Examkin

Hizmet Yerinden Yönetim Kuruluşları (Kamu Kurumları)

7 soru

Soru 1Soru →

İdari teşkilat yapısı içerisinde yer alan hizmet yerinden yönetim kuruluşları (kamu kurumları), merkezi idarenin hiyerarşi alanı dışında, belirli bir uzmanlık gerektiren kamu hizmetlerini yürütmek üzere örgütlenen ve devlet tüzel kişiliğinden ayrı bir kamu tüzel kişiliğine sahip olan birimlerdir.

Hizmet yerinden yönetim kuruluşlarının hukuki statüsü ve bu kuruluşlar üzerindeki denetim yetkisi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hizmet yerinden yönetim kuruluşları ile merkezi idare arasındaki denetim ilişkisi idari vesayet niteliğindedir ve bu yetkinin kapsamı ancak kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle öngörülen hallerde kullanılabilir.

Cevap

Hizmet yerinden yönetim kuruluşları ile merkezi idare arasındaki ilişki idari vesayet ilişkisidir ve bu yetki ancak mevzuatta (kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi) açıkça düzenlenen durumlarda sınırlı olarak kullanılabilir.
Hizmet yerinden yönetim kuruluşları, uzmanlık gerektiren bir kamu hizmetini yürütmek amacıyla devletten ayrı tüzel kişiliklerle örgütlenmişlerdir. Bu durum, merkezi idarenin bu kuruluşlar üzerindeki denetiminin hiyerarşi değil, 'idari vesayet' olmasını gerektirir. İdare hukukunun temel bir kuralı olarak idari vesayet yetkisi ancak kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle öngörülen çerçevede kullanılabilir.

Adım Adım Çözüm

1
Kuruluşların tüzel kişilik yapısını belirleme
Hizmet yerinden yönetim kuruluşları (Üniversiteler, TRT, SGK vb.), devlet tüzel kişiliğinden ayrı birer kamu tüzel kişisidir.
Denetim türünü belirlemek için kuruluşun merkezi idarenin içinde mi yoksa dışında mı olduğu saptanmalıdır.
2
Denetim mekanizmasını teşhis etme
Farklı kamu tüzel kişileri arasındaki denetim 'idari vesayet' olarak adlandırılır.
Hiyerarşi sadece aynı tüzel kişilik içindeki üst-alt ilişkisini ifade eder; oysa bu kuruluşlar merkezi idareye yabancıdır.
3
İdari vesayet yetkisinin hukuki sınırlarını analiz etme
İdari vesayet istisnai ve kanuni bir yetkidir; yani ancak kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinde (CBK) açıkça belirtilen durumlarda kullanılabilir.
Anayasa'nın 123. maddesi uyarınca kamu tüzel kişiliğinin kanun veya CBK ile kurulması kuralı denetim yetkisinin kaynağını da belirler.

Anahtar Kavram

İdari Teşkilatın Bütünlüğü: İdari Vesayet ve Hizmet Yerinden Yönetim
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 2Soru →

Türkiye'nin idari teşkilat yapısında yer alan hizmet yerinden yönetim kuruluşlarının (kamu kurumları) özellikleri, sınıflandırılması ve merkezi idare ile olan hukuki ilişkileri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları (Barolar, Odalar vb.), yürüttükleri hizmetlerin teknik uzmanlık gerektirmesi nedeniyle 'hizmet yerinden yönetim kuruluşları' kategorisi içerisinde sınıflandırılırlar.

Cevap

Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının, hizmet yerinden yönetim kuruluşları kategorisinde yer aldığını belirten ifade yanlıştır.
İdare hukuku öğretisinde ve Türk idari teşkilat yapısında yerinden yönetim kuruluşları üç temel başlıkta incelenir: Mahalli idareler (coğrafi), hizmet yerinden yönetim kuruluşları (fonksiyonel/kamu kurumları) ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları (mesleki). Barolar ve odalar gibi meslek kuruluşları, hizmet yerinden yönetim kuruluşlarından farklı olarak 'mal topluluğu' değil, belirli bir mesleğe mensup olanların oluşturduğu 'kişi topluluğu' niteliğindedir ve bu nedenle aynı kategoride yer almazlar.

