Milli Gelir ve Büyüme

88 soru

Türkiye ekonomisinde $1980$ yılından itibaren uygulanmaya başlanan dışa açık serbest piyasa modeli, ekonomik büyümenin karakterini ve kaynaklarını önemli ölçüde dönüştürmüştür. Özellikle $1989$ yılında sermaye hareketlerinin tam olarak serbestleşmesiyle ( $32$ Sayılı Karar) başlayan süreç, $1990$ - $2001$ yılları arasındaki büyüme performansını derinden etkilemiştir. Buna göre, Türkiye ekonomisinin $1990$ - $2001$ dönemi büyüme dinamikleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Sermaye hareketlerinin serbestleşmesi sonucunda ekonomik büyüme oranlarındaki yıllık dalgalanmalar (volatilite) azalmış, istikrarlı bir artış trendi yakalanmıştır.

Bu dönemde büyüme performansı dış kaynak girişlerine (sıcak para) yüksek düzeyde bağımlı hale gelmiş; "dur-kalk" (stop-go) olarak adlandırılan istikrarsız bir büyüme yapısı ortaya çıkmıştır.

Kamu kesimi borçlanma gereğinin (

KKBG

) düşürülmesiyle yaratılan mali alan, dönemin yüksek ve sürdürülebilir büyüme hızlarının ana kaynağı olmuştur.

İhracatın GSYH içindeki payının hızla artması sayesinde, büyüme dönemlerinde cari işlemler dengesi fazla vermiş ve dış finansman ihtiyacı ortadan kalkmıştır.

Teknolojik gelişme ve toplam faktör verimliliğindeki (

TFV

) artışlar, bu dönemdeki GSYH büyümesinin temel belirleyicisi olarak sermaye birikiminin önüne geçmiştir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bu dönemde büyüme performansı dış kaynak girişlerine (sıcak para) yüksek düzeyde bağımlı hale gelmiş; "dur-kalk" (stop-go) olarak adlandırılan istikrarsız bir büyüme yapısı ortaya çıkmıştır.

Cevap

Türkiye ekonomisinin

1990

2001

dönemi büyüme performansı, dış kaynak girişlerine bağımlı ve 'dur-kalk' karakterli istikrarsız bir yapı sergilemiştir.

Doğru cevap olan seçenek, Türkiye ekonomisinin

1990

2001

yılları arasındaki en belirgin özelliğini ifade etmektedir. Bu dönemde sermaye hareketlerinin serbestleşmesiyle birlikte, ekonomi dış kaynak girişlerine (sıcak para) aşırı duyarlı hale gelmiştir. Kaynak girişi olduğunda ekonomi hızla büyümüş, ancak sermaye kaçışıyla birlikte derin krizler ve küçülmeler yaşanmıştır. Bu istikrarsızlık literatürde 'dur-kalk' büyüme süreci olarak tanımlanır.

Adım Adım Çözüm

1980

sonrası serbest piyasa ve

1989

sermaye hesabı liberalizasyonu süreçlerini analiz et.

32

Sayılı Karar ile Türkiye'nin finansal piyasalarının dünyaya tam entegre olduğu belirlendi.

Büyümenin finansman kaynağındaki değişimi anlamak için bu dönüm noktası kritiktir.

Liberalizasyon sonrası kısa vadeli sermaye (sıcak para) akımlarının etkisini değerlendir.

Sıcak para girişlerinin iç talebi körükleyerek geçici yüksek büyüme hızları yarattığı görüldü.

Büyümenin neden sürdürülebilir olmadığını açıklayan temel mekanizmadır.

Dönemin kriz yıllarını (

1994, 1999, 2001

) büyüme verileriyle ilişkilendir.

Sermaye çıkışlarının yaşandığı yıllarda ekonominin çok sert (yüzde

6

ile

9.5

arası) küçüldüğü saptandı.

Büyümedeki oynaklığın (volatilite) kanıtı bu kriz yıllarındaki negatif büyüme rakamlarıdır.

Sonuçları sentezleyerek dönemin genel büyüme karakterini tanımla.

Dönemin 'dur-kalk' (stop-go) süreci olarak literatüre geçtiği teyit edildi.

Doğru seçeneğe ulaşmak için dönemin yapısal tanımı yapıldı.

Anahtar Kavram

1990-2001 Dönemi Büyüme Volatilitesi ve Dış Finansman Bağımlılığı

İpuçları

1990

2001

dönemindeki

1994, 1999

2001

krizlerini hatırlayın; bu yıllarda büyüme oranları nasıldı?

Finansal serbestleşme sonrası Türkiye'ye gelen kısa vadeli sermaye akımlarının (sıcak para) aniden ülkeden çıkması büyümeyi nasıl etkiler?

İstikrarsızlık ve krizler nedeniyle ekonominin bir yıl çok hızlı büyüyüp ertesi yıl sert küçülmesine 'dur-kalk' modeli denir.

Daha Fazla Pratik

2002 sonrası dönemdeki 'Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı' ile bu dönemin büyüme volatilitesini karşılaştıran verilere göz atabilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 62Soru →

Türkiye ekonomisinde büyüme performansının tarihsel gelişimi incelendiğinde; $1930$ - $1939$ dönemi (Devletçi Sanayileşme Dönemi) ve $1963$ - $1980$ dönemi (Planlı İthal İkameci Dönem) büyüme stratejileri arasındaki temel benzerlik aşağıdakilerden hangisidir?

Ekonomik büyümenin temel kaynağının dış talep ve ihracat artışına dayanması

Sanayileşmenin iktisadi büyümenin motoru olarak görülmesi ve ithal ikameci bir yaklaşımın benimsenmesi

Döviz kuru rejiminin dalgalı kur sistemine dayandırılarak dış açıkların otomatik dengelenmesi

Kamu İktisadi Teşebbüslerinin (KİT) özelleştirilerek devletin üretimden tamamen çekilmesi

Tarım sektöründeki büyüme hızının sanayi sektöründen daha yüksek ve sürekli bir seyir izlemesi

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sanayileşmenin iktisadi büyümenin motoru olarak görülmesi ve ithal ikameci bir yaklaşımın benimsenmesi

Cevap

Her iki dönemde de sanayileşmenin temel sürükleyici güç kabul edilmesi ve ithal ikameci politikaların izlenmesi

Doğru seçenek, her iki dönemin de 'sanayileşmeyi' büyümenin motoru olarak görmesi ve 'ithal ikamesi' (ithal edilen malların yurt içinde üretilmesi) stratejisini benimsemesidir.

1930

1939

dönemi Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı ile temel sanayi dallarını (dokuma, şeker, kağıt vb.) kurarken;

1963

1980

dönemi daha ileri aşama ithal ikamesi ile beyaz eşya ve otomotiv gibi dayanıklı tüketim mallarına odaklanmıştır.

Adım Adım Çözüm

1930

1939

döneminin iktisadi stratejisini belirle.

Bu dönemde 'Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı' uygulanmış ve temel tüketim mallarında dışa bağımlılığı azaltmak için (üç beyazlar, üç siyahlar) devlet eliyle sanayileşme hedeflenmiştir.

Dönemin karakteristik büyüme modelini anlamak için.

1963

1980

döneminin iktisadi stratejisini belirle.

Bu dönemde 'Beş Yıllık Kalkınma Planları' ile dayanıklı tüketim malları ve ara mallarda ithal ikamesi hedeflenmiş, sanayi sektörü korumacı önlemlerle desteklenmiştir.

