Serbest avukatlık yapan 45 yaşındaki lisans mezunu Bayan (A), yaklaşan Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde aday olmak istemektedir. Geçmişte kasıtlı bir suçtan 6 ay hapis cezası almış ve cezasını infaz etmiştir. Diğer yandan, en son yapılan genel seçimlerde %4 oy almış olan (B) partisi ile %2 oy almış olan (C) partisi, Bayan (A)'yı Cumhurbaşkanlığına ortak aday olarak göstermeyi planlamaktadır.
Bayan (A)'nın durumu ve Cumhurbaşkanlığı adaylık süreci bağlamında 1982 Anayasası'nın güncel hükümlerine göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- (B) ve (C) partileri, en son yapılan milletvekili genel seçimlerinde aldıkları geçerli oy oranları toplamı yüzde beşi geçtiği için birlikte hareket ederek Bayan (A)'yı Cumhurbaşkanı adayı olarak gösterebilirler.Cevap
- BBayan (A)'nın 100.000 seçmen tarafından aday gösterilmesi durumunda uygulanacak imza toplama usul ve esasları, konu doğrudan yürütmeyi ilgilendirdiği için olağan dönem Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile düzenlenir.
- CAdaylık sürecinde Bayan (A)'nın seçilme yeterliliğine ilişkin uyuşmazlıklarda nihai itiraz mercii, Anayasada düzenlenen yüksek mahkemelerden biri olan Yüksek Seçim Kuruludur.
- DBayan (A)'nın meclis dışından Cumhurbaşkanı adayı olarak gösterilebilmesi için, (B) ve (C) partilerinin desteğinin yanı sıra en az 20 milletvekilinin de TBMM Başkanlığına yazılı teklif sunması şarttır.
- EBayan (A)'nın Cumhurbaşkanı olabilmesi için milletvekili seçilme yeterliliğine sahip olması zorunludur; dolayısıyla adaylık sürecinde taksirli bir suçtan dolayı 2 yıl hapis cezasına mahkûm edilmesi, bu yeterliliği ortadan kaldırarak adaylığını düşürür.
Cevap
En son yapılan genel seçimlerde geçerli oyların toplamı yüzde beşi geçen siyasi partilerin birlikte hareket ederek Cumhurbaşkanı adayı gösterebileceğini ifade eden seçenek doğru cevaptır.
Sorudaki olayda, (B) partisinin %4 ve (C) partisinin %2 oyu bulunmaktadır. Anayasa'nın 101. maddesinde 'en son yapılan genel seçimlerde toplam geçerli oyların tek başına veya birlikte en az yüzde beşini almış olan siyasi partiler aday gösterebilir' hükmü amirdir. İki partinin toplam oyu %6 olduğu için, aranan anayasal şart (yüzde beş barajı) birlikte hareket edilmesi durumunda sağlanmış olur.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
1982 Anayasası'na göre Cumhurbaşkanı aday gösterme usulleri (md. 101) ve bu göreve seçilebilmek için zorunlu olan milletvekili seçilme yeterliliği şartları (md. 76).
| Aday Gösterebilecekler | Gerekli Şart |
|---|---|
| Siyasi Parti Grupları | TBMM'de en az 20 milletvekilinden oluşma |
| Siyasi Partiler | Son genel seçimde tek/birlikte en az %5 geçerli oy |
| Seçmenler | En az 100.000 seçmenin aday göstermesi |