Adım Adım Çözüm

1
Yerinden yönetim türlerinin ayrımını yapın.
Yerinden yönetim; 'mahalli idareler' (coğrafi) ve 'hizmet yerinden yönetim' (fonksiyonel) olarak ikiye ayrılır. Ayrıca 'mesleki yerinden yönetim' ayrı bir kategori olarak değerlendirilir.
Teşkilat yapısındaki temel kategorik farkı belirlemek için.
2
Hizmet yerinden yönetim kuruluşlarının (Kamu Kurumları) yapısını inceleyin.
Bu kuruluşlar TRT, SGK, Üniversiteler gibi teknik uzmanlık gerektiren hizmetleri yürütmek için kurulan 'mal topluluklarıdır'.
HYYK'ların ayırt edici özelliklerini tespit etmek için.
3
Meslek kuruluşlarını (Anayasa m. 135) analiz edin.
Barolar ve odalar gibi kuruluşlar üyelik esasına dayalı 'kişi topluluğu' niteliğindedir ve hizmet değil 'mesleki yerinden yönetim' kapsamındadır.
Yanlış seçeneği doğrulamak için.
4
Denetim ve kuruluş usullerini kontrol edin.
Merkezi idare ile ilişkileri idari vesayettir ve kuruluşları kanun veya CBK ile olur.
Diğer seçeneklerin doğruluğunu teyit etmek için.

Anahtar Kavram

Hizmet Yerinden Yönetim ve Mesleki Yerinden Yönetim Ayrımı

Daha Fazla Pratik

İdari vesayet makamının, yerinden yönetim kuruluşunun kararları üzerindeki onama, iptal ve geri gönderme yetkilerini içeren somut olay sorularını inceleyiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 3Soru →

Türkiye Cumhuriyeti idari teşkilat yapısında yer alan 'hizmet yerinden yönetim kuruluşları' (kamu kurumları) ile 'mahalli idareler' ve 'kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları' arasındaki hukuki statü, kuruluş esasları ve merkezi idare ile olan denetim ilişkileri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hizmet yerinden yönetim kuruluşları ile mahalli idarelerin ortak yönü her ikisinin de devlet tüzel kişiliğinden ayrı birer kamu tüzel kişiliğine sahip olmasıdır; ancak mahalli idareler coğrafi esasa, hizmet yerinden yönetim kuruluşları ise belirli bir hizmetin uzmanlık esasına göre örgütlenmesine dayanır.

Cevap

Hizmet yerinden yönetim kuruluşları ve mahalli idarelerin her ikisinin de ayrı kamu tüzel kişiliğine sahip olması ortak özellikleri iken; mahalli idarelerin coğrafi (yer yönünden), hizmet yerinden yönetim kuruluşlarının ise fonksiyonel (hizmet yönünden) uzmanlık esasına dayanması temel farklarıdır.
Hizmet yerinden yönetim kuruluşları (fonksiyonel yerinden yönetim) ile mahalli idareler (yer yönünden yerinden yönetim) arasındaki temel benzerlik, her ikisinin de devlet tüzel kişiliği dışında ayrı birer kamu tüzel kişiliğine ve dolayısıyla merkezi idare karşısında özerkliğe sahip olmalarıdır. Bu özerklik nedeniyle merkezi idare bu birimler üzerinde ancak kanunla sınırlı bir 'idari vesayet' denetimi yapabilir. Temel fark ise kuruluş felsefeleridir; mahalli idareler yerel bir topluluğun ortak ihtiyaçlarını (coğrafi esas), hizmet yerinden yönetim kuruluşları ise tüm ülke çapında veya belirli bir alanda teknik uzmanlık gerektiren bir hizmeti (fonksiyonel esas) yürütmek için kurulur.

Adım Adım Çözüm

1
Tüzel kişilik yapısını belirle
Hizmet yerinden yönetim kuruluşları (HYYK) ve mahalli idareler, devlet tüzel kişiliğinden ayrı 'Kamu Tüzel Kişiliği'ne sahiptir.
İdarenin bütünlüğü içinde yerinden yönetim birimlerinin özerkliğini ve denetim türünü belirlemek için tüzel kişilik ayrımı kritiktir.
2
Denetim türünü saptan
Ayrı tüzel kişilikler arasındaki denetim 'İdari Vesayet'tir.
Hiyerarşi sadece aynı tüzel kişilik içindeki üst-alt ilişkisinde (örneğin Bakan ile Vali arasında) geçerlidir.
3
Teşkilatlanma esaslarını karşılaştır
Mahalli idareler coğrafi sınırları (İl, Belediye, Köy) esas alırken; HYYK'lar uzmanlık gerektiren bir hizmeti (Eğitim: Üniversiteler, Yayıncılık: TRT, Güvenlik: SGK) esas alır.
Yerinden yönetimin iki temel türü olan 'yer yönünden' ve 'hizmet yönünden' ayrımı bu noktada belirginleşir.
4
Meslek kuruluşları ve kuruluş usullerini değerlendir
Meslek kuruluşları üyelik bazlıdır; HYYK'lar kanun veya CBK ile kurulabilirken meslek kuruluşları anayasa gereği ancak kanunla kurulur.
Kuruluş yöntemindeki anayasal farklılıklar, kurumların statüsünü belirleyen üst normlardır.

Anahtar Kavram

İdari Yerinden Yönetim Ayrımı ve İdari Vesayet

Daha Fazla Pratik

İdari vesayet makamının yetkilerini (iptal, onay, geri gönderme) ve hiyerarşi ile olan teknik farklarını inceleyiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 4Soru →

Türkiye Cumhuriyeti idari teşkilat yapılanması içerisinde yer alan 'hizmet yerinden yönetim kuruluşları' (kamu kurumları), 'mahalli idareler' ve 'merkezi idare' ile olan hukuki ilişkileri ve anayasal statüleri bakımından değerlendirildiğinde, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Mahalli idarelerin (il özel idaresi, belediye ve köy) anayasal varlıkları 127. madde ile güvence altına alınmış ve kuruluşları sadece kanunla mümkün kılınmışken; hizmet yerinden yönetim kuruluşları kural olarak Anayasa'nın 123. maddesindeki genel yetkiyle kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulabilir ve her iki yapı da merkezi idare ile olan bütünlüğü idari vesayet yoluyla sağlar.

Cevap

Doğru ifade; mahalli idarelerin anayasal güvenceye sahip olup sadece kanunla kurulabildiği, hizmet yerinden yönetim kuruluşlarının ise kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulabildiği ve her ikisinin de idari vesayete tabi olduğudur.
Anayasa'nın 123. maddesine göre kamu tüzel kişiliği kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulur. Hizmet yerinden yönetim kuruluşları bu genel hükme tabidir. Ancak mahalli idarelerin (il özel idaresi, belediye, köy) varlığı Anayasa'nın 127. maddesinde doğrudan ismen zikredilmiş ve kuruluş esaslarının kanunla belirleneceği vurgulanmıştır. Her iki grup da yerinden yönetim ilkesine tabi olduğu için merkezi idare ile aralarındaki hukuki bağ hiyerarşi değil, 'idarenin bütünlüğü' ilkesini sağlayan 'idari vesayet' denetimidir.

Adım Adım Çözüm

1
Yerinden yönetim kuruluşlarının hukuki niteliğini belirlemek.
Hem mahalli idareler hem de hizmet yerinden yönetim kuruluşları, devlet tüzel kişiliğinden ayrı 'kamu tüzel kişiliğine' sahiptir.
Ayrı tüzel kişiliğe sahip olmak, merkezi idare ile olan ilişkinin hiyerarşi değil, idari vesayet olmasını gerektirir.
2
Anayasal dayanakları karşılaştırmak.
Mahalli idareler Anayasa m. 127'de özel olarak düzenlenmişken, hizmet yerinden yönetim kuruluşları m. 123'teki genel ilkelere tabidir.
Anayasa m. 127, mahalli idarelerin varlığını ve karar organlarının seçimle oluşmasını anayasal bir zorunluluk kılar.
3
Kuruluş yöntemlerini analiz etmek.
2017 değişikliği sonrası kamu tüzel kişilikleri kanunla VEYA Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulabilir; ancak mahalli idareler için Anayasa'da kanun şartı vurgulanmıştır.
Hizmet yerinden yönetim kuruluşları (üniversite gibi anayasal özel hüküm yoksa) Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile kurulabilir.
4
Seçenekleri bu hukuki veriler ışığında elemek.
İdari vesayet denetimini ve anayasal statü farkını en kapsamlı ve doğru açıklayan seçenek belirlenir.
Diğer seçenekler ya hiyerarşi-vesayet ayrımında ya da kuruluş usulünde hatalı bilgiler içermektedir.

Anahtar Kavram

İdari Vesayet ve Kamu Tüzel Kişiliğinin Anayasal Temelleri

Daha Fazla Pratik

İdari vesayet yetkisinin kapsamını ve bu yetkinin 'yerindelik denetimi' içerip içermediğini (sadece hukukilik denetimi) inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 5Soru →

Hizmet yerinden yönetim kuruluşları (kamu kurumları), devletin asli ve sürekli görevleri arasında yer alan ancak teknik bilgi ve uzmanlık gerektiren bazı hizmetlerin, merkezi idarenin hiyerarşik yapısı dışında ve kendi tüzel kişilikleri altında yürütülmesi esasına dayanır.

Hizmet yerinden yönetim kuruluşlarının hukuki statüsü ve merkezi idare ile olan ilişkileri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İdari vesayet makamı, denetlediği hizmet yerinden yönetim kuruluşunun bir işlemini yerindelik açısından uygun bulmayarak doğrudan değiştirebilir ve onun yerine yeni bir işlem tesis edebilir.

Cevap

İdari vesayet makamının, hizmet yerinden yönetim kuruluşunun kararlarını hiyerarşi yetkisinde olduğu gibi yerindelik açısından denetleyerek doğrudan değiştirme ve yerine yeni bir işlem tesis etme yetkisinin bulunduğunu savunan ifade yanlıştır.
İdari vesayet, merkezi idarenin yerinden yönetim kuruluşları (mahalli idareler ve hizmet yerinden yönetim kuruluşları) üzerindeki denetim yetkisidir. Bu yetki 'istisnai' ve 'sınırlı'dır. Hiyerarşik amir, astın işlemini hem hukukilik hem de yerindelik açısından denetleyip doğrudan değiştirebilirken; idari vesayet makamı kural olarak sadece hukuka uygunluk denetimi yapabilir ve kanunda açıkça yetki verilmedikçe işlemi değiştiremez, sadece iptal edebilir veya yeniden değerlendirilmek üzere geri gönderebilir. Dolayısıyla, vesayet makamının kararı doğrudan değiştirip yerine yenisini tesis edebileceğini belirten seçenek yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Merkezi idare ile hizmet yerinden yönetim kuruluşları arasındaki ilişkiyi tanımla.
İdari Vesayet
Hizmet yerinden yönetim kuruluşları ayrı kamu tüzel kişiliklerine sahip oldukları için hiyerarşiye değil, idari vesayet denetimine tabidirler.
2
İdari vesayet yetkisinin kapsamını ve sınırlarını belirle.
Sınırlı ve istisnai yetki
Vesayet makamı, kural olarak yerindelik denetimi yapamaz ve alt birimin yerine geçerek (substitüsyon) karar alamaz; sadece onama, iptal veya geri gönderme yetkilerine sahiptir.
3
Hiyerarşi ile idari vesayet arasındaki temel farkı analiz et.
Yerine geçip karar verme yetkisinin yokluğu
Hiyerarşik amir işlemi değiştirip yerine yenisini yapabilirken, vesayet makamı işlemi hukuka aykırı bulursa sadece iptal edebilir veya onaylamayabilir.

Anahtar Kavram

İdari Vesayet ve Hiyerarşi Ayrımı (Yerine Geçme Yasağı)

Daha Fazla Pratik

İdari vesayet yetkisinin istisnai olarak 'onama' veya 'iptal' dışında 'değiştirme' yetkisi verdiği nadir durumları (örneğin bazı belediye kararlarındaki mülki amir yetkileri) inceleyiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 6Soru →

İdare hukukunda teknik uzmanlık ve yöntem gerektiren kamu hizmetlerinin, merkezi idarenin hiyerarşisi dışına çıkarılarak özerk bir yapıda yürütülmesi 'hizmet yerinden yönetim' ilkesinin bir sonucudur.

Bu ilke doğrultusunda kurulan kamu kurumları (hizmet yerinden yönetim kuruluşları) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Merkezi idare ile aralarındaki hukuki denetim bağı, idarenin bütünlüğü ilkesi uyarınca hiyerarşi değil, idari vesayet denetimi ile sağlanır.

Cevap

Merkezi idare ile aralarındaki hukuki denetim bağı, idarenin bütünlüğü ilkesi uyarınca hiyerarşi değil, idari vesayet denetimi ile sağlanır.
Hizmet yerinden yönetim kuruluşları, devletten ayrı birer kamu tüzel kişiliğine sahip oldukları için merkezi idarenin hiyerarşi alanı dışındadırlar. Ancak idarenin bütünlüğünü sağlamak adına merkezi idare (bakanlıklar), bu özerk kuruluşlar üzerinde kanunla belirlenmiş sınırlar dahilinde 'idari vesayet' denetimi yapar.

Adım Adım Çözüm

1
Kuruluşun hukuki statüsünü belirleyin.
Hizmet yerinden yönetim kuruluşları (üniversiteler, TRT, SGK vb.), devlet tüzel kişiliğinden ayrı, bağımsız kamu tüzel kişiliklerine sahiptir.
Anayasa'nın 123. maddesindeki idarenin bütünlüğü ilkesi gereği bu ayrılık kabul edilmiştir.
2
Denetim türünü teşhis edin.
Farklı kamu tüzel kişileri (örneğin Milli Eğitim Bakanlığı ile bir Üniversite) arasındaki denetim ilişkisi 'idari vesayet'tir.
Hiyerarşi sadece aynı tüzel kişilik içindeki üst-alt ilişkisinde (Örn: Bakan-Müsteşar) geçerlidir.
3
Diğer yerinden yönetim türleriyle farkını ortaya koyun.
Bu kuruluşlar hizmet odaklıdır (fonksiyonel), mahalli idareler gibi coğrafi/demokratik veya meslek kuruluşları gibi üyelik odaklı değildir.
Kuruluş amacının teknik veya bilimsel bir uzmanlık hizmetini yürütmek olması bu farkı yaratır.

Anahtar Kavram

İdari Vesayet ve Hizmet Yerinden Yönetim İlişkisi

İpuçları

1
Denetimin 'hiyerarşi' mi yoksa 'idari vesayet' mi olduğunu anlamak için tarafların aynı tüzel kişilik içinde olup olmadığına bakın.
2
Üniversiteler, TRT ve SGK gibi kurumların devletten ayrı birer 'kişi' (tüzel kişi) olduğunu hatırlayın.

Daha Fazla Pratik

İdari vesayet makamlarının bu kuruluşlar üzerindeki yetkilerinin (işlemi iptal etme, onama, geri gönderme vb.) sınırlarını inceleyin.
Tahmini Süre:50s
Soru 7Soru →

Üniversiteler, Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu (TRT) ve Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) gibi 'hizmet yerinden yönetim kuruluşları' (kamu kurumları) ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Belirli bir hizmeti uzmanlık esasına dayalı olarak yürütmek üzere kurulmuş, ayrı bir kamu tüzel kişiliğine ve bütçeye sahip kuruluşlardır.

Cevap

Hizmet yerinden yönetim kuruluşları, uzmanlık gerektiren belirli bir kamu hizmetini yürütmek amacıyla devletten ayrı bir kamu tüzel kişiliği ve bütçeyle kurulan yapılardır.
Doğru ifade, bu kuruluşların teknik uzmanlık gerektiren hizmetleri yürütmek için devletten ayrı bir tüzel kişilik ve bütçe ile yapılandırıldığını belirtmektedir. Hizmet yerinden yönetim kuruluşları (idari kamu kurumları, iktisadi kamu kurumları vb.), uzmanlık alanlarına göre (eğitim, sosyal güvenlik, yayıncılık) özerk bir yapıda faaliyet gösterirler.

Adım Adım Çözüm

1
Kurumların hukuki statüsünü belirle
Üniversite, TRT ve SGK, hizmet yerinden yönetim kuruluşlarıdır (kamu kurumları).
Bu kurumlar yerel değil, hizmet odaklı yerinden yönetim birimleridir.
2
Tüzel kişilik ve bütçe yapısını analiz et
Bu kuruluşlar devlet tüzel kişiliğinden ayrı bir kamu tüzel kişiliğine ve kendi özel bütçelerine sahiptir.
Yerinden yönetim ilkesinin gereği olarak mali ve idari özerklik için ayrı tüzel kişilik şarttır.
3
Denetim türünü tespit et
Merkezi idare (bakanlıklar), bu kuruluşlar üzerinde 'idari vesayet' denetimi yapar.
Farklı tüzel kişilikler arasındaki denetim her zaman idari vesayettir.

Anahtar Kavram

Hizmet Yerinden Yönetim Kuruluşlarının Temel Özellikleri
Hizmet Yerinden Yönetim Kuruluşları (Kamu Kurumları) Alıştırma Soruları — KPSS Hukuk | Examkin