Döviz Kuru Sistemleri (Sabit, Esnek ve Ara Rejimler)

16 soru

Soru 1Soru

Döviz kuru rejimleri literatüründe 'kirli dalgalanma' (managedmanaged floatfloat) sistemiyle ilgili olarak; Merkez Bankasının döviz piyasasına müdahale ederek döviz satın alması durumunda, bu müdahalenin temel nedeni ve yaratacağı muhtemel ekonomik sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yerli paranın yabancı paralar karşısında aşırı değerlenmesini engellemek ve uluslararası rezerv biriktirmek

Cevap

Kirli dalgalanma rejiminde Merkez Bankasının döviz satın almasının temel nedeni yerli paranın aşırı değerlenmesini önlemek ve bu süreçte uluslararası rezerv biriktirmektir.
Kirli dalgalanma sisteminde Merkez Bankası, döviz kurunun piyasa dengesi içerisinde ekonomik temellerden sapacak şekilde aşırı düşmesini (yerli paranın aşırı değerlenmesini) ihracatın rekabet gücünü korumak adına engellemek isteyebilir. Bu amaçla piyasaya girerek döviz satın alır; bu işlem sonucunda hem döviz kuru üzerindeki aşağı yönlü baskı hafifler hem de Merkez Bankasının uluslararası rezerv stokları güçlenmiş olur.

Adım Adım Çözüm

1
Kirli dalgalanma (managed float) rejiminin işleyişini analiz et.
Bu rejimde kur piyasada belirlenir ancak Merkez Bankası aşırı dalgalanmaları önlemek için müdahale eder.
Sistemin temel özelliğini belirlemek müdahalenin yönünü anlamayı sağlar.
2
Merkez Bankasının 'döviz satın alma' işleminin etkisini değerlendir.
Döviz talebi artar, döviz kuru yukarı yönlü baskılanır (yerli paranın değer kazanması engellenir).
Döviz piyasasındaki arz-talep dengesinin kur üzerindeki etkisini görmek için.
3
İşlemin Merkez Bankası bilançosu ve rezervleri üzerindeki sonucunu belirle.
Merkez Bankasının aktifindeki dış varlıklar (rezervler) artar, pasifteki emisyon (para arzı) genişler.
Müdahalenin parasal sonuçlarını doğrulamak için.

Anahtar Kavram

Kirli Dalgalanma ve Merkez Bankası Müdahalesi

İpuçları

1
Merkez Bankası piyasadan bir varlık (döviz) satın aldığında, karşılığında piyasaya ne verir?
2
Yerli paranın aşırı değer kazanması ihracatçıları nasıl etkiler ve Merkez Bankası bunu neden önlemek ister?
3
Döviz talebinin artması kurun yönünü (yukarı/aşağı) nasıl etkiler ve bu işlem rezervleri nasıl değiştirir?

Daha Fazla Pratik

Merkez Bankasının döviz satarak yaptığı müdahalelerin rezervler ve yerli para değeri üzerindeki etkilerini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 2Soru

Para kurulu (currency board) uygulaması, döviz kuru rejimleri içerisinde en katı rejimlerden biri olarak kabul edilmektedir. Bu sistemin işleyiş mekanizması ve merkez bankasının para otoritesi olarak yetkileri dikkate alındığında, para kurulu sistemi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Merkez bankasının "son başvuru mercii" olma fonksiyonu büyük ölçüde kısıtlanmıştır ve emisyon hacmi döviz rezervlerindeki değişime birebir bağlıdır.

Cevap

Para kurulu sisteminde merkez bankasının likidite sağlama (son başvuru mercii) yetkisi kısıtlanmıştır ve para arzı tamamen rezervlere bağlıdır.
Para kurulu sistemi, merkez bankasının para yaratma yetkisini katı bir kurala bağlar. Bu kurala göre, dolaşımdaki her bir birim yerli para karşılığında merkez bankası kasasında belirli bir miktar yabancı rezerv (çıpa para) bulunmalıdır. Bu durum, merkez bankasının bankacılık sistemine sıkıştıkları anda likidite sağlayan 'son başvuru mercii' (lender of last resort) olma özelliğini büyük ölçüde ortadan kaldırır. Çünkü rezerv girişi olmadan para yaratılması mümkün değildir.

Adım Adım Çözüm

1
Para kurulu sisteminin temel kuralını belirleme
Emisyon (para basımı) kuralı
Para kurulunda dolaşımdaki yerli paranın en az %100 oranında yabancı rezerv para ile desteklenmesi zorunluluğu vardır.
2
Merkez bankasının fonksiyonlarını analiz etme
Para politikası araçlarının kaybı
Para basımı sadece rezerv girişiyle mümkün olduğundan, merkez bankası açık piyasa işlemleri veya reeskont kredileri yoluyla serbestçe likidite yaratamaz.
3
İmkansız Üçlü (Impossible Trinity) teorisini uygulama
Bağımsız para politikasının kaybı
Sabit döviz kuru ve tam sermaye hareketliliği tercih edildiğinde, merkez bankası faiz oranlarını bağımsız olarak belirleyemez; faizler çıpa paranın faizine eşitlenir.

Anahtar Kavram

Para Kurulu (Currency Board) ve İmkansız Üçlü
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 3Soru

Döviz kuru rejimleri literatüründe; merkez bankasının yerli paranın dış değerini belirli bir yabancı para veya döviz sepeti karşısında, genellikle enflasyon farklarını telafi edecek şekilde önceden ilan edilen bir patika boyunca periyodik olarak değiştirdiği, ancak kurun bu merkezi değer etrafında belirli bir yüzde marjı (bant) dahilinde dalgalanmasına da izin verdiği sistem aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sürünen Bant (Crawling Band)

Cevap

Sürünen Bant (Crawling Band)
Doğru cevap olan sistem, sürünen parite (crawling peg) ile yatay bant (horizontal band) rejimlerinin özelliklerini birleştiren bir ara rejimdir. Burada merkez bankası, kurun rekabetçiliğini korumak için merkezi pariteyi enflasyon oranlarına göre sürekli güncellerken, aynı zamanda piyasa güçlerine sınırlı bir dalgalanma imkanı tanıyarak döviz piyasasındaki şokları yumuşatmayı hedefler.

