Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorTarihsel Materyalizm

İktisadi düşünce tarihinde, toplumsal formasyonların dönüşümünü "maddi hayatın üretim tarzının; toplumsal, siyasal ve entelektüel hayatın genel sürecini belirlemesi" ilkesiyle açıklayan kuramsal çerçeve dikkate alındığında; üretim güçleri ile üretim ilişkileri arasındaki dinamik etkileşimin "toplumsal devrim" sürecini tetikleme biçimi aşağıdakilerden hangisinde doğru ifade edilmiştir?

  1. Mevcut üretim ilişkilerinin, gelişimlerinin belirli bir safhasında üretim güçleri için bir büyüme ortamı olmaktan çıkıp onlara engel teşkil etmeye başlamasıyla toplumsal yapının ekonomik temeli sarsılır ve bu durum bütün bir üst yapının dönüşümüne yol açan devrim sürecini başlatır.Cevap
  2. B
    Toplumsal bilinç ve ideolojik üst yapı kurumları, üretim güçlerinden bağımsız olarak gelişim gösterir ve ekonomik temelin hangi yönde değişeceğine karar veren asıl ve nihai belirleyici güçtür.
  3. C
    Sermayenin organik kompozisyonu arttıkça kâr oranlarında gözlenen yükselme, üretim güçleri ile üretim ilişkileri arasındaki uyumu güçlendirerek toplumsal devrim ihtiyacını tarihsel olarak ortadan kaldırır.
  4. D
    Üretim güçlerindeki teknolojik ilerlemeler, mevcut üretim ilişkileriyle hiçbir zaman çatışmaya girmeden her zaman eş anlı olarak üst yapı kurumlarını otomatik ve pürüzsüz bir şekilde revize eder.
  5. E
    Toplumun ekonomik altyapısı sadece tarımsal üretim faaliyetlerinden ibaret olup, sanayi ve ticaret gibi alanlar üst yapının 'kısır' unsurları olarak temel yapı üzerinde belirleyici bir etkiye sahip değildir.

Cevap

Toplumsal devrim süreci, üretim güçlerinin gelişiminin mevcut üretim ilişkileriyle (mülkiyet yapısıyla) çatışmaya girmesi ve bu ilişkilerin artık bir engel teşkil etmesiyle başlar.
Tarihsel materyalizmin temel yasasına göre, her toplumsal yapıda üretim güçleri (teknik kapasite) ile üretim ilişkileri (mülkiyet yapısı) arasında bir denge vardır. Ancak üretim güçleri dinamik bir şekilde gelişirken, üretim ilişkileri statik kalır. Bu durum, gelişiminin belirli bir aşamasında üretim güçlerinin mevcut ilişkilerle çatışmasına neden olur. Marx'ın ifadesiyle ilişkiler, güçlerin gelişim formları olmaktan çıkarak onlara 'ayak bağı' olduğunda toplumsal devrim çağı başlar. Bu altyapısal dönüşüm, üzerinde yükselen siyasal ve hukuki üst yapıyı da kaçınılmaz olarak değiştirir.

Adım Adım Çözüm

1
Altyapı (ekonomik temel) bileşenlerini analiz edin.
Altyapı; üretim güçleri (teknoloji, makineler, işgücü) ve üretim ilişkilerinden (mülkiyet hakları, sınıf yapısı) oluşur.
Toplumsal yapının temelini anlamak için önce bu dinamik unsurlar tanımlanmalıdır.
2
Üretim güçleri ve üretim ilişkileri arasındaki dinamik farkı değerlendirin.
Üretim güçleri sürekli gelişme ve büyüme eğilimindeyken, üretim ilişkileri daha statiktir ve mülkiyet yapısını koruma eğilimindedir.
Bu iki unsur arasındaki gelişim hızı farkı, tarihsel materyalizmin temel çatışma kaynağını oluşturur.
3
Çatışmanın (kontradiksiyon) sonuçlarını saptayın.
Üretim güçleri belirli bir noktaya ulaştığında mevcut üretim ilişkileri artık onların gelişimine hizmet etmek yerine onlara 'ayak bağı' (pranga) olmaya başlar.
Bu durum, mevcut mülkiyet ilişkilerinin değişmesi için nesnel bir zorunluluk yaratır.
4
Altyapı değişiminin üst yapıya etkisini sentezleyin.
Altyapıdaki bu sarsıntı, hukuksal, siyasal ve ideolojik kurumlardan oluşan üst yapının tamamının az çok hızlı bir biçimde dönüşmesine yol açar.
Tarihsel materyalizme göre üst yapı, her zaman altyapıdaki maddi dönüşümün bir yansıması veya sonucudur.

Anahtar Kavram

Altyapı-Üst Yapı Çatışması ve Toplumsal Devrim Mekanizması

Daha Fazla Pratik

Üretim ilişkileri ile mülkiyet hakları arasındaki hukuki bağlantıyı ve bu yapının sınıfsal karakterini inceleyen diğer Marx sorularına göz atabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Soruyu çözerken Marx'ın 'Ekonomi Politiğin Eleştirisine Katkı' eserinin meşhur önsözündeki 'pranga' (ayak bağı) benzetmesini hatırlamak, altyapıdaki çelişkinin devrimci karakterini kavramayı kolaylaştırır.
Tahmini Süre:3m 0s
Bu soruyu puanla

Konular

Tarihsel Materyalizm

Bu konudan daha fazla soru