Examkin

Soru

Zorluk: ZorGenel Nitelikli Hükümlerin Uygulama Alanı

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 5. maddesinde düzenlenen "genel nitelikli hükümlerin uygulama alanı" ilkesi, özel hukuk sisteminin parçaları arasındaki geçişkenliği ve bütünlüğü sağlamaktadır. Bu ilkenin işleyişi ve madde metninde geçen "uygun düştüğü ölçüde" ibaresinin hukuki fonksiyonu dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğru bir değerlendirmedir?

  1. A
    Medeni Kanun ve Borçlar Kanunu’nun genel hükümleri, sadece Türk Ticaret Kanunu veya İş Kanunu gibi kanunlarda bu maddelere açıkça atıf yapıldığı durumlarda ilgili hukuk dalına sirayet edebilir.
  2. B
    "Uygun düştüğü ölçüde" kısıtlaması, genel hükümlerin özel hukuk ilişkilerine hiçbir şekilde doğrudan uygulanamayacağı, sadece kıyas (analoji) yoluyla yardımcı kaynak olarak kullanılabileceği anlamına gelir.
  3. Genel hükümler; uygulanacakları özel hukuk alanının kendine özgü yapısı, temel ilkeleri ve o alanın ihtiyaç duyduğu hukuki dinamizm ile çelişmediği sürece bir süzgeçten geçirilerek uygulama alanı bulur.Cevap
  4. D
    Madde 5 kapsamındaki yollama sadece Borçlar Kanunu'nun "Genel Hükümler" kısmını kapsadığından, Medeni Kanun'un "Kişiler Hukuku" veya "Eşya Hukuku" gibi bölümlerindeki genel prensiplerin diğer alanlarda uygulanması mümkün değildir.
  5. E
    Bir özel hukuk ilişkisinde özel kanun hükmü ile Medeni Kanun’un genel hükmü çatıştığında, Medeni Kanun’un özel hukukun "anayasa"sı olma vasfı gereği genel hüküm öncelikle uygulanır.

Cevap

Genel hükümlerin, uygulanacakları özel hukuk alanının yapısı ve ilkeleriyle çelişmediği sürece uygulama alanı bulacağını belirten değerlendirme doğrudur.
Türk Medeni Kanunu'nun 5. maddesi, özel hukukun bütünlüğü için genel prensiplerin diğer alanlarda da kullanılmasını öngörür. Ancak her özel hukuk dalının (örneğin ticaret hukukundaki sürat ilkesi) kendine has bir yapısı vardır. 'Uygun düştüğü ölçüde' ibaresi, genel hükmün uygulanacağı alanın bu özel yapısıyla çatışıp çatışmadığının denetlenmesini gerektirir. Eğer genel hüküm, özel alanın temel prensiplerine veya ihtiyaçlarına aykırı değilse, o alandaki boşlukları doldurmak veya müesseseleri tamamlamak için süzgeçten geçirilerek uygulanır.

Adım Adım Çözüm

1
TMK Madde 5'in yasal dayanağını tespit etme.
Hükmün hem Medeni Kanun hem de Borçlar Kanunu'nun genel nitelikli hükümlerini tüm özel hukuk ilişkilerine yaydığı belirlendi.
Sistematik bir analiz için kuralın kaynağının ve kapsamının netleştirilmesi gerekir.
2
"Uygun düştüğü ölçüde" (lex generalis - lex specialis ilişkisi) kavramını analiz etme.
Genel hükümlerin, özel kanunların (Ticaret, İş, Deniz Ticareti vb.) ruhuna ve özel ihtiyaçlarına aykırı olmaması gerektiği saptandı.
Bu ibare, genel kuralın özel alana "aynen" değil, "uyarlanarak" veya "süzülerek" aktarılacağını gösteren temel kriterdir.
3
Seçeneklerdeki hukuki hataları ayıklama.
Atıf zorunluluğu, mutlak üstünlük veya sadece kıyas gibi kısıtlamaların kanun koyucunun amacıyla çeliştiği sonucuna varıldı.
Doğru uygulama tekniği, genel hükmün tamamlayıcı ve birleştirici rolünü korurken özel alanın özerkliğine saygı duymayı gerektirir.

Anahtar Kavram

TMK Madde 5 uyarınca genel hükümlerin özel hukuk dallarına 'süzgeç' (uygunluk) kriteriyle sirayeti.
Tahmini Süre:1m 30s
Bu soruyu puanla

Konular

Genel Nitelikli Hükümlerin Uygulama Alanı

Bu konudan daha fazla soru