Dönemler arası karşılaştırma yapabilmek için.

İki dönemi stratejik amaçlar bakımından karşılaştır.

Her iki dönem de 'içe dönük' ve 'sanayileşme odaklı' ithal ikameci modellerdir; ancak

1930

'lar temel ihtiyaçlara,

1960

'lar daha karmaşık sanayi ürünlerine odaklanmıştır.

Ortak yapısal özelliği saptamak için.

Anahtar Kavram

İthal İkameci Sanayileşme (İİS)

Daha Fazla Pratik

Türkiye ekonomisinde büyümenin 'negatif' olduğu kriz yıllarını (1994, 2001, 2009 vb.) ve bu krizlerin nedenlerini incelemek konuyu pekiştirecektir.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 63Soru →

Türkiye'de gelir dağılımı eşitsizliğini ölçmek amacıyla kullanılan $Gini$ katsayısının değer aralığı ve yorumlanmasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

0

ile

1

arasında değer alır ve

0

değeri gelirin toplumda tam eşit dağıldığını gösterir.

0

ile

1

arasında değer alır ve

1

değeri gelirin tam eşit dağıldığını gösterir.

Katsayının değeri büyüdükçe (

1

değerine yaklaştıkça) gelir dağılımı daha adaletli hale gelir.

Gini

katsayısı sadece negatif değerler alarak toplumdaki mutlak yoksulluk sınırını belirler.

Katsayının

0

değerine yaklaşması, toplumdaki en zengin kesimin toplam gelirden aldığı payın arttığını ifade eder.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $0$ ile $1$ arasında değer alır ve $0$ değeri gelirin toplumda tam eşit dağıldığını gösterir.

Cevap

Gini katsayısı

0

ile

1

arasında değer alır ve

0

değeri gelirin tam eşit dağıldığını gösterir.

Doğru ifade, katsayının

0

ile

1

arasında değer aldığını ve

0

noktasının her bireyin toplam gelirden eşit pay aldığı 'tam eşitlik' durumunu temsil ettiğini belirten ifadedir.

Adım Adım Çözüm

Gini katsayısının tanımını ve değer aralığını hatırla.

Katsayı

0

(mutlak eşitlik) ile

1

(mutlak eşitsizlik) arasındadır.

Bu ölçüt, Lorenz eğrisi ile mutlak eşitlik doğrusu arasındaki alanın toplam üçgen alanına oranıdır.

Katsayının uç değerlerinin anlamını analiz et.

0

= Tam Eşitlik,

1

= Tam Eşitsizlik.

Eğer alan sıfır ise eğri doğru üzerindedir (eşitlik), alan maksimum ise eşitsizlik tamdır.

Anahtar Kavram

Gini Katsayısı Yorumlaması

Daha Fazla Pratik

Lorenz eğrisinin mutlak eşitlik doğrusundan uzaklaşmasının Gini katsayısını nasıl etkilediğini inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 64Soru →

Türkiye ekonomisinin $1923$ yılından günümüze kadar geçirdiği yapısal dönüşüm süreci incelendiğinde, sektörel paylardaki değişimle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Tarım sektörünün

GSYH

içerisindeki payı tarihsel süreçte belirgin bir azalma eğilimi göstermiştir.

Cumhuriyet'in ilk yıllarında

GSYH

içindeki en yüksek pay sanayi sektörüne aittir.

Günümüzde toplam istihdam içinde en büyük paya sahip olan sektör tarım sektörüdür.

Hizmetler sektörünün

GSYH

içindeki payı

1980

sonrası dışa açılma döneminde sürekli azalmıştır.

Tarım sektörünün istihdamdaki payı, her dönemde

GSYH

içindeki payından daha düşük gerçekleşmiştir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tarım sektörünün $GSYH$ içerisindeki payı tarihsel süreçte belirgin bir azalma eğilimi göstermiştir.

Cevap

Tarım sektörünün GSYH içerisindeki payının tarihsel süreçte azalma eğilimi göstermesi

Türkiye ekonomisinin

1923

yılından bu yana geçirdiği en temel yapısal değişim, ekonominin tarımdan sanayi ve özellikle hizmetler sektörüne kaymasıdır. Bu süreçte tarım sektörünün milli gelir (

GSYH

) içindeki oransal payı istikrarlı bir şekilde azalmış, hizmetler sektörünün payı ise artarak ekonominin lokomotifi haline gelmiştir.

Adım Adım Çözüm

Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki (

1923

) sektörel yapıyı belirleyin.

1923

yılında tarım sektörü

GSYH

'nin yaklaşık %

40

'ını oluştururken, istihdamın %

80

'den fazlası bu sektördeydi.

Başlangıç noktasını anlamak dönüşümü analiz etmek için gereklidir.

Tarihsel süreci ve modern dönemi karşılaştırın.

Günümüzde tarım sektörünün

GSYH

içindeki payı %

10

'un altına düşmüş, hizmetler sektörü ise %

60

'ın üzerine çıkmıştır.

Sektörel paylardaki uzun vadeli eğilimi doğrulamak için veriler kullanılır.

Seçenekleri bu eğilime göre değerlendirin.

Tarım payının azalması en temel ve doğru yapısal dönüşüm özelliğidir.

Doğru sonucu belirlemek için yapılan son analiz.

Anahtar Kavram

Sektörel Yapısal Dönüşüm

Daha Fazla Pratik

Tarım sektörünün istihdam ve milli gelir payları arasındaki 'verimlilik makası' kavramını inceleyerek sektörel dönüşümün niteliğini daha derin analiz edebilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 65Soru →

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yayımlanan 'Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması' verilerine göre, Türkiye'de yoksulluk ve yaşam standartlarına ilişkin bazı temel göstergeler aşağıdaki tabloda sunulmuştur:

Gösterge	$2022$	$2023$
Göreli Yoksulluk Oranı (Medyan gelirin $%50$ 'sine göre)	$\%14,4$	$\%13,9$
Maddi ve Sosyal Yoksunluk Oranı	$\%28,4$	$\%26,3$

Tablodaki veriler dikkate alındığında, Türkiye'de yoksulluk ve yaşam standartlarındaki değişimle ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

Toplumda maddi ve sosyal yoksunluk çeken bireylerin oranı bir önceki yıla göre azalma göstermiştir.

Göreli yoksulluk oranındaki düşüş, toplumdaki gelir dağılımının tam eşitlik düzeyine ulaştığını kanıtlamaktadır.

Maddi yoksunluk göstergelerindeki iyileşme, mutlak yoksulluk sınırının altına düşen kişi sayısının tamamen sıfırlandığı anlamına gelir.

Göreli yoksulluk sınırı, hanehalkı harcamaları içinde gıdaya ayrılan payın her yıl sabit bir parasal değerle çarpılmasıyla hesaplanmıştır.

Medyan gelirin

%50

'si baz alındığında, yoksulluk riski altındaki nüfus payının arttığı gözlemlenmektedir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Toplumda maddi ve sosyal yoksunluk çeken bireylerin oranı bir önceki yıla göre azalma göstermiştir.

Cevap

Toplumda maddi ve sosyal yoksunluk çeken bireylerin oranı bir önceki yıla göre azalma göstermiştir.

Doğru cevap olan ifade, tablodaki sayısal verinin doğrudan yorumudur. Maddi ve sosyal yoksunluk oranı

2022

yılında

\%28,4

iken

2023

yılında

\%26,3

seviyesine gerilemiştir. Bu durum, toplumda belirtilen kriterlere göre yoksunluk çeken bireylerin oranının azaldığını kanıtlar.