Adım Adım Çözüm

1
Soru kökündeki 'önceden ilan edilen patika' ve 'bant dahilinde dalgalanma' kriterlerini analiz etme.
Sistemin hem dinamik bir merkezi değere (crawling) hem de bir esneklik aralığına (band) sahip olduğu saptandı.
Döviz kuru rejimlerini birbirinden ayıran temel unsurlar esneklik derecesi ve müdahale kurallarıdır.
2
Hibrit (ara) rejimler arasındaki farkları değerlendirme.
Sürünen parite sadece patikayı, yatay bant ise sadece dalgalanma aralığını tanımlar. Her ikisinin birleşimi 'sürünen bant' olarak adlandırılır.
Teknik terimlerin tanımları arasındaki nüanslar doğru rejimin belirlenmesini sağlar.

Anahtar Kavram

Sürünen Bant (Crawling Band) Sistemi

İpuçları

1
Soruda hem kurun sürekli bir değişim patikasında olduğu (sürünen) hem de bir hareket alanı olduğu (bant) belirtilmektedir.
2
Bu rejim, özellikle yüksek enflasyonlu ülkelerde ihracatın rekabetçiliğini korurken kura bir miktar esneklik kazandırmak için kullanılır.

Daha Fazla Pratik

İmkansız Üçlü (Trilemma) hipotezinin sürünen bant rejimindeki para politikası bağımsızlığı üzerindeki etkilerini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 4Soru

Para kurulu (currencycurrency boardboard) sistemini benimseyen bir ekonomide, merkez bankasının ekonomik durgunluk döneminde para arzını genişletmek amacıyla açık piyasa işlemleri yoluyla piyasadan tahvil alması veya kamu kesimine doğrudan kredi açması neden mümkün değildir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Para arzındaki artışın, yasal bir kural çerçevesinde sadece döviz rezervlerindeki (net dış varlıklar) artışa bağlı olması zorunluluğu

Cevap

Para arzındaki artışın, yasal bir kural çerçevesinde sadece döviz rezervlerindeki artışa bağlı olması zorunluluğu
Para kurulu sisteminde, para otoritesinin para arzını genişletebilmesi için yasal olarak dolaşıma çıkarılan her bir birim yerli paranın karşılığında merkez bankası kasasına belirli bir miktar yabancı para (rezerv) girmesi gerekmektedir. Bu durum, merkez bankasının net iç varlıklarını (kamu kesimine açılan krediler veya açık piyasa işlemleri) artırarak para arzını genişletme yetkisini (para politikası diskresyonunu) ortadan kaldırır. Dolayısıyla para arzı, tamamen dış ödemeler dengesi sonucunda oluşan döviz rezervi değişimlerine bağlı olarak kendiliğinden (endojen) belirlenir.

Adım Adım Çözüm

1
Para kurulu sisteminin temel kuralını hatırla.
Para tabanının %100 yabancı para rezervleri ile desteklenmesi zorunluluğu.
Bu sistemde para basabilmek için kasaya aynı değerde döviz girmesi şarttır.
2
Merkez Bankası bilançosu üzerinden net iç varlıklar (NİV) ve net dış varlıklar (NDV) ilişkisini analiz et.
Aktif = Pasif eşitliğinde, Para Tabanı (Pasif) = NDV + NİV. Para kurulunda NİV artışı yasal olarak yasaklandığı veya sınırlandığı için para tabanı sadece NDV değişimine bağlıdır.
Net iç varlıkların (kamu kredileri, açık piyasa işlemleri) artırılamaması, para otoritesinin takdir yetkisini (diskresyon) ortadan kaldırır.

Anahtar Kavram

Para Kurulu Sisteminde Para Arzının İçselleşmesi

Daha Fazla Pratik

Para kurulu ile tam dolarizasyon arasındaki temel farkları (senyoraj, çıkış maliyeti) tekrar edin.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 5Soru

Döviz kuru sistemleri içerisinde, uç noktaları temsil eden 'sabit' ve 'tam esnek' kur rejimlerinin çeşitli özelliklerini bünyesinde barındıran 'ara rejimler' (intermediate regimes) geniş bir yelpazeye sahiptir. Bu bağlamda, günümüz küresel finans piyasalarında sıkça karşılaşılan 'yönetilen dalgalanma' (managed float/dirty float) rejiminin işleyişi ve merkez bankasının bu sistemdeki müdahale stratejisine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Merkez bankası döviz kuru için önceden belirlenmiş bir seviye veya bant taahhüdünde bulunmaz; ancak kurdaki aşırı oynaklığı azaltmak amacıyla 'rüzgara karşı durma' (leaning against the wind) stratejisiyle piyasaya müdahale eder.

Cevap

Yönetilen dalgalanma rejiminde merkez bankası, kur için bir seviye taahhüt etmeksizin aşırı oynaklığı azaltmak amacıyla piyasaya müdahale eder.
Yönetilen dalgalanma rejiminde döviz kuru temel olarak piyasada belirlenir ancak merkez bankası bir kur hedefi ilan etmeden, piyasadaki istikrarsızlıkları gidermek için 'rüzgara karşı durma' prensibiyle müdahalelerde bulunur. Bu sistem, tam esnek kurların belirsizliği ile sabit kurların kırılganlığı arasında bir denge kurmayı amaçlar.

Adım Adım Çözüm

1
Rejimin temel yapısını tanımlama
Yönetilen dalgalanma, 'köşe çözümleri' (sabit ve tam esnek) arasında yer alan bir ara rejimdir.
Rejimin esneklik derecesini anlamak için diğer rejimlerle farkını koymak gerekir.
2
Merkez bankasının müdahale stratejisini analiz etme
Merkez bankası 'rüzgara karşı durma' (leaning against the wind) yaparak kura müdahale eder ancak resmi bir kur hedefi (peg) yoktur.
Bu strateji, kurun denge değerinden hızla uzaklaşmasını veya spekülatif köpüklerin oluşmasını engellemeyi amaçlar.
3
İmkansız Üçlü (Trilemma) ile ilişkilendirme
Sermaye hareketliliği varken kura müdahale edildiğinde, para politikası bağımsızlığı tam esnek kurdaki kadar yüksek değildir.
Kur müdahaleleri para arzı üzerinde etki yarattığı için politika otonomisi kısmen feda edilir.

Anahtar Kavram

Yönetilen Dalgalanma Rejimi (Managed Float)

İpuçları

1
Bu rejimde kurun serbestçe dalgalanmasına izin verilir ama 'başıboş' bırakılmaz.
2
Merkez bankasının 'rüzgara karşı durma' stratejisi, piyasadaki trendin tersine müdahale ederek kurun sıçramasını engellemeyi ifade eder.
3
Bu sistemde resmi bir kur taahhüdü (peg) bulunmadığı için merkez bankası spekülatörlere karşı manevra alanı kazanır.

Daha Fazla Pratik

İmkansız Üçlü (Impossible Trinity) teorisinin 'ara rejimler' için nasıl bir 'politika alanı' (policy space) yarattığını inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Sistemi anlamak için 'esneklik-taahhüt' spektrumunda nerede durduğuna bakılabilir: Sabit kurda yüksek taahhüt/sıfır esneklik, esnek kurda sıfır taahhüt/yüksek esneklik vardır; yönetilen dalgalanma ise esneklik tarafına yakın ama müdahale içeren bir hibrit yapıdır.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 6Soru

Döviz kurunun temel olarak piyasadaki arz ve talep koşullarına göre belirlendiği, ancak Merkez Bankasının kurlardaki aşırı dalgalanmaları önlemek veya kurun seyrini kontrol etmek amacıyla döviz piyasasına zaman zaman müdahalede bulunduğu döviz kuru sistemi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yönetilen dalgalanma rejimi

Cevap

Yönetilen dalgalanma rejimi (kirli dalgalanma), döviz kurunun piyasada belirlenmesine izin verildiği ancak aşırı oynaklık durumunda Merkez Bankası müdahalesinin gerçekleştiği sistemdir.
Yönetilen dalgalanma rejiminde, döviz kuru kural olarak piyasada arz ve talep tarafından belirlenir; ancak Merkez Bankası kurun piyasadaki seyrinden tamamen kopmadan, sadece aşırı oynaklığı (volatiliteyi) gidermek amacıyla piyasaya döviz alarak veya satarak müdahale eder.

Adım Adım Çözüm

1
Döviz kuru sistemlerini müdahale derecesine göre sınıflandırın.
Sistemler; hiç müdahale olmayan (tam esnek), tam müdahale olan (sabit) ve ara rejimler (yönetilen dalgalanma, sürünen parite vb.) olarak ayrılır.
Soruda tanımlanan özelliklerin hangi kategoriye girdiğini belirlemek için gereklidir.
2
Müdahalenin amacını ve kurun temel belirleyicisini analiz edin.
Kurun piyasada (arz-talep) belirlenmesi 'dalgalanma' olduğunu, istisnai müdahale ise bunun 'yönetilen' olduğunu gösterir.
Tanımdaki 'aşırı dalgalanmaları önleme' vurgusu ile 'arz ve talep' vurgusunu birleştirmek gerekir.
3
Doğru terimi tanımlayın.
İktisat literatüründe bu karma yapıya 'Yönetilen Dalgalanma' veya 'Kirli Dalgalanma' (Dirty Float) denir.
Kavramsal netlik sağlamak için teknik terime ulaşılır.

Anahtar Kavram

Yönetilen Dalgalanma (Dirty Float)

İpuçları

1
Bu rejim literatürde 'Kirli Dalgalanma' (Dirty Float) olarak da adlandırılır.
2
Kurun tamamen serbest bırakılmadığı ama sabit de tutulmadığı bir orta yol düşünün.

Daha Fazla Pratik

Bu rejimde Merkez Bankası müdahalelerinin döviz rezervleri ve para arzı üzerindeki etkilerini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 7Soru

Açık ekonomi makro iktisadı çerçevesinde, döviz kuru sistemlerinin 'sert sabitleme' (hard peg) kategorisinde yer alan 'Para Kurulu' (Currency Board) ve 'Resmi Döviz İkamesi' (Tam Dolarizasyon) rejimleri arasındaki kurumsal ve ekonomik farklara ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Resmi döviz ikamesinde senyoraj gelirlerinden tamamen vazgeçilirken, para kurulu uygulamasında rezervlerin faiz getirisi üzerinden senyoraj geliri elde edilmeye devam edilir.

Cevap

Resmi döviz ikamesinde (tam dolarizasyon) yerli para tedavülden kalktığı için senyoraj gelirlerinden tamamen vazgeçilirken; para kurulu sisteminde döviz rezervlerinin faiz getirisi sayesinde senyoraj geliri elde edilmeye devam edilir.
Doğru yanıt, tam dolarizasyon ile para kurulu arasındaki en temel finansal ayrımı vurgulamaktadır. Para kurulunda merkez bankası yabancı parayı rezerv olarak tutar ve bu rezervleri (örneğin ABD Hazine bonoları gibi) faiz getirisi olan araçlarda değerlendirir. Bu durum, ülkenin senyoraj geliri elde etmeye devam etmesini sağlar. Ancak resmi döviz ikamesinde (tam dolarizasyon), yerli para piyasadan çekildiği için ülke yabancı parayı doğrudan kullanır ve bu parayı 'ithal etmek' için mal ve hizmet ihraç etmek zorundadır; bu süreçte senyoraj geliri tamamen parayı ihraç eden ülkeye gider.

Adım Adım Çözüm

1
Sert sabitleme rejimlerinin tanımlanması
Para Kurulu ve Tam Dolarizasyon, para politikası özerkliğinin tamamen feda edildiği en katı sabit kur rejimleridir.
Rejimler arası temel farkları anlamak için kurumsal yapılarını analiz etmek gerekir.
2
Senyoraj mekanizmasının analizi
Para kurulunda yerli para, merkez bankasının bilançosunda bir yükümlülüktür ve karşılığında faiz getiren yabancı varlıklar (tahviller) tutulur. Bu faiz, ülkeye senyoraj geliri sağlar.
Senyorajın hangi sistemde nasıl elde edildiğini belirlemek teknik bir fark yaratır.
3
Dolarizasyonun maliyetinin değerlendirilmesi
Tam dolarizasyonda ülke, parayı 'satın almak' için reel kaynak (mal ve hizmet) harcar ve dolaşımdaki para üzerinden faiz geliri elde edemez.
Dolarizasyonun para kuruluna göre en büyük finansal dezavantajı senyoraj kaybıdır.
4
Diğer kurumsal kısıtların karşılaştırılması
Dolarizasyonda yerli paranın yokluğu kredibiliteyi artırır ancak geri dönüş maliyetini yükseltir ve son başvuru mercii fonksiyonunu tamamen bitirir.
Doğru seçeneği doğrulamak için diğer yapısal farkların yanlışlığını teyit etmek gerekir.

Anahtar Kavram

İmkansız Üçlü ve Sert Sabitleme Rejimlerinde Senyoraj Kaybı

Alternatif Yöntem

İmkansız Üçlü (Impossible Trinity) prensibi üzerinden giderek, her iki rejimin de 'sabit kur' ve 'sermaye hareketliliği'ni seçip 'bağımsız para politikası'ndan vazgeçtiğini hatırlamak, seçenekleri elemenize yardımcı olabilir.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 8Soru

Döviz kuru rejimleri literatüründe; yerli paranın değerinin önceden ilan edilen sabit bir oranda veya enflasyon farkı gibi belirli makroekonomik göstergelere dayalı olarak, sık aralıklarla ve küçük miktarlarda değiştirildiği sistem aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sürünen parite (Crawling peg)

Cevap

Döviz kurunun önceden belirlenmiş bir kurala veya göstergeye göre sık aralıklarla ve küçük miktarlarda değiştirildiği sistem sürünen parite (crawling peg) sistemidir.
Sürünen parite rejiminde, döviz kuru önceden ilan edilen bir takvime göre veya enflasyon farkı gibi nesnel kriterlere dayalı olarak küçük ve sık devalüasyonlarla (veya revalüasyonlarla) ayarlanır. Bu sistem, hem bir dereceye kadar kur öngörülebilirliği sağlar hem de yüksek enflasyon ortamında yerli paranın reel olarak aşırı değerlenip ihracata zarar vermesini engeller.

Adım Adım Çözüm

1
Soru kökündeki 'sık aralıklarla ve küçük miktarlarda değiştirilme' ifadesini analiz edin.
Bu özellik, kurun bir 'sürünme' (crawl) hareketi yaptığını gösterir.
Sürünen parite rejimi, sabit kurun katılığı ile esnek kurun belirsizliği arasında bir denge kurmaya çalışır.
2
Bu değişimin dayanağını (enflasyon farkı vb.) değerlendirin.
Kur ayarlarının makroekonomik göstergelere bağlanması, reel döviz kurunun istikrarını korumayı amaçlar.
Özellikle yüksek enflasyonlu ülkelerde reel kurun aşırı değerlenmesini önlemek için nominal kurun enflasyon farkı kadar devalüe edilmesi (ayarlanması) tipik bir sürünen parite uygulamasıdır.
3
Tanımlanan özellikleri literatürdeki rejimlerle eşleştirin.
Bu özellikler doğrudan sürünen parite (crawling peg) rejimini tanımlamaktadır.
Diğer ara rejimler (yönetilen dalgalanma veya bant içi sabitleme) farklı müdahale mekanizmalarına sahiptir.

Anahtar Kavram

Sürünen parite rejimi, kurun bir nominal çapa işlevi görmesini sağlarken aynı zamanda dış rekabet gücünün korunması için periyodik ayarlamalara izin veren bir ara döviz kuru rejimidir.

İpuçları

1
Soruda kurun periyodik olarak 'ayarlandığı' (değiştirildiği) ancak bunun küçük adımlarla yapıldığı vurgulanmaktadır.
2
Yüksek enflasyonlu ülkelerin rekabet gücünü korumak için nominal kuru enflasyon farkı kadar düzenli olarak kaydırdığı sistemi düşünün.
3
Bu rejimin adı, İngilizce 'emeklemek' anlamına gelen kelime ile ilişkilidir çünkü kur yavaş yavaş ve düzenli hareket eder.

Daha Fazla Pratik

Sürünen bant (crawling band) rejimi ile sürünen parite (crawling peg) arasındaki farkı, bant genişliği kriterine bakarak inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 9Soru

Açık ekonomi makro iktisadı yazınında Mundell-Fleming modeli çerçevesinde açıklanan "İmkansız Üçlü" (Trilemma) hipotezine göre, bir ekonominin aynı anda üç temel politika hedefine ulaşması mümkün görülmemektedir. Buna göre; sermaye hareketliliğinin tam serbest olduğu ve döviz kuru istikrarının (sabit döviz kuru rejimi) hedeflendiği bir ekonomide, makroekonomik dengenin sağlanması sürecinde feda edilmesi gereken unsur aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bağımsız para politikası yürütme kabiliyeti

Cevap

Sermaye hareketliliğinin tam serbest olduğu ve sabit kur rejiminin uygulandığı bir ekonomide bağımsız para politikası yürütme kabiliyeti feda edilmelidir.
İmkansız Üçlü hipotezine göre bir ülke; tam sermaye hareketliliği, sabit döviz kuru ve bağımsız para politikası hedeflerinden en fazla ikisini aynı anda seçebilir. Eğer sermaye hareketliliği tam serbestse (soruda verildiği gibi) ve döviz kuru sabitlenmişse (soruda verildiği gibi), merkez bankası döviz kurunu o seviyede tutabilmek için para arzı üzerindeki kontrolünü kaybeder. Çünkü piyasadaki döviz arz/talep dengesizliklerini gidermek için sürekli müdahale etmek zorundadır ve bu müdahaleler faiz oranını uluslararası düzeye sabitler. Bu nedenle bağımsız bir para politikası yürütülemez.

Adım Adım Çözüm

1
İmkansız Üçlü (Trilemma) hipotezinin bileşenlerini tanımla.
Bileşenler: 1) Sabit Döviz Kuru, 2) Tam Sermaye Hareketliliği, 3) Bağımsız Para Politikası.
Hipotezin hangi değişkenler arasında tercih yapmayı zorunlu kıldığını anlamak için.
2
Soruda verilen kısıtları analiz et.
Ülke sermaye hareketliliğini serbest bırakmış ve kuru sabitlemiştir.
Üç seçenekten hangilerinin halihazırda seçildiğini belirlemek için.
3
Seçilen iki unsurun üçüncü unsur üzerindeki etkisini Mundell-Fleming modeliyle değerlendir.
Sermaye hareketliliği varken kuru sabit tutmak için merkez bankası faiz oranını dış faize (i=ii = i^*) eşitlemek zorundadır. Bu durum para arzının içselleşmesine neden olur.
Mekanizmanın nasıl işlediğini ve para politikasının neden etkisizleştiğini görmek için.

Anahtar Kavram

İmkansız Üçlü (Trilemma)

İpuçları

1
Mundell-Fleming modelindeki üçgeni (Trilemma) hatırlayın.
2
Eğer faiz oranınızı dış dünyadan farklılaştıramıyorsanız, hangi politikayı kendi başınıza yönetemezsiniz?
3
Sabit kurda merkez bankası döviz piyasasına müdahale etmek zorundadır; bu müdahale para arzını içsel hale getirir.

Daha Fazla Pratik

Esnek döviz kuru rejiminde para ve maliye politikalarının etkinliğini tam sermaye hareketliliği varsayımı altında tekrar gözden geçirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 10Soru

Döviz kuru rejimleri literatüründe; küresel sermaye hareketliliğinin yüksek olduğu bir ortamda ara rejimlerin (kur bandı, sürünen parite vb.) spekülatif ataklara karşı savunmasız kaldığını, bu nedenle ülkelerin 'köşe çözümler' olarak adlandırılan ya tam esnek kur rejimini ya da çok sert bir sabitlemeyi (para kurulu veya dolarizasyon gibi) tercih etmesi gerektiğini savunan yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kutuplaşma Hipotezi (Bipolar View)

Cevap

Kutuplaşma Hipotezi (Bipolar View), sermaye hareketliliğinin serbest olduğu bir dünyada ülkelerin ara rejimler yerine iki uç rejimden birini seçmesi gerektiğini savunan yaklaşımdır.
Kutuplaşma Hipotezi (Bipolar View), özellikle 1990'lardaki finansal krizler sonrası popülerleşen, serbest sermaye hareketleri altında ara rejimlerin spekülatif ataklara karşı savunmasız olduğunu ve ülkelerin 'köşe çözümlere' (sert sabit veya tam esnek) yönelmesi gerektiğini savunan yaklaşımdır.

Adım Adım Çözüm

1
Soruda verilen temel argümanı analiz edin.
Ara rejimlerin (sürünen parite, ayarlanabilir sabit kur vb.) yüksek sermaye hareketliliği altında sürdürülemez olduğu belirtilmektedir.
Sermaye hareketliliği serbestken merkez bankalarının ara rejimleri spekülatif ataklara karşı savunması çok güçtür.
2
Önerilen çözüm yolunu (köşe çözümler) değerlendirin.
Ülkelerin ya 'Sert Sabitleme' (Hard Peg) ya da 'Tam Esnek Kur' (Free Float) rejimlerine yönelmesi gerektiği savunulmaktadır.
Bu iki uç rejim, 'İmkansız Üçlü' (Trilemma) kısıtı altında daha tutarlı politika setleri sunar.
3
Bu görüşün literatürdeki adını belirleyin.
Literatürde bu yaklaşıma 'Kutuplaşma Hipotezi' veya 'İki Uçlu Görüş' (Bipolar View) adı verilir.
Rejim yelpazesinin ortasının boşalacağını ve tercihlerin iki kutba kayacağını öngördüğü için bu isim verilmiştir.

Anahtar Kavram

Kutuplaşma Hipotezi (Bipolar View) ve Rejim Seçimi

Daha Fazla Pratik

İmkansız Üçlü (Trilemma) hipotezinin bu görüşe nasıl zemin hazırladığını tekrar edin.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 11Soru

Döviz kuru rejimleri literatüründe 'sert sabitleme' (hard peg) kapsamında yer alan Para Kurulu (Currency Board) ve Tam Dolarizasyon (Resmi Döviz İkamesi) sistemleri, parasal otoritenin para politikası üzerindeki kontrolünü tamamen veya büyük ölçüde yitirdiği rejimlerdir. Bu iki rejimin işleyiş özellikleri, maliyetleri ve kurumsal yapıları dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Para kurulu sisteminde yerli para birimi tedavülde kaldığı ve bu paranın karşılığı olan döviz rezervleri faiz getirili varlıklarda tutulduğu için senyoraj geliri elde edilebilirken; tam dolarizasyonda yerli para birimi ortadan kalktığı için bu gelir tamamen rezerv parayı ihraç eden ülkeye transfer edilir.

Cevap

Para kurulu sisteminde yerli para birimi kullanıldığı için senyoraj geliri korunurken, tam dolarizasyonda bu gelir kaybedilir.
Doğru olan seçenek, para kurulu ile tam dolarizasyon arasındaki en teknik farklardan biri olan senyoraj gelirine odaklanmaktadır. Para kurulu sisteminde yerli para birimi %100\%100 döviz karşılığı basılsa da, bu karşılık olan dövizler merkez bankası tarafından faiz getirili yabancı ülke tahvillerinde tutulur. Bu faiz geliri, yerel merkez bankası için bir senyoraj geliri oluşturur. Ancak tam dolarizasyonda yerli para tamamen kalktığı için, ülke bu geliri elde edemez ve senyoraj rezerv parayı basan ülkeye (örn. ABD) geçer.

Adım Adım Çözüm

1
Para Kurulu ve Tam Dolarizasyonun tanımını analiz et.
Her iki sistem de 'sert sabitleme' (hard peg) olsa da, Para Kurulu'nda yerli para birimi dolaşımdadır, Dolarizasyon'da ise yabancı para birimi (genellikle USD) kullanılır.
Senyoraj geliri, para basma imtiyazından elde edilen kardır ve yerli para kullanımına bağlıdır.
2
Senyoraj gelirleri açısından farkı belirle.
Para kurulunda merkez bankası, yerli parayı destekleyen döviz rezervlerini faiz getirili dış varlıklarda tutarak gelir elde eder. Dolarizasyonda ise halkın elindeki her bir dolar, ABD'ye verilen faizsiz bir kredi gibidir; senyoraj ABD'ye gider.
Para basma yetkisinin kimde olduğu, senyorajın kime gideceğini belirler.
3
Son başvuru mercii (LLR) fonksiyonunu değerlendir.
Dolarizasyonda LLR fonksiyonu yoktur. Para kurulunda ise %100\%100 üzerindeki rezervler kadar kısıtlı bir imkan vardır.
Likidite krizlerine müdahale yeteneği, parasal tabanın ne ile desteklendiğine bağlıdır.

Anahtar Kavram

Sert Sabitleme Rejimlerinde Senyoraj ve Parasal Disiplin

Daha Fazla Pratik

İmkansız Üçlü (Trilemma) hipotezinin bu rejimlerdeki geçerliliğini inceleyen soruları çözebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Karşılaştırmalı analiz yöntemi: İki rejimi 'Yerli Para', 'Senyoraj', 'LLR Kapasitesi' ve 'Mali Disiplin' kriterlerine göre bir tabloda karşılaştırarak eleme yapabilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 12Soru

Bir ekonomide merkez bankasının tedavüldeki yerli paranın tamamını belirli bir yabancı para rezerviyle desteklemek zorunda olduğu ve bu kuralın yasal bir çerçeveye bağlandığı bir sistemde, para politikasının işleyişine dair aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Para arzı mekanizması bütünüyle döviz rezervi hareketlerine bağlı hale gelerek içselleşir ve merkez bankasının "son başvuru mercii" olma fonksiyonu kısıtlanır.

Cevap

Para arzı mekanizmasının rezerv hareketlerine bağlı olarak içselleşmesi ve merkez bankasının son başvuru mercii fonksiyonunun kısıtlanmasıdır.
Para Kurulu (Currency Board) sisteminde, para otoritesi yerel parayı belirli bir yabancı paraya sabit bir kurdan dönüştürmeyi yasal olarak taahhüt eder ve emisyon hacmini sahip olduğu döviz rezervleri ile sınırlandırır. Bu durum, para arzının merkez bankasının kontrolünden çıkıp döviz rezervlerindeki değişimlere (ödemeler bilançosu sonuçlarına) bağlı hale gelmesine (içselleşmesine) neden olur. Ayrıca rezerv kısıtı nedeniyle merkez bankası, bankacılık sistemine ihtiyaç duyduğunda serbestçe likidite sağlayamayacağı için 'son başvuru mercii' rolünü kaybeder.

Adım Adım Çözüm

1
Sistemin tanımlanması
Para Kurulu (Currency Board)
Yerli paranın yabancı rezervlerle %100 desteklenmesi kuralı Para Kurulu rejimini tanımlar.
2
Para arzı mekanizmasının analizi
İçsel Para Arzı
Para tabanı sadece döviz rezervleri arttığında artabileceği için merkez bankası para arzını dışsal bir otorite olarak belirleyemez.
3
Merkez bankası fonksiyonlarının değerlendirilmesi
Son Başvuru Mercii İşlevinin Kaybı
Karşılıksız para basılamadığı için merkez bankası kriz anında bankacılık sistemine likidite (lender of last resort) sağlayamaz.

Anahtar Kavram

Para Kurulu Sisteminin Operasyonel Kısıtları

Daha Fazla Pratik

İmkansız Üçlü (Trilemma) hipotezinin Para Kurulu rejimi üzerindeki etkilerini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 13Soru

Döviz kuru rejimleri literatüründe 'sert çıpa' (hard peg) uygulamaları olarak kabul edilen Para Kurulu (Currency Board) ve Tam Dolarizasyon (Full Dollarization) sistemleri arasındaki ekonomik ve kurumsal farklara ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Para Kurulu sisteminde merkez bankası, döviz rezervlerini faiz getirisi olan varlıklarda tutarak senyoraj geliri elde etmeye devam eder.

Cevap

Para Kurulu sisteminde merkez bankasının, rezervlerin faiz getirisi üzerinden senyoraj geliri elde etmeye devam etmesi doğru bir ifadedir.
Sert çıpa rejimleri içerisinde Para Kurulu sisteminde, yerli para birimi hala dolaşımdadır. Merkez bankası, piyasadaki yerli paranın karşılığı olarak tuttuğu döviz rezervlerini (genellikle ABD hazine bonosu gibi) faiz getiren varlıklarda değerlendirir. Bu durum, merkez bankasının faiz geliri yoluyla senyoraj elde etmeye devam etmesini sağlar. Tam Dolarizasyon'da ise yerli para piyasadan tamamen çekildiği için bu gelir yabancı para birimini ihraç eden ülkeye transfer edilmiş olur.

Adım Adım Çözüm

1
Sert çıpa rejimlerinin tanımlanması
Para Kurulu'nda yerli para birimi vardır ve dövizle sabitlenmiştir; Dolarizasyon'da ise yerli para terk edilmiştir.
İki sistem arasındaki temel yapısal farkın anlaşılması gerekir.
2
Senyoraj (seigniorage) mekanizmasının analizi
Senyoraj geliri, paranın üretim maliyeti ile değişim değeri arasındaki farktır.
Hangi sistemde bu gelirin kimde kaldığını belirlemek için paranın kime ait olduğu önemlidir.
3
Karşılaştırmalı sonuç çıkarma
Para Kurulu'nda merkez bankası yabancı varlık tutarak faiz kazanırken, dolarizasyonda bu gelir parayı basan ülkeye (örneğin ABD) gider.
Senyorajın korunması, Para Kurulu'nu dolarizasyondan ayıran en temel avantajlardan biridir.

Anahtar Kavram

Sert Çıpa Rejimleri ve Senyoraj Kaybı

Daha Fazla Pratik

Para Kurulu ve Tam Dolarizasyon sistemlerinin 'Son Başvuru Mercii' (Lender of Last Resort) fonksiyonu üzerindeki kısıtlayıcı etkilerini inceleyiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 14Soru

1944 yılında kurulan Bretton Woods sisteminin temel işleyiş mekanizmasını oluşturan; döviz kurunun belirli bir parite etrafında dar bir bantta sabitlendiği, ancak ekonomide 'temel dengesizlik' (fundamentalfundamental disequilibriumdisequilibrium) ortaya çıktığında paritenin merkez bankası tarafından değiştirilmesine izin veren döviz kuru rejimi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ayarlanabilir sabit kur (AdjustableAdjustable pegpeg)

Cevap

Ayarlanabilir sabit kur (adjustableadjustable pegpeg) rejimi, Bretton Woods sisteminin özünü oluşturan ve paritenin sadece kalıcı dengesizlik durumlarında değiştirilmesine imkan tanıyan sistemdir.
Doğru seçenek olan ayarlanabilir sabit kur rejimi, Bretton Woods sisteminde paritenin belirli bir değerde tutulmasını ancak ödemeler bilançosunda kalıcı bir sorun (temel dengesizlik) olduğunda kurun değiştirilmesine izin veren sistemdir.

Adım Adım Çözüm

1
Bretton Woods sisteminin (1944-1973) kurumsal yapısını analiz etme
Sistemin ülkelerin paralarını dolara, doların ise altına sabitlendiği bir yapı olduğu saptanır.
Sistemin temel amacı hem kur istikrarını sağlamak hem de 1930'lardaki yıkıcı devalüasyon rekabetini önlemektir.
2
'Temel dengesizlik' (fundamentalfundamental disequilibriumdisequilibrium) kavramını yorumlama
Bu kavram, ödemeler bilançosundaki geçici olmayan, yapısal ve büyük açıklar/fazlalar için kullanılır.
Klasik sabit kur rejiminin aksine, Bretton Woods sistemi ülkelerin bu tip durumlarda kur ayarı (devalüasyon veya revalüasyon) yapabilmesine olanak tanımıştır.
3
Tanımlanan özellikleri uygun döviz kuru rejimiyle eşleştirme
Ayarlanabilir sabit kur (adjustableadjustable pegpeg) rejimi seçilir.
İstikrarı (peg) ve esnekliği (adjustable) birleştiren tek rejim budur.

Anahtar Kavram

Ayarlanabilir Sabit Kur (Bretton Woods Modeli)

İpuçları

1
Soruda geçen 'temel dengesizlik' kavramı, IMF ve Bretton Woods sistemiyle özdeşleşmiştir.
2
Bu rejim, döviz kurunun sabitlendiği ancak gerektiğinde (istisnai durumlarda) ayarlanabildiği bir yapıdır.
3
Adı üstünde, parite hem 'sabit' (pegpeg) hem de 'ayarlanabilir' (adjustableadjustable) özelliktedir.

Daha Fazla Pratik

Bretton Woods sisteminin 1971-1973 yıllarında çökme nedenlerini (Triffin Dilemması) incelemek konuyu derinleştirmenize yardımcı olacaktır.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 15Soru

Açık ekonomi makro iktisadı yazınında, Paul Krugman tarafından geliştirilen 'Hedef Bölge' (TargetTarget ZoneZone) analizinde; döviz kurunun belirlenen bant sınırlarına doğru hareket etmesi durumunda, piyasa beklentilerinin kur üzerindeki dengeleyici etkisini ifade eden 'Balayı Etkisi' (HoneymoonHoneymoon EffectEffect) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Döviz kurunun temel ekonomik büyüklüklere (fundamentalsfundamentals) olan duyarlılığı bant sınırlarına yaklaşıldıkça azalır ve kurun hareketi doğrusal olmayan bir SS eğrisi izler.

Cevap

Döviz kurunun temel ekonomik büyüklüklere olan duyarlılığı bant sınırlarına yaklaşıldıkça azalır ve kurun hareketi doğrusal olmayan bir S eğrisi izler.
Doğru yanıt olan seçenek, Paul Krugman'ın modelindeki temel bulguyu ifade eder. Balayı Etkisi (HoneymoonHoneymoon EffectEffect), döviz kurunun bant sınırlarına yaklaştıkça dengeleyici beklentiler sayesinde temel ekonomik değişkenlere (fundamentalsfundamentals) karşı daha az duyarlı hale gelmesini sağlar. Bu durum, kur ile temel değişkenler arasındaki ilişkinin serbest kurdaki gibi doğrusal değil, bant sınırlarında yataylaşan bir SS eğrisi şeklinde gerçekleşmesine neden olur.

Adım Adım Çözüm

1
Hedef bölge (Target Zone) kavramını tanımla
Döviz kurunun belirli bir merkezi parite etrafında, ilan edilen alt ve üst limitler (bant) dahilinde dalgalanmasına izin verilen sistemdir.
Sistemin yapısal sınırlarını anlamak için gereklidir.
2
Beklenti kanalını analiz et
Kur üst sınıra yaklaştığında, rasyonel piyasa aktörleri Merkez Bankası'nın (MB) döviz satarak kuru düşüreceğini bekler. Bu beklenti, MB müdahale etmeden önce piyasada satış baskısı yaratarak kuru aşağı çeker.
Balayı Etkisi'nin (Honeymoon Effect) temel mekanizması beklentilerdir.
3
Duyarlılık ve S-Eğrisi ilişkisini kur
Beklentilerin stabilize edici etkisi nedeniyle, kur temel ekonomik değişkenlerdeki (fundamentalsfundamentals) değişimlere karşı bant sınırlarında daha az duyarlı hale gelir. Bu durum, kur ile temel değişkenler arasındaki ilişkinin 'S' şeklinde bir eğri (S-curve) almasına neden olur.
Kurun bant içinde neden serbest dalgalı kurdan (45 derecelik doğru) daha kararlı olduğunu açıklar.

Anahtar Kavram

Krugman Hedef Bölge Modeli ve Balayı Etkisi

İpuçları

1
Hedef bölge rejiminde, piyasa aktörleri merkez bankasının ilan ettiği kur sınırlarına güvenirse ne olur?
2
Krugman'ın modelinde kurun temel değişkenlere (fundamentalsfundamentals) duyarlılığının bant sınırlarında nasıl değiştiğini hatırlayın.
3
Beklentilerin stabilize edici etkisi kurun doğrusal bir yol izlemesini engeller ve bir harf şekline benzetilen eğri oluşturur.

Daha Fazla Pratik

Krugman'ın Hedef Bölge modelindeki 'S-Eğrisi' ile serbest dalgalı kurdaki 45 derecelik doğrunun karşılaştırmasını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 16Soru

Döviz kuru rejimleri literatüründe G. Calvo ve C. Reinhart tarafından yapılan çalışmalarla gündeme gelen; resmi olarak esnek kur rejimi uyguladığını ilan eden bir ekonominin, döviz kurundaki aşırı oynaklığın enflasyon ve finansal istikrar üzerindeki olumsuz etkilerinden korunmak amacıyla fiili olarak piyasaya müdahale ederek kurun serbestçe dalgalanmasına izin vermemesi durumu aşağıdakilerden hangisiyle adlandırılmaktadır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dalgalanma Korkusu (Fear of Floating)

Cevap

Döviz kurundaki aşırı oynaklığın maliyetlerinden kaçınmak için resmi esnek kur rejimine rağmen kura müdahale edilmesi 'Dalgalanma Korkusu' (FearFear ofof FloatingFloating) olarak adlandırılır.
Dalgalanma Korkusu (FearFear ofof FloatingFloating), özellikle gelişmekte olan ülkelerin resmiyette esnek döviz kuru rejimi uyguladıklarını beyan etmelerine karşın, kurdaki ani ve büyük değişimlerin ekonomiye vereceği zararlardan (pasif bilanço etkisi, enflasyon geçişkenliği vb.) çekinerek döviz piyasasına yoğun şekilde müdahale etmeleri durumunu ifade eder. Bu kavram G. Calvo ve C. Reinhart tarafından ampirik çalışmalarla ortaya konmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
Soruda tanımlanan senaryonun temel unsurlarını belirleyin.
Resmi olarak esnek kur ilanı var ancak fiili olarak (de facto) piyasaya yoğun müdahale söz konusu.
Bu çelişki, döviz kuru rejimleri literatüründe kuramsal bir rejim türünden ziyade bir davranış biçimi olarak tanımlanır.
2
Bu kavramı literatüre kazandıran iktisatçıları ve gerekçelerini hatırlayın.
G. Calvo ve C. Reinhart, gelişmekte olan ülkelerin dış borç yükü ve enflasyon geçişkenliği nedeniyle kurdaki artışlardan çekindiklerini saptamıştır.
İktisatçıların isimleri ve müdahale gerekçeleri (enflasyon ve finansal istikrar) doğrudan doğru cevaba yönlendirir.
3
Seçenekler arasından ampirik gözlemi ifade eden doğru terimi seçin.
Doğru terim 'Dalgalanma Korkusu'dur.
Diğer seçenekler ya spesifik birer döviz kuru rejimini ya da farklı iktisadi olguları temsil etmektedir.

Anahtar Kavram

Dalgalanma Korkusu (Fear of Floating)

Daha Fazla Pratik

Dalgalanma korkusunun temel nedeni olan 'Bilanço Etkisi' ve 'Passthrough' kavramlarını inceleyiniz.
Tahmini Süre:50s