Bir asliye hukuk mahkemesi hakimi, bakmakta olduğu davayı karara bağlarken aynı konuda bir olağan dönem Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile bir kanun hükmünün birbiriyle zıt düzenlemeler içerdiğini tespit etmiştir. Davanın bir diğer boyutunda ise, usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin bir milletlerarası antlaşma ile başka bir kanun kuralının farklı yönde emredici hükümler barındırdığı görülmüştür.
Buna göre, 2017 Anayasa değişiklikleri sonrası oluşan güncel normlar hiyerarşisi dikkate alındığında, hakimin söz konusu çelişkileri çözerken hukuken yapması gereken işlem aşağıdakilerden hangisidir?
- Olağan dönem Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile kanunun çelişmesi durumunda kanun hükmünü; temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşma ile kanunun çelişmesi durumunda ise milletlerarası antlaşma hükmünü uygulamak.Cevap
- BTemel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşma ile kanunun çelişmesinde iç hukuk kuralı olan kanunu; olağan dönem Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile kanunun çelişmesinde ise yürütmenin güncel iradesini yansıtan kararnameyi esas almak.
- CMevcut yazılı normların birbiriyle çelişmesi durumunu bir 'kanun boşluğu' olarak değerlendirip, somut olayın özelliklerine göre takdir yetkisini kullanarak uygun bir karar vermek.
- DNormlar arasında ortaya çıkan bu zıtlıkların giderilememesini bir 'hukuk boşluğu' sayarak, uyuşmazlığı Medeni Kanun'un 1. maddesi gereği doğrudan örf ve adet hukukuna başvurarak çözmek.
- EÇelişen kurallar arasından hangisinin uygulanacağını hakimin takdir yetkisi kapsamında değerlendirerek, tarafların menfaat dengesine en uygun olan yazılı kaynağı serbestçe seçerek uygulamak.
Cevap
Olağan dönem Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile kanunun çelişmesi durumunda kanun hükmünün; temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşma ile kanunun çelişmesinde ise milletlerarası antlaşma hükmünün uygulanmasıdır.
Türk Hukuk sisteminde 2017 Anayasa değişiklikleriyle getirilen normlar hiyerarşisine göre; olağan dönem Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ile kanunların farklı hükümler içermesi halinde, kanun hükümleri uygulanır. Ayrıca, usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi halinde çıkabilecek uyuşmazlıklarda, milletlerarası antlaşma hükümleri kanuna üstün tutulur. Bu nedenle hakimin sırasıyla kanun ve milletlerarası antlaşma hükümlerini uygulaması anayasal bir zorunluluktur.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Yazılı Kaynaklar ve Normlar Hiyerarşisi (Lex Superior)