Adım Adım Çözüm

Tablodaki verilerin yönünü analiz etmek.

Göreli yoksulluk oranı %14,4'ten %13,9'a, maddi ve sosyal yoksunluk oranı ise %28,4'ten %26,3'e düşmüştür.

Zaman serisi verilerinde iyileşme veya kötüleşme eğilimini belirlemek için veriler karşılaştırılır.

Kavramsal tanımları kontrol etmek.

Maddi ve sosyal yoksunluk oranı, bireylerin temel ihtiyaçlarını karşılama kapasitesini ölçerken, göreli yoksulluk gelir dağılımına bağlı bir eşiktir.

Doğru yorum yapabilmek için oranlardaki düşüşün neyi temsil ettiğini anlamak gerekir.

Seçenekleri verilerle doğrulamak.

Maddi ve sosyal yoksunluk oranındaki düşüş, bu durumdaki bireylerin payının azaldığını doğrudan gösterir.

Tablodaki sayısal verilerin doğrudan sözel karşılığını bulmak en kesin çıkarımdır.

Anahtar Kavram

Türkiye'de Yoksulluk ve Yaşam Standartları Göstergeleri (Göreli Yoksulluk ve Maddi Yoksunluk)

Soru 66Soru →

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yayımlanan yoksulluk istatistiklerinde; yoksulluk sınırının altında kalan fertlerin gelirlerinin yoksulluk sınırından ne kadar uzak olduğunu, bir başka ifadeyle yoksulluğun şiddetini ve derinliğini ölçen gösterge aşağıdakilerden hangisidir?

Yoksulluk açığı

Gini katsayısı

Göreli yoksulluk oranı

Maddi ve sosyal yoksunluk oranı

Lorenz eğrisi

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yoksulluk açığı

Cevap

Yoksulluk açığı

Yoksulluk açığı, yoksulluk sınırının altında kalan bireylerin gelirlerinin bu sınıra olan mesafesinin toplam yoksulluk sınırına oranıdır. Bu değer arttıkça, yoksul bireylerin yoksulluk sınırından daha uzak (daha derin bir yoksulluk içinde) olduğu anlaşılır.

Adım Adım Çözüm

Yoksulluk ölçütleri arasındaki farkı belirle.

Yoksulluk oranı 'yaygınlığı', yoksulluk açığı ise 'derinliği' ölçer.

Soruda 'yaygınlık' değil, 'şiddet ve derinlik' sorulmaktadır.

Yoksulluk açığının matematiksel tanımını hatırla.

Yoksulluk açığı, fertlerin gelirlerinin yoksulluk sınırından uzaklığının ortalamasını ifade eder.

Bu gösterge, yoksulların sınırı geçmek için ne kadar ek gelire ihtiyaç duyduklarını gösterir.

Diğer seçeneklerin neden yanlış olduğunu analiz et.

Gini ve Lorenz eşitsizlik ölçütüdür; maddi yoksunluk ise tüketim odaklıdır.

Analiz edilen tanım sadece yoksulluk açığı kavramıyla örtüşmektedir.

Anahtar Kavram

Yoksulluğun Yaygınlığı vs. Derinliği

İpuçları

Yoksulluğun sadece kaç kişi olduğunu değil, o kişilerin sınırın ne kadar altında olduğunu düşünen göstergeyi arayın.

Seçeneklerdeki kavramlardan hangisi 'açık' (fark) kelimesini içeriyor?

Yoksulluk oranı yaygınlığı, yoksulluk açığı ise şiddeti/derinliği ifade eder.

Daha Fazla Pratik

TÜİK'in %50 ve %60 medyan gelir eşiklerine göre yoksulluk oranlarındaki değişimleri incelemek bu konuyu pekiştirecektir.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 67Soru →

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından Avrupa Birliği (Eurostat) standartlarına uyum süreci kapsamında yayımlanan "Yoksulluk veya Sosyal Dışlanma Riski Altındakiler" ( $AROPE$ ) göstergesine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Gösterge; eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert medyan gelirinin %60'ı temelinde göreli yoksulluk riski altında olanları, şiddetli maddi ve sosyal yoksunluk çekenleri ve çok düşük iş yoğunluğuna sahip hanehalklarında yaşayanları kapsamaktadır.

Çok düşük iş yoğunluğu bileşeni, 18-64 yaş grubundaki yetişkinlerin referans döneminde potansiyel çalışma sürelerinin %20’sinden daha azını çalışmış olmaları durumunu temel almaktadır.

Şiddetli maddi ve sosyal yoksunluk oranı, belirlenmiş olan 13 temel ihtiyaç maddesinden en az 7'sini ekonomik nedenlerle karşılayamayan fertlerin toplam nüfus içindeki payını ifade etmektedir.

AROPE

göstergesi hesaplanırken hanehalkı gelirinin toplumdaki dağılım adaletini ölçen Gini katsayısı doğrudan bir çarpan veya ağırlıklandırma faktörü olarak formüle dahil edilmektedir.

AROPE

kapsamındaki üç riskten en az birine maruz kalan fertler, yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altında kabul edilerek toplam risk oranı belirlenmektedir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $AROPE$ göstergesi hesaplanırken hanehalkı gelirinin toplumdaki dağılım adaletini ölçen Gini katsayısı doğrudan bir çarpan veya ağırlıklandırma faktörü olarak formüle dahil edilmektedir.

Cevap

Toplumdaki gelir eşitsizliğini ölçen Gini katsayısının

AROPE

hesaplamasında doğrudan bir çarpan olarak kullanıldığı ifadesi yanlıştır.

Gini katsayısı, bir ekonomideki gelir dağılımı eşitsizliğini ölçen istatistiksel bir göstergedir ve 0 ile 1 arasında değer alır.

AROPE

(Yoksulluk veya Sosyal Dışlanma Riski Altındakiler) endeksi ise Eurostat standartlarında üç ayrı risk grubunun (gelir, maddi-sosyal imkanlar ve işgücü katılımı) birleşiminden oluşan bir 'fert sayısı' oranını ifade eder. Gini katsayısı bu riskli fertlerin sayısını belirleyen bir çarpan değildir; aksine yoksulluk ölçümlerinden bağımsız bir yapısal eşitsizlik göstergesidir.

Adım Adım Çözüm

AROPE

(Yoksulluk veya Sosyal Dışlanma Riski) göstergesinin tanımını analiz etme

Göstergenin üç temel bileşenden oluştuğu saptanır: Göreli yoksulluk (medyan gelirin %60'ı), şiddetli maddi ve sosyal yoksunluk (13 maddeden 7'si) ve çok düşük iş yoğunluğu (<%20).

Yoksulluğun sadece parasal değil, sosyal ve işgücü boyutlarını da içeren bütüncül bir gösterge olduğunu anlamak için gereklidir.

Teknik eşik değerlerini ve metodolojik detayları kontrol etme

TÜİK'in

2022

güncellemesiyle maddi yoksunluğun 13 maddeye çıkarıldığı ve iş yoğunluğunun %20 sınırı ile ölçüldüğü doğrulanır.

Hard düzeydeki sorularda teknik detayların doğruluğunu test etmek ayırt ediciliği sağlar.

Yoksulluk göstergeleri ile eşitsizlik göstergeleri arasındaki farkı değerlendirme

Gini katsayısının Lorenz eğrisi üzerinden türetilen bir eşitsizlik ölçütü olduğu, oysa

AROPE

'un bir 'headcount' (kafa sayısı) bazlı risk ölçümü olduğu saptanır.

Kavramsal karmaşayı gidererek yanlış olan teknik ifadeyi belirlemek için kritik adımdır.

Anahtar Kavram

Yoksulluk ve Sosyal Dışlanma Riski (

AROPE

) Bileşenleri

İpuçları

Yoksulluk ölçümleri genellikle belirli bir sınırın altında kalanları sayarken, eşitsizlik ölçümleri toplumun tamamındaki dağılımın şekline bakar.

AROPE

endeksinin alt bileşenlerini hatırlayın: Parasal yoksulluk, fiziksel yoksunluk ve istihdam eksikliği. Bu üçü arasında 'eşitsizlik katsayısı' yer almaz.

Gini katsayısı Lorenz eğrisine dayanır ve yoksulluk riskini hesaplarken bir çarpan olarak kullanılmaz; her ikisi de Türkiye Ekonomisi verilerinde ayrı başlıklardır.

Daha Fazla Pratik

TÜİK'in

2022

yılında maddi yoksunluk göstergelerine eklediği 'sosyal' boyut kalemlerini (arkadaşlarla görüşme, boş zaman faaliyetleri vb.) inceleyiniz.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 68Soru →

Aşağıdaki tabloda Türkiye ekonomisinin $2002$ - $2007$ yılları arasındaki bazı temel makroekonomik verileri (yıllık yüzde değişim) verilmiştir:

Yıl	GSYH Büyüme ( $\%$ )	Enflasyon (TÜFE $\%$ )
$2002$	$6,2$	$29,7$
$2003$	$5,6$	$18,4$
$2004$	$9,4$	$9,3$
$2005$	$8,4$	$7,7$
$2006$	$6,9$	$9,7$
$2007$	$4,7$	$8,4$

Bu verilere ve dönemin uygulanan iktisat politikalarına göre, $2002$ - $2007$ dönemi büyüme performansı ile ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Sektörel yapıdaki dönüşüm sonucu tarım sektörünün milli gelir içindeki payı sanayi sektörünü geride bırakmıştır.

Büyümenin temel kaynağı kamu harcamalarındaki genişleme olup, bütçe disiplininin gevşetilmesi büyümeyi tetiklemiştir.

Yüksek büyüme oranlarına, fiyat istikrarı hedefi doğrultusunda gerçekleşen başarılı bir dezenflasyon süreci eşlik etmiştir.

Ekonomik canlanmanın etkisiyle dış ticaret dengesi iyileşmiş ve cari işlemler hesabı bu dönemde fazla vermiştir.

Yüksek büyüme oranları iş gücü piyasasına hızla yansımış ve işsizlik oranları tarihsel en düşük seviyesi olan

\%5

'in altına inmiştir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yüksek büyüme oranlarına, fiyat istikrarı hedefi doğrultusunda gerçekleşen başarılı bir dezenflasyon süreci eşlik etmiştir.

Cevap

Ekonomik büyümenin, enflasyonun tek haneli rakamlara gerilediği bir dezenflasyon süreciyle birlikte gerçekleşmesi

Doğru seçenek, tablodaki verileri en net şekilde özetlemektedir.

2002

sonrasında uygulanan 'Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı' ve sonrasındaki reformlar sayesinde Türkiye, yüksek büyüme oranlarını yakalarken aynı zamanda kronik yüksek enflasyondan kurtulmuş ve enflasyon tek haneli rakamlara inmiştir. Bu süreç iktisat literatüründe 'başarılı bir istikrar ve büyüme bileşimi' olarak değerlendirilir.

Adım Adım Çözüm

Tablodaki büyüme ve enflasyon verilerini yıllar itibarıyla karşılaştırın.

2002

2007

arasında GSYH büyümesi ortalama

\%6,8

gibi yüksek bir seviyede gerçekleşirken, TÜFE enflasyonu

\%29,7

'den

\%8,4

'e gerilemiştir.

Dönemin temel makroekonomik karakteristiğini belirlemek için temel göstergeler arasındaki korelasyonu anlamak gerekir.

Dönemin uygulanan iktisat politikalarını (Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı) hatırlayın.

TCMB'nin araç bağımsızlığı, örtük ve açık enflasyon hedeflemesi ve sıkı mali disiplin programın temel sütunlarıdır.

Verilerdeki iyileşmenin hangi yapısal reformlarla sağlandığını doğrulamak gerekir.

Seçeneklerdeki sektörel, mali ve dış ticaretle ilgili iddiaları analiz edin.

Tarımın payının artması, bütçe disiplininin gevşemesi, cari fazla verilmesi veya işsizliğin

\%5

altına inmesi dönemin gerçekleriyle uyuşmamaktadır.

Yanlış varsayımları eleyerek en kapsayıcı ve doğru açıklamaya ulaşmak hedeflenir.

Anahtar Kavram

2002-2007 Dönemi Büyüme ve Dezenflasyon İlişkisi

İpuçları

Tablodaki enflasyon sütunundaki genel eğilime odaklanın.

Türkiye'nin

2004

2005

yıllarında hem büyüme rekorları kırdığını hem de enflasyonu tek haneye indirdiğini hatırlayın.

Mali disiplin ve enflasyon hedeflemesi rejiminin bu dönemdeki etkilerini düşünün.

Daha Fazla Pratik

2002 sonrası dönemdeki büyümenin neden 'istihdamsız büyüme' olarak adlandırıldığını ve verimlilik artışlarının bu süreçteki rolünü araştırabilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 69Soru →

Türkiye ekonomisinde Cumhuriyet'in kuruluşundan günümüze kadar geçen süreçte üretim ( $GSYH$ ) ve işgücü (istihdam) yapısındaki sektörel değişimler analiz edildiğinde, bu dönüşümün karakteristiğine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Tarım sektörünün

GSYH

içindeki payının azalma hızı, istihdamdaki payının azalma hızından daha yüksek gerçekleşmiştir.

1960-1980

dönemindeki ithal ikameci sanayileşme stratejisi, sanayi sektörünün

GSYH

payını artırsa da istihdamın tarımdan sanayiye kaymasında sınırlı bir etki yaratmıştır.

1980

sonrası dışa açılma ve serbestleşme süreciyle birlikte hizmetler sektörü, hem üretim hem de istihdamda ekonominin en baskın sektörü konumuna gelmiştir.

İstihdamın sektörel dağılımındaki değişim, üretim yapısındaki değişimi geriden takip etmiş; bu durum tarım sektöründe düşük verimlilik ve gizli işsizlik sorunlarının sürmesine neden olmuştur.

Türkiye ekonomisindeki sektörel dönüşüm; tarımsal ağırlıklı yapıdan önce tam olgunlaşmış bir sanayi yapısına, ardından hizmetler toplumuna geçiş şeklinde 'ardışık ve doğrusal' bir seyir izlemiştir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Türkiye ekonomisindeki sektörel dönüşüm; tarımsal ağırlıklı yapıdan önce tam olgunlaşmış bir sanayi yapısına, ardından hizmetler toplumuna geçiş şeklinde 'ardışık ve doğrusal' bir seyir izlemiştir.

Cevap

Türkiye ekonomisindeki sektörel dönüşümün 'ardışık ve doğrusal' bir seyir izlediğini savunan ifade yanlıştır.

Doğru yanıt olan seçenek, Türkiye ekonomisinin gelişimini klasik (doğrusal) kalkınma aşamalarıyla açıklamaktadır. Oysa Türkiye, sanayi sektörünün milli gelir içindeki payı %25-30 bandını kalıcı olarak aşamadan (olgunlaşmadan), hizmetler sektörünün baskın hale geldiği bir yapıya bürünmüştür. Bu durum literatürde 'erken hizmetleşme' veya 'sanayisizleşme riski' olarak tartışılmaktadır; dolayısıyla dönüşüm ardışık ve doğrusal değildir.

Adım Adım Çözüm

GSYH

ve istihdam paylarının tarihsel gelişimini karşılaştırın.

Tarımın payı her iki kategoride de düşmüş, hizmetler sektörü ise her ikisinde de birinci sıraya yükselmiştir.

Dönüşümün yönünü belirlemek için temel verilerin analizi gerekir.

Sektörler arası geçişin hızını ve verimlilik farklarını analiz edin.

Üretimdeki pay değişiminin istihdamdaki değişimden daha hızlı olduğu ve tarımda verimlilik düşüklüğünün sürdüğü görülür.

Yapısal dönüşümün dinamiklerini anlamak için verimlilik farkları kritiktir.

Dönüşümün kalkınma literatüründeki 'doğrusal model' ile uyumunu kontrol edin.

Türkiye'nin sanayileşme sürecini tam tamamlamadan hizmetler ağırlıklı bir yapıya geçmesi, sürecin ardışık olmadığını kanıtlar.

Soru kökündeki yanlış ifadeyi tespit etmek için teorik modellerle gerçekliğin kıyaslanması gerekir.

Anahtar Kavram

Türkiye Ekonomisinde Yapısal ve Sektörel Dönüşümün Karakteristiği

Daha Fazla Pratik

TÜİK verileri ışığında tarım ve sanayi sektörlerinin son 10 yıldaki istihdam ve üretim payı değişimlerini güncel kriz dönemleri (2008, 2018, 2020) bazında inceleyiniz.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 70Soru →

Türkiye ekonomisinde dalgalı kur rejimine geçilmesine neden olan ve reel Gayrisafi Yurt İçi Hasıla'nın ( $GSYH$ ) yaklaşık $\%6$ oranında daraldığı 'Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı' ile sonuçlanan büyük ekonomik kriz hangi yılda yaşanmıştır?

1994

1999

2001

2009

1980

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $2001$

Cevap

2001

yılı, Türkiye ekonomisinde dalgalı kur rejimine geçişin ve Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı'nın başlangıç yılıdır.

Doğru cevap olan seçenek, Türkiye ekonomisinde Şubat

2001

'de patlak veren finansal krizin yılını ifade eder. Bu kriz, sabit kur rejiminden (çapalı kur) dalgalı kur rejimine geçilmesine ve ekonominin reel olarak

\%5,7

(yaklaşık

\%6

) daralmasına yol açmıştır. Kriz sonrası yapısal reformları içeren programın adı ise 'Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı'dır.

Adım Adım Çözüm

Krizin temel özelliklerini belirle.

Dalgalı kur rejimine geçiş ve yaklaşık

\%6

daralma (tam değer

\%5,7

Soruda verilen ipuçlarının hangi kriz yılına ait olduğunu ayırt etmek gerekir.

İstikrar programı ismini kontrol et.

"Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı" (

GEGP

GEGP, Kemal Derviş tarafından

2001

krizinden sonra hazırlanan ve yapısal reformları içeren programdır.

Anahtar Kavram

Türkiye Ekonomisinde

2001

Krizi ve Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı

İpuçları

Bu krizde 'Kara Çarşamba' olarak bilinen Anayasa kitapçığı fırlatma olayı tetikleyici olmuştur.

Krizin ardından Kemal Derviş ekonominin başına getirilmiştir.

Sabit kur rejiminin terk edilip serbest döviz kuruna geçildiği ve

GEGP

programının ilan edildiği yıldır.

Daha Fazla Pratik

2001

krizinin bankacılık sektörü üzerindeki etkilerini ve

BDDK

'nın bu dönemdeki rolünü incelemek konuyu pekiştirmenize yardımcı olacaktır.

Tahmini Süre:45s

Soru 71Soru →

Türkiye'de hanehalkı gelirlerinin dağılımını analiz eden bir ekonomist, bir yıl sonu raporu için aşağıdaki tabloyu oluşturmuştur:

Gelir Grupları (Yüzde 20'lik paylar)	Toplam Gelirden Alınan Pay (\%)
Birinci \%20 (En yoksul)	$6,0$
İkinci \%20	$10,5$
Üçüncü \%20	$15,0$
Dördüncü \%20	$21,5$
Beşinci \%20 (En zengin)	$47,0$

Bu verilere dayanarak hesaplanan $P80/P20$ (veya $S80/S20$ ) oranı ve gelir dağılımı yorumuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

P80/P20

oranı yaklaşık

7,8

’dir ve bu oran önceki döneme göre düşüş gösterirse gelir dağılımında bir iyileşme olduğu söylenebilir.

P80/P20

oranı

0,12

olarak hesaplanır ve bu değerin

1

’e yaklaşması gelir dağılımında adaletin arttığını gösterir.

Tablodaki her grubun gelirden aldığı pay farklı olduğu için Gini katsayısı

0

olarak kabul edilir.

En zengin grubun payı olan

\%47

, Türkiye'de dolaylı vergilerin payı arttıkça azalma eğilimi gösteren bir göstergedir.

P80/P20

oranı, en zengin

\%20

’lik grubun payının

(\%47)

toplam nüfusa

(\%100)

oranlanmasıyla bulunan bir katsayıdır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $P80/P20$ oranı yaklaşık $7,8$ ’dir ve bu oran önceki döneme göre düşüş gösterirse gelir dağılımında bir iyileşme olduğu söylenebilir.

Cevap

P80/P20

oranının yaklaşık

7,8

olduğu ve bu orandaki düşüşün gelir dağılımında iyileşmeyi temsil ettiği ifade edilen seçenek doğrudur.

Doğru seçenek,

P80/P20

oranının tanımına ve hesaplamasına tam olarak uygundur. Tabloya göre en yüksek gelirli grubun payı

(\%47,0)

, en düşük gelirli grubun payına

(\%6,0)

bölündüğünde çıkan

7,83

sonucu yaklaşık

7,8

olarak ifade edilmiştir. Türkiye ekonomisi literatüründe bu oranın küçülmesi, en zengin ve en yoksul arasındaki makasın daraldığını, dolayısıyla gelir dağılımının daha adil bir yapıya kavuştuğunu (iyileştiğini) gösterir.

Adım Adım Çözüm

P80/P20

(S80/S20) oranının tanımı ve formülü belirlenir.

Formül: (En zengin

\%20

’lik grubun payı) / (En yoksul

\%20

’lik grubun payı)

Bu ölçüt, gelir dağılımındaki uç noktalar arasındaki farkı analiz eder.

Tablodaki veriler formüle uygulanır.

47,0 / 6,0 = 7,833...

Matematiksel katsayıyı bulmak için tablodaki paylar kullanılır.

Katsayının anlamı ve değişim yönü yorumlanır.

Düşük oran = Daha az eşitsizlik / Yüksek oran = Daha çok eşitsizlik

Zengin ve yoksul arasındaki kat farkı azaldıkça gelir dağılımı adaletine yaklaşılır.

Anahtar Kavram

S80/S20 (P80/P20) Oranı ve Gelir Eşitsizliği Analizi

Daha Fazla Pratik

Lorenz eğrisi üzerinde bu yüzde 20'lik payların nasıl gösterildiğini ve Gini katsayısı hesaplanırken kullanılan 'A' ve 'B' alanlarını inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 72Soru →

Türkiye ekonomisinde tarım, sanayi ve hizmetler sektörlerinin toplam üretim ( $GSYH$ ) ve işgücü (istihdam) içindeki ağırlıklarının zaman içindeki değişimi 'yapısal dönüşüm' olarak adlandırılmaktadır. Bu dönüşüm süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi Türkiye ekonomisinin karakteristik bir özelliğini yansıtır?

Tarım sektörünün katma değer (

GSYH

) içindeki payındaki azalışın, bu sektörün toplam istihdamdaki payındaki azalıştan daha belirgin ve hızlı gerçekleşmiş olması

1980

sonrası dışa açılma süreciyle birlikte sanayi sektörünün istihdam kapasitesinin, hizmetler sektörünün istihdam kapasitesini kalıcı olarak geride bırakması

Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki sanayileşme hamleleri nedeniyle sanayi sektörünün istihdamdaki payının, tarım sektörünün payından daha yüksek olması

Planlı kalkınma döneminde (

1963-1980

) uygulanan ithal ikamesi politikaları sonucunda hizmetler sektörünün

GSYH

içindeki payının sürekli azalması

Sektörel dönüşüm sürecinde işgücünün tarımdan doğrudan ve ağırlıklı olarak sanayi sektörüne transfer olması sonucu hizmetlerin istihdam payının sabit kalması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tarım sektörünün katma değer ( $GSYH$ ) içindeki payındaki azalışın, bu sektörün toplam istihdamdaki payındaki azalıştan daha belirgin ve hızlı gerçekleşmiş olması

Cevap

Tarım sektörünün katma değer (

GSYH

) içindeki payındaki azalışın, istihdam payındaki azalıştan daha hızlı gerçekleşmesi doğru bir tespittir.

Türkiye ekonomisinin tarihsel gelişiminde tarım sektörünün milli gelir içindeki payı, teknolojik gelişme ve sanayileşme ile birlikte çok hızlı bir düşüş kaydetmiştir. Ancak, kırsal nüfusun kentlere göç etmesine rağmen işgücünün tarımdan kopuş hızı, üretimin gerileme hızına yetişememiştir. Bu durum, tarım sektöründe çok sayıda insanın az bir katma değer üretmesine, yani düşük işgücü verimliliğine ve gizli işsizliğe neden olmuştur.

Adım Adım Çözüm

Türkiye'nin sektörel dönüşüm trendlerini analiz etme

Tarımın payı düşerken, sanayi ve özellikle hizmetlerin payı artmaktadır.

Yapısal dönüşüm, kaynakların düşük verimli sektörlerden (tarım) yüksek verimli sektörlere (sanayi/hizmetler) kaymasıdır.

GSYH ve İstihdam payları arasındaki makası değerlendirme

Tarımın GSYH payı yaklaşık

%6

iken istihdam payı

%15-17

civarındadır.

Milli gelir payındaki düşüşün istihdamdaki düşüşten hızlı olması, tarımda düşük işgücü verimliliğine ve yapısal bir probleme işaret eder.

Anahtar Kavram

Sektörel Verimlilik Makası ve Yapısal Dönüşüm

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 73Soru →

Türkiye ekonomisinin Cumhuriyet'in kuruluşundan günümüze kadar geçen tarihsel gelişim süreci ve yapısal dönüşümü dikkate alındığında, sektörel paylarda yaşanan değişimle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Tarım sektörünün milli gelir içindeki payındaki azalış, sanayi sektöründeki artıştan daha hızlı gerçekleşmiş; tarımdan serbest kalan pay büyük oranda hizmetler sektörü tarafından absorbe edilmiştir.

Sanayi sektörünün toplam istihdam içindeki payı,

1980

sonrası dışa açılma sürecinde hizmetler sektörünün payını geride bırakarak birinci sıraya yerleşmiştir.

1930

1939

yılları arasında uygulanan devletçi sanayileşme politikaları sonucunda tarımın milli gelirdeki payı hizmetler sektörünün altına düşmüştür.

2000

’li yıllardan itibaren Türkiye ekonomisinde imalat sanayiinin Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (

GSYH

) içindeki payı

\%50

seviyesini aşarak sanayi toplumu aşamasına geçilmiştir.

24

Ocak

1980

kararlarının temel amacı, tarım sektörünü ekonominin sürükleyici gücü haline getirerek ihracatta tarımsal ürünlerin payını artırmaktır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tarım sektörünün milli gelir içindeki payındaki azalış, sanayi sektöründeki artıştan daha hızlı gerçekleşmiş; tarımdan serbest kalan pay büyük oranda hizmetler sektörü tarafından absorbe edilmiştir.

Cevap

Türkiye'nin sektörel dönüşüm sürecinde tarım payındaki azalışın sanayi tarafından değil, ağırlıklı olarak hizmetler sektörü tarafından karşılanması

Türkiye ekonomisinde

1923

’ten günümüze yaşanan en temel yapısal değişim, tarımın payının hızla azalmasıdır. Ancak bu azalma gelişmiş sanayi ülkelerindeki gibi sadece sanayiye kaymamış; sanayi payı belirli bir seviyede kalırken asıl artış hizmetler sektöründe gerçekleşmiştir. Bu durum, tarımdan çıkan işgücü ve katma değerin büyük oranda hizmetler sektörü tarafından absorbe edildiğini doğrular.

Adım Adım Çözüm

Cumhuriyet döneminden günümüze tarım sektörünün payını analiz et.

Tarımın GSYH içindeki payı

\%40

’lardan

\%6

\%7

seviyelerine gerilemiştir.

Sanayileşme ve modernleşme süreci tarımın göreceli önemini azaltmıştır.

Sanayi ve hizmetler sektörlerinin bu değişimdeki rolünü karşılaştır.

Sanayinin payı kademeli artıp

\%20

\%25

bandında durağanlaşırken, hizmetler payı

\%60

’ın üzerine çıkmıştır.

Türkiye ekonomisi 'hizmetleşme' (tertiarization) sürecine girmiştir.

Doğru yapısal dönüşüm ifadesini belirle.

Tarımdan kopan payın büyük kısmının hizmetler sektörüne kaydığı sonucuna ulaşılır.

Türkiye'nin büyüme modeli sanayiden ziyade hizmet odaklı bir dönüşüm sergilemiştir.

Anahtar Kavram

Sektörel Yapısal Dönüşüm ve Hizmetleşme Eğilimi

Soru 74Soru →

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yayımlanan milli hesaplar verilerinde, Gayrisafi Yurt İçi Hasıla ( $GSYH$ ) gelir yöntemi ile hesaplanırken; 'İşgücü Ödemeleri' ve 'Üretim ve İthalat Üzerindeki Vergiler (Sübvansiyonlar Hariç)' kalemleri ile birlikte temel bir bileşen olarak dikkate alınan unsur aşağıdakilerden hangisidir?

Gayrisafi İşletme Artığı ve Karma Gelir

Net Dış Âlem Faktör Gelirleri

Gini Katsayısı Değeri

Tarımsal Destekleme Fiyatları

Dolaylı Vergilerin Dolaysız Vergilerden Fazla Olması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Gayrisafi İşletme Artığı ve Karma Gelir

Cevap

Gayrisafi İşletme Artığı ve Karma Gelir

TÜİK tarafından uygulanan ESA 2010 standartlarında gelir yöntemi ile GSYH hesaplanırken; emeğin karşılığı olan 'İşgücü Ödemeleri', devletin payı olan 'Üretim ve İthalat Üzerindeki Vergiler (Sübvansiyonlar hariç)' ve sermaye ile girişimcinin payını kapsayan 'Gayrisafi İşletme Artığı / Karma Gelir' kalemleri toplanır.

Adım Adım Çözüm

Gelir yöntemi bileşenlerini tanımla.

GSYH = \text{İşgücü Ödemeleri} + \text{Üretim ve İthalat Üzerindeki Vergiler (Net)} + \text{Gayrisafi İşletme Artığı / Karma Gelir}

Milli gelir hesaplamasında gelir yöntemi, üretim sürecine katılan üretim faktörlerinin elde ettiği tüm gelirlerin toplamına dayanır.

Eksik bileşenin içeriğini analiz et.

Gayrisafi İşletme Artığı ve Karma Gelir

Sermaye sahiplerinin ve kendi hesabına çalışanların (karma gelir) elde ettiği getiriler bu başlık altında toplanır.

Anahtar Kavram

Gelir Yöntemi ile GSYH Hesaplaması (ESA 2010)

Daha Fazla Pratik

Harcama yöntemi bileşenlerini (Tüketim, Yatırım, Kamu Harcamaları, Net İhracat) gözden geçirerek yöntemler arası farkları pekiştirebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 0s

Soru 75Soru →

Türkiye ekonomisinin $1980$ sonrası dışa açılma süreci, artan dış borçlanma ve yabancı sermaye girişleri dikkate alındığında; Gayrisafi Yurt İçi Hasıla ( $GSYH$ ) ile Gayrisafi Milli Hasıla ( $GSMH$ ) arasındaki ilişkiye dair aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Dış alem net faktör gelirlerinin genellikle negatif seyretmesi nedeniyle

GSYH

değeri

GSMH

değerinden daha büyüktür.

Dış alem net faktör gelirlerinin pozitif olması sebebiyle

GSMH

değeri

GSYH

değerinden her zaman daha büyüktür.

Amortismanların (sabit sermaye tüketimi) milli gelirden düşülmesi sonucu

GSYH

GSMH

arasındaki fark tamamen ortadan kalkmaktadır.

Dolaylı vergilerin payının dolaysız vergilerden yüksek olması nedeniyle

GSYH

GSMH

'den daha küçük hesaplanmaktadır.

Cari işlemler dengesinin açık verdiği yıllarda

GSYH

GSMH

değerleri birbirine zorunlu olarak eşitlenmektedir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dış alem net faktör gelirlerinin genellikle negatif seyretmesi nedeniyle $GSYH$ değeri $GSMH$ değerinden daha büyüktür.

Cevap

Dış alem net faktör gelirlerinin genellikle negatif olması nedeniyle Gayrisafi Yurt İçi Hasıla değerinin Gayrisafi Milli Hasıla değerinden büyük olması doğrudur.

Türkiye ekonomisinde dış borç stoku ve doğrudan yabancı yatırımların yoğunluğu nedeniyle dışarıya yapılan faiz ve kar payı ödemeleri, dışarıdan gelen gelirlerden fazladır. Bu durum Dış Alem Net Faktör Gelirlerinin (DANFG) negatif olmasına, dolayısıyla yurt içinde yaratılan toplam katma değerin (

GSYH

), vatandaşların sahip olduğu faktörlerle elde ettiği gelirden (

GSMH

) daha büyük çıkmasına neden olur.

Adım Adım Çözüm

Kavramsal tanımların yapılması

GSMH = GSYH + \text{Dış Alem Net Faktör Gelirleri (DANFG)}

Hasıla kavramları arasındaki temel matematiksel ilişkiyi kurmak gerekir.

Türkiye'nin ekonomik yapısının analizi

\text{DANFG} < 0

Türkiye'nin dış borç faiz ödemeleri ve yabancı şirketlerin kar transferleri, yurt dışındaki Türk vatandaşlarının getirdiği gelirlerden fazladır.

Sonucun belirlenmesi

GSYH > GSMH

DANFG negatif olduğunda, yurt içinde üretilen değer (GSYH), vatandaşların elde ettiği toplam gelirden (GSMH) daha büyük olur.

Anahtar Kavram

Hasıla Kavramları Arasındaki Fark (GSYH vs GSMH)

Soru 76Soru →

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yoksulluk ve gelir dağılımı istatistiklerinin oluşturulmasında, hanehalkı toplam kullanılabilir gelirinin hane büyüklüğü ve kompozisyonuna göre düzeltilerek hanehalkları arasında karşılaştırılabilir hale getirilmesi amacıyla "eşdeğer hanehalkı kullanılabilir geliri" hesaplanmaktadır.

Güncel hesaplamalarda ve Avrupa Birliği normlarına uyum sürecinde kullanılan "Yenilenmiş (Modifiye) OECD Ölçeği" kapsamında, hanehalkı fertlerine atanan katsayılar (ağırlıklar) aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Hanehalkı referans kişisi için

1,0

;

14

yaş ve üzerindeki diğer her bir fert için

0,5

;

14

yaşından küçük her bir fert için

0,3

katsayısı kullanılır.

Hanehalkı referans kişisi için

1,0

;

14

yaş ve üzerindeki diğer her bir fert için

0,7

;

14

yaşından küçük her bir fert için

0,5

katsayısı kullanılır.

Hanehalkı referans kişisi için

1,0

; Hanehalkındaki diğer tüm fertlerin tamamı için yaş ayrımı yapılmaksızın

0,5

katsayısı kullanılır.

Hanehalkındaki her bir fert için yaş ve hane içindeki konumu dikkate alınmaksızın eşit olarak

1,0

katsayısı kullanılır.

Hanehalkı referans kişisi için

1,0

;

14

yaş ve üzerindeki diğer her bir fert için

0,3

;

14

yaşından küçük her bir fert için

0,5

katsayısı kullanılır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hanehalkı referans kişisi için $1,0$ ; $14$ yaş ve üzerindeki diğer her bir fert için $0,5$ ; $14$ yaşından küçük her bir fert için $0,3$ katsayısı kullanılır.

Cevap

Hanehalkı referans kişisi için

1,0

14

yaş ve üzerindeki diğer fertler için

0,5

14

yaşından küçük fertler için

0,3

katsayısının uygulandığı seçenektir.

Doğru cevap olan seçenekte verilen katsayılar, Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) yoksulluk analizlerinde kullandığı resmi metodolojidir. Bu yöntemde ilk yetişkine

1,0

katsayısı verilirken, hanehalkının diğer üyelerinin tüketim ağırlıkları daha düşük tutularak hanedeki ortak yaşamın getirdiği tasarruflar hesaba katılır.

Adım Adım Çözüm

Eşdeğer hanehalkı kullanılabilir gelirinin tanımını analiz etmek.

Hanehalkı gelirinin, hanenin tüketim ihtiyacını etkileyen fert sayısı ve yaş yapısına göre düzeltilmesi gerektiği anlaşılır.

Farklı büyüklükteki hanelerin (örneğin tek başına yaşayan bir birey ile 5 kişilik bir aile) refah düzeyini karşılaştırabilmek için standart bir ölçek gereklidir.

Yenilenmiş (Modifiye) OECD ölçeği değerlerini hatırlamak.

İlk yetişkin (referans kişi) için

1,0

tam puan verilirken, ilave yetişkinler ve

14

yaş üstü çocuklar için

0,5

, küçük çocuklar için

0,3

ağırlığı atanır.

Hane içindeki ortak kullanım (kira, elektrik, ısınma gibi) sayesinde kişi sayısı arttıkça maliyetlerin doğrusal artmadığı (ölçek ekonomileri) gerçeği yansıtılır.

Anahtar Kavram

Eşdeğer Hanehalkı Kullanılabilir Geliri ve Modifiye OECD Ölçeği

Daha Fazla Pratik

Eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert medyan geliri üzerinden hesaplanan %50 ve %60'lık göreli yoksulluk sınırlarını inceleyiniz.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 77Soru →

Türkiye ekonomisinin Cumhuriyet'in ilk yıllarından günümüze kadar geçirdiği yapısal dönüşüm süreci dikkate alındığında, günümüzde Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (GSYH) içerisinde en yüksek paya sahip olan sektör aşağıdakilerden hangisidir?

Tarım

Sanayi

Hizmetler

İnşaat

Madencilik

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hizmetler

Cevap

Günümüz Türkiye ekonomisinde Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (GSYH) içerisinde en yüksek paya sahip olan sektör hizmetler sektörüdür.

Hizmetler sektörünün günümüzde GSYH içindeki en büyük paya sahip olması, Türkiye ekonomisinin geçirdiği yapısal dönüşümün en temel göstergesidir. Ticaret, ulaştırma, konaklama ve finans gibi alt kolların gelişmesiyle bu sektör ekonominin baskın gücü haline gelmiştir.

Adım Adım Çözüm

Sektörel dönüşüm trendini analiz etme

Cumhuriyet'in ilk yıllarında GSYH'nin %40'ından fazlasını oluşturan tarım sektörü, sanayileşme ve modernleşme ile pay kaybetmiştir.

Gelişmekte olan ekonomilerde katma değeri yüksek sektörlere geçiş doğaldır.

Güncel verilerle sektör ağırlıklarını karşılaştırma

Hizmetler sektörü (ticaret, ulaştırma, bankacılık vb.) GSYH'nin yarısından fazlasını, sanayi yaklaşık dörtte birini, tarım ise %10'dan azını oluşturmaktadır.

Türkiye ekonomisi artık 'hizmet odaklı' bir ekonomik yapı sergilemektedir.

Anahtar Kavram

Sektörel Yapı ve Yapısal Dönüşüm

Soru 78Soru →

Türkiye İstatistik Kurumu ( $TÜİK$ ), milli hesaplar sisteminde reel ekonomik büyüme oranlarını hesaplarken Avrupa Hesaplar Sistemi ( $ESA$ $2010$ ) standartları gereği geçmişte uygulanan "sabit baz yılı" ( $1998$ veya $2009$ gibi) yöntemini terk etmiştir. Yeni sistemde, her yılın üretim hacmi bir önceki yılın fiyatlarıyla ağırlıklandırılarak hesaplanmakta ve bu yıllık değişimler birbirine eklemlenerek zaman serileri oluşturulmaktadır. $TÜİK$ tarafından güncel olarak kullanılan ve reel büyüme verilerinin temelini oluşturan bu endeksleme yöntemi aşağıdakilerden hangisidir?

Zincirleme hacim endeksi

Sabit temel yıllı fiyat endeksi

Gini katsayısı yöntemi

Dış âlem net faktör gelirleri yöntemi

Paasche fiyat endeksi

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Zincirleme hacim endeksi

Cevap

Türkiye İstatistik Kurumu'nun güncel metodolojisinde reel GSYH büyümesini ölçmek için kullandığı yöntem zincirleme hacim endeksidir.

Zincirleme hacim endeksi, her yılın bir önceki yıl fiyatlarıyla değerlendirilmesi ve bu oranların birbirine eklemlenmesi esasına dayanır. TÜİK, 2016 yılındaki metodolojik revizyonla birlikte reel GSYH büyümesini hesaplamak için bu yöntemi temel standart olarak benimsemiştir.

Adım Adım Çözüm

Metodolojik değişimi analiz etme

TÜİK, 2016 yılında ESA 2010 standartlarına uyum sağlayarak sabit baz yılı yöntemini bırakmıştır.

Sabit baz yılı yöntemi, baz yılından uzaklaşıldıkça fiyat yapısındaki değişimleri yansıtmada yetersiz kalmaktadır.

Ağırlıklandırma yapısını belirleme

Yeni sistemde her yılın ağırlığı, bir önceki yılın fiyatları (

t-1

) kullanılarak belirlenmektedir.

Bu sayede güncel üretim yapısı ve fiyat değişimleri daha hassas bir şekilde ölçülebilir.

Endeksleme tekniğini isimlendirme

Yıllık hacim değişimlerinin birbirine bağlanmasıyla oluşan bu sisteme "Zincirleme Hacim Endeksi" denir.

Reel büyüme rakamları bu endeks serisi üzerinden yüzde değişim olarak hesaplanır.

Anahtar Kavram

TÜİK'in milli gelir hesaplamalarında reel büyüme ölçümü için kullandığı Zincirleme Hacim Endeksi metodolojisi.

İpuçları

TÜİK'in 2016 yılındaki büyük revizyonunda reel büyüme hesaplama tekniğinin değiştiğini hatırlayın.

Yeni yöntemde sabit bir baz yılı yerine her yılın 'bir önceki yıl fiyatlarıyla' ağırlıklandırılması esastır.

Bu yöntemin adı, verilerin birbirine bir zincir gibi eklenmesinden gelmektedir.

Daha Fazla Pratik

ESA 2010 revizyonuyla birlikte Ar-Ge harcamalarının ara tüketimden yatırıma (GSFSO) dahil edilmesi konusunu inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 79Soru →

Türkiye'de gelir dağılımı adaletsizliği ve yoksullukla mücadelede devletin en önemli müdahale araçlarından biri sosyal transferlerdir. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından gerçekleştirilen 'Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması' kapsamında; sosyal transferlerin yoksulluk üzerindeki etkisini ölçmek amacıyla, bu transferler hariç tutulduğunda ve dahil edildiğinde ortaya çıkan yoksulluk oranları karşılaştırmalı olarak analiz edilmektedir.

Buna göre, Türkiye ekonomisinde sosyal transferlerin (emekli ve dul-yetim aylıkları dahil) yoksulluk oranını düşürücü etkisi incelendiğinde, bu azalmaya en büyük katkıyı sağlayan transfer türü aşağıdakilerden hangisidir?

Emekli ve dul-yetim aylıkları

Aile ve çocuk yardımları

Konut ve kira destekleri

Eğitim ve burs amaçlı transferler

İşsizlik sigortası ödemeleri

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Emekli ve dul-yetim aylıkları

Cevap

Türkiye ekonomisinde yoksulluk oranını düşürmede en yüksek kapasiteye sahip sosyal transfer kalemi 'Emekli ve dul-yetim aylıkları' olarak belirlenmiştir.

Doğru yanıt olan seçenek, Türkiye'deki sosyal güvenlik sisteminin büyüklüğünü ve bu sistemden yapılan ödemelerin (emekli aylıkları) hanehalkı toplam gelirindeki ağırlığını yansıtmaktadır. TÜİK verilerine göre, yoksulluk oranındaki düşüşün yaklaşık

\%80

'i emekli ