maddesi uyarınca; bir mahkemenin veya kadronun kaldırılması sebebiyle de olsa, hâkimler ve savcılar aylık, ödenek ve diğer özlük haklarından yoksun kılınamazlar. Bu durum hâkimlik teminatının bir gereğidir ve bir 'istisna' değil, 'güvence' niteliğindedir.

Adım Adım Çözüm

Anayasa'nın 139. maddesindeki temel kuralı analiz etme.

Hâkimlerin azledilemeyeceği ve yaş haddinden (65 yaş) önce emekli edilemeyeceği kuralına ulaşılır.

Hâkimlik teminatının kapsamını belirlemek için temel kuralın bilinmesi gerekir.

Anayasa'da belirtilen istisnai durumları listeleme.

Suçtan hüküm giyme, sağlık sorunları ve mesleki liyakatsizlik gibi hallerin istisna olduğu görülür.

Hangi durumlarda teminatın sona ereceğini belirlemek seçenekleri elememizi sağlar.

Mahkeme veya kadro kaldırılması durumunu değerlendirme.

Anayasa, mahkeme kapatılsa bile maaş ve özlük haklarının korunacağını açıkça belirtmiştir.

İdari değişikliklerin yargı bağımsızlığını zedelememesi için bu koruma mutlak olarak düzenlenmiştir.

Anahtar Kavram

Hâkimlik ve Savcılık Teminatı'nın Mutlaklığı ve İstisnaları

İpuçları

1982 Anayasası'nın 139. maddesinde yer alan 'Hâkimlik ve Savcılık Teminatı' hükümlerini hatırlayın.

Bir mahkemenin idari bir kararla kapatılması durumunda, o mahkemenin hâkiminin maaş alıp alamayacağını düşünün.

Anayasa, mahkeme kapatılsa dahi hâkimlerin özlük haklarının devam edeceğini belirterek, idarenin yargı üzerinde baskı kurmasını engeller.

Daha Fazla Pratik

Hâkimlerin idari görevleri yönünden kime bağlı olduğunu (Adalet Bakanlığı) ve bu durumun teminatla ilişkisini inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 735Soru →

1982 Anayasası'na göre; kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve TBMM İçtüzüğü’nün Anayasa’ya esas (içerik) bakımından aykırılığı iddiasıyla doğrudan doğruya iptal davası (soyut norm denetimi) açma yetkisine sahip olanlar ve bu davanın açılması için öngörülen genel süreyle ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

Cumhurbaşkanı, en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu veya TBMM üye tamsayısının en az beşte biri tarafından

60

gün içinde açılır.

TBMM Başkanı veya TBMM bünyesinde grubu bulunan tüm siyasi partiler tarafından

10

gün içinde açılır.

Sadece TBMM'de en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu tarafından

60

gün içinde açılır.

Cumhurbaşkanı veya TBMM üye tamsayısının salt çoğunluğu tarafından

30

gün içinde açılır.

Cumhurbaşkanı ve Meclis'te temsil edilen her bir milletvekili tarafından bireysel olarak

90

gün içinde açılır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Cumhurbaşkanı, en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu veya TBMM üye tamsayısının en az beşte biri tarafından $60$ gün içinde açılır.

Cevap

Cumhurbaşkanı, en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu veya TBMM üye tamsayısının en az beşte biri tarafından

60

gün içinde açılır.

1982 Anayasası'na göre iptal davası açma yetkisi (aktif dava ehliyeti) sadece Cumhurbaşkanı, TBMM'de en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu ve TBMM üye tamsayısının en az beşte birine aittir. Bu davaların esas bakımından açılma süresi, ilgili normun Resmî Gazete'de yayımlanmasından itibaren

60

gündür.

Adım Adım Çözüm

Dava türünü ve kapsamını belirle.

Soyut norm denetimi (İptal Davası); Kanun, CBK ve TBMM İçtüzüğü'nü kapsar.

Soruda sorulan denetim yolu, normların Anayasa'ya uygunluğunun doğrudan AYM tarafından incelenmesidir.

Dava açmaya yetkili olan organları/kişileri tespit et.

Cumhurbaşkanı, en fazla üyeli 2 parti grubu ve

120

milletvekili (

\frac{1}{5}

1982 Anayasası'nın 150. maddesi bu kişi ve grupları 'iptal davası açmaya yetkili' olarak sınırlı sayıda saymıştır.

Esas bakımından dava açma süresini uygula.

Resmî Gazete yayımından itibaren

60

gün.

Esas bakımından aykırılık iddiaları için tanınan genel hak düşürücü süre

60

gündür.

Anahtar Kavram

Soyut Norm Denetiminde Yetki ve Süre

İpuçları

İptal davası açma yetkisi Anayasa'da sınırlı sayıda (numerus clausus) kişi ve gruba verilmiştir.

TBMM üyeleri bakımından gereken sayı, toplam milletvekili sayısının beşte biridir.

Esas bakımından denetim için tanınan süre 2 aydır (

60

gün).

Daha Fazla Pratik

Kanunların şekil bakımından denetimi ile esas bakımından denetimi arasındaki süre ve yetki farklarını karşılaştıran bir tablo hazırlayabilirsiniz.

Tahmini Süre:50s

Soru 736Soru →

$1982$ Anayasası'na göre, Hakimler ve Savcılar Kurulu'nun ( $HSK$ ) idari teşkilatlanması, Genel Sekreterlik makamı ve denetim faaliyetleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Kurulun idari işlerini yürütmekle görevli olan Genel Sekreter, Kurul Başkanı tarafından atanır.

Genel Sekreter, Kurulun kendi üyeleri arasından dört yıl görev yapmak üzere gizli oyla seçilir.

Kurul bünyesinde görev yapan müfettişler, hiyerarşik olarak doğrudan Adalet Bakanlığı Teftiş Kuruluna bağlıdır.

Genel Sekreter, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından birinci sınıf hâkimler arasından salt çoğunlukla seçilir.

Kurulun denetleme ve inceleme yetkisi sadece adli yargı hâkimlerini kapsamakta olup idari yargıyı dışarıda bırakmaktadır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kurulun idari işlerini yürütmekle görevli olan Genel Sekreter, Kurul Başkanı tarafından atanır.

Cevap

Kurulun idari işlerini yürütmekle görevli olan Genel Sekreterin, Kurul Başkanı (Adalet Bakanı) tarafından atanması ifadesi doğrudur.

Doğru cevap, Genel Sekreterin Kurul Başkanı tarafından atandığını belirten ifadedir.

1982

Anayasası'nın

159

. maddesine göre

HSK

Başkanı olan Adalet Bakanı, Kurulun idari işleyişinden sorumlu olan Genel Sekreteri atama yetkisine sahiptir.

Adım Adım Çözüm

HSK

Başkanı'nın kim olduğunu belirle.

Kurulun Başkanı Adalet Bakanıdır.

Anayasal hiyerarşide

HSK

yönetimi Bakanlık ile ilişkilendirilmiştir.

Genel Sekreterlik makamının işlevini ve atama usulünü hatırla.

Genel Sekreter, Kurulun idari işlerini yürütür ve Başkan (Bakan) tarafından atanır.

İdari işleyişin sürekliliği ve hiyerarşik düzen için atama usulü benimsenmiştir.

Denetim yetkisinin kapsamını ve müfettişlerin statüsünü kontrol et.

Müfettişler Kurul bünyesinde çalışır ve hem adli hem idari yargıyı denetler.

Yargı bağımsızlığı gereği denetim mekanizması Kurulun kendi bünyesinde yapılandırılmıştır.

Anahtar Kavram

HSK'nın İdari Yapısı ve Genel Sekreterlik

İpuçları

HSK

Başkanı'nın kim olduğunu ve idari birimlerin kime bağlı olabileceğini düşünün.

Daha Fazla Pratik

HSK'nın daire yapısını ve Adalet Bakanı'nın bu dairelerin çalışmalarındaki hukuki konumunu inceleyin.

Tahmini Süre:55s

Soru 737Soru →

$1982$ Anayasası ve $6216$ sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde, Anayasa Mahkemesine yapılacak olan "bireysel başvuru" (Anayasa şikâyeti) mekanizmasının kişi yönünden (ratione personae) yetki ve konu yönünden (ratione materiae) kapsamı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Temel hakları ihlal edilen bireyler, yasama işlemleri (Kanunlar) veya idarenin doğrudan düzenleyici işlemlerine (Yönetmelikler) karşı, bu işlemlerin Anayasa'ya aykırılığını ileri sürerek doğrudan bireysel başvuru yolunu kullanabilirler.

Özel hukuk tüzel kişileri (şirket, vakıf, dernek vb.), yalnızca tüzel kişiliğe ait olan hakların ihlal edildiği gerekçesiyle başvuruda bulunabilirken; belediyeler, köyler ve devlet üniversiteleri gibi kamu tüzel kişileri bireysel başvuru hakkına sahip değildir.

Yabancılar, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarına tanınan ve Anayasa ile Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin ortak koruma alanında bulunan siyasi haklar da dahil olmak üzere tüm haklar için bireysel başvuruda bulunabilirler.

Anayasa Mahkemesi, bireysel başvuru incelemesinde derece mahkemelerinin yerine geçerek delil değerlendirmesi yapabilir ve mahkeme kararının esastan hatalı olduğunu tespit ederse kararı doğrudan düzeltebilir.

Bireysel başvuru için öngörülen

30

günlük süre, ihlale neden olan işlemin veya eylemin gerçekleştiği tarihten itibaren başlar ve bu süre hak düşürücü nitelikte olduğu için hiçbir mazeret kabul edilemez.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Özel hukuk tüzel kişileri (şirket, vakıf, dernek vb.), yalnızca tüzel kişiliğe ait olan hakların ihlal edildiği gerekçesiyle başvuruda bulunabilirken; belediyeler, köyler ve devlet üniversiteleri gibi kamu tüzel kişileri bireysel başvuru hakkına sahip değildir.

Cevap

Özel hukuk tüzel kişilerinin yalnızca kendi tüzel kişiliklerini ilgilendiren haklar için başvurabilmesi, buna karşın kamu tüzel kişilerinin bireysel başvuru ehliyetinin bulunmaması.

Bireysel başvuru ehliyeti açısından

1982

Anayasası ve ilgili mevzuat net bir ayrım yapmıştır. Kamu tüzel kişileri, kamu gücü kullandıkları için temel hak ve özgürlüklerin ihlali iddiasıyla AYM'ye başvuramazlar. Buna karşın şirket, vakıf ve dernek gibi özel hukuk tüzel kişileri, sadece tüzel kişiliğe sahip olmaları nedeniyle kendilerine tanınan (mülkiyet, adil yargılanma vb.) hakların ihlali durumunda başvurabilirler. Bu ifade hukuki çerçeveye tam olarak uygundur.

Adım Adım Çözüm

Kişi yönünden yetki (ehliyet) incelemesi yapılması.

Bireysel başvuruyu herkes yapamaz. Kamu tüzel kişileri (Devlet kurumları, belediyeler vb.) başvuramaz; özel hukuk tüzel kişileri ise sınırlı ehliyete sahiptir.

Anayasa Mahkemesi'nin bireysel başvuruda kimleri kabul edeceğine dair usul kurallarını belirlemek.

Konu yönünden kapsamın (hak ve işlemler) değerlendirilmesi.

İhlal edilen hakkın hem Anayasa'da hem de AİHS'de ortak olması gerekir. Ayrıca yasama işlemleri doğrudan başvuru konusu yapılamaz.

Başvurunun kabul edilebilirlik kriterlerini karşılayıp karşılamadığını anlamak.

Yargılama sınırlarının (yerindelik denetimi yasağı) analizi.

AYM bir süper temyiz mahkemesi değildir; sadece anayasal hak ihlali var mı diye bakar.

Mahkemenin yetki sınırlarını korumak.

Anahtar Kavram

Bireysel Başvuru Ehliyeti ve Kapsamı

İpuçları

Bireysel başvuru ehliyeti olanlar ile dava açma ehliyeti olan kamu kurumlarını birbirine karıştırmayın.

Daha Fazla Pratik

Kamu tüzel kişilerinin neden başvuru yapamadığını idari vesayet ve hiyerarşi kavramlarıyla ilişkilendirerek çalışın.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 738Soru →

1982 Anayasası'na göre, aşağıdakilerden hangisi Anayasa Mahkemesinin görev ve yetkileri arasında yer alır?

Siyasi partilerin mali denetimini yapmak

Milletvekili dokunulmazlığının kaldırılmasına karar vermek

Sayıştay başkan ve üyelerini seçmek

Milletvekili genel seçimlerinin kesin sonuçlarını ilan etmek

Hakimler ve Savcılar Kurulu üyelerinin tamamını seçmek

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Siyasi partilerin mali denetimini yapmak

Cevap

Siyasi partilerin mali denetimini yapmak Anayasa Mahkemesinin görevleri arasındadır.

1982 Anayasası uyarınca Anayasa Mahkemesi, siyasi partilerin mal edinimleri ile gelir ve giderlerinin kanuna uygunluğunun denetimini (mali denetim) yapar. Bu denetimi yaparken Sayıştay'dan yardım alır, ancak karar merci kendisidir.

Adım Adım Çözüm

Anayasa Mahkemesinin temel görev alanlarını belirle.

Norm denetimi, bireysel başvuru, Yüce Divan yargılaması ve siyasi parti işlemleri.

AYM'nin görev alanı 1982 Anayasası'nda sınırlı sayıda sayılmıştır.

Siyasi partiler üzerindeki denetim yetkisini incele.

Mali denetim AYM tarafından yapılır.

Anayasa'ya göre siyasi partilerin mali denetimi AYM'ye verilmiştir, bu süreçte Sayıştay sadece yardımcı bir organdır.

Anahtar Kavram

Anayasa Mahkemesinin Siyasi Partiler Üzerindeki Denetim Yetkisi

İpuçları

Mali denetim ve yargısal denetim ayrımına dikkat edin; siyasi partiler devlet bütçesinden yardım aldıkları için denetlenmeleri bir yüksek mahkemeye verilmiştir.

Daha Fazla Pratik

Anayasa Mahkemesinin Yüce Divan sıfatıyla yargıladığı kişileri tekrar ederek bilgini pekiştirebilirsin.

Tahmini Süre:45s

Soru 739Soru →

Adli yargı kolunun en üst derece mahkemesi olan Yargıtay'da, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve Başsavcıvekilini, Yargıtay Genel Kurulu tarafından gösterilen adaylar arasından seçme yetkisi aşağıdakilerden hangisine aittir?

Cumhurbaşkanı

Hâkimler ve Savcılar Kurulu

Türkiye Büyük Millet Meclisi

Yargıtay Genel Kurulu

Adalet Bakanı

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Cumhurbaşkanı

Cevap

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve Başsavcıvekilini seçme yetkisi Cumhurbaşkanına aittir.

Cumhurbaşkanı, Yargıtay Genel Kurulu tarafından kendi üyeleri arasından gizli oyla belirlenen beşer aday arasından Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve Başsavcıvekilini dört yıl için seçer.

Adım Adım Çözüm

Yargıtay'ın adli yargıdaki konumunu belirlemek

Yargıtay, adli yargı kolunun temyiz (son inceleme) merciidir.

Sorumuzun kapsamı olan Yargıtay'ın görev ve yetki alanını anlamak için gereklidir.

Cumhuriyet Başsavcısı seçim sürecini incelemek

Yargıtay Genel Kurulu, kendi üyeleri arasından 5 aday belirler.

Seçim süreci aday gösterme ve atama/seçme aşamalarından oluşur.

Nihai seçim makamını belirlemek

Cumhurbaşkanı, bu 5 aday arasından birini 4 yıl süreyle seçer.

Anayasa'nın 154. maddesi bu yetkiyi doğrudan Cumhurbaşkanına vermiştir.

Anahtar Kavram

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın Seçimi

İpuçları

Yargıtay üyelerinin tamamını Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) seçer ancak Başsavcı için farklı bir kural vardır.

Başsavcı seçilmeden önce Yargıtay Genel Kurulu kendi içinde bir oylama yaparak bir liste oluşturur.

Gösterilen 5 aday arasından nihai kararı veren kişi, yürütme organının başıdır.

Daha Fazla Pratik

Yargıtay Birinci Başkanı'nın seçim usulü ile Cumhuriyet Başsavcısı'nın seçim usulü arasındaki farkı inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 740Soru →

$1982$ Anayasası'na göre, mahkemelerin bağımsızlığı ve yargı yetkisinin korunması amacıyla yargı kararlarının uygulanma süreci anayasal güvence altına alınmıştır. Bu kapsamda, mahkeme kararlarının diğer devlet organları karşısındaki hukuki durumu ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez.

Kesinleşmiş mahkeme kararları, TBMM tarafından kamu vicdanına aykırı bulunduğu takdirde bir parlamento kararı ile iptal edilebilir.

Olağanüstü hal dönemlerinde, mahkeme kararlarının uygulanması Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile belirli bir süre için durdurulabilir.

Hâkimler ve Savcılar Kurulu, mahkemelerin işleyişini denetleme yetkisi kapsamında davanın esasına ilişkin mahkemelere talimat verebilir.

Mahkemelerce verilen tazminat kararları, devletin mali dengesini bozması durumunda Sayıştay'ın uygunluk denetimiyle reddedilebilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez.

Cevap

Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez.

Anayasa'nın

138

. maddesinin son fıkrası, mahkeme kararlarının yasama, yürütme ve idare tarafından değiştirilmesini ve yerine getirilmesinin geciktirilmesini kesin bir dille yasaklamaktadır. Bu hüküm, yargı bağımsızlığının ve hukuk devleti ilkesinin en somut güvencesidir.

Adım Adım Çözüm

Anayasal dayanağın belirlenmesi

1982

Anayasası'nın

138

. maddesi ("Mahkemelerin bağımsızlığı") incelenmelidir.

Yargı kararlarının diğer organlar üzerindeki etkisi bu maddede düzenlenmiştir.

Kararların bağlayıcılığı ilkesinin analizi

Maddenin son fıkrasında "Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez" hükmü yer alır.

Hukuk devleti ilkesinin gereği olarak yargı kararlarının mutlak üstünlüğü vurgulanmıştır.

Seçeneklerin bu kural çerçevesinde elenmesi

Yasama (TBMM), yürütme (Cumhurbaşkanı) ve idari kurulların (HSK/Sayıştay) müdahale edemeyeceği kesinleşmiştir.

Anayasal metin herhangi bir istisna veya geciktirme payı bırakmamıştır.

Anahtar Kavram

Yargı Kararlarının Bağlayıcılığı ve Değiştirilemezliği

İpuçları

Anayasa'nın

138

. maddesindeki 'hiçbir suretle' ifadesine dikkat edin.

Mahkeme kararlarının sadece tarafları değil, tüm devlet organlarını bağladığını hatırlayın.

Yasama ve yürütmenin yargı kararlarını geciktirme yetkisinin olup olmadığını sorgulayın.

Daha Fazla Pratik

Yargı bağımsızlığının bir diğer unsuru olan hâkimlik teminatındaki yaş sınırını ve özlük hakları güvencesini inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:50s

ÖncekiSayfa 37 / 47Sonraki

Yargı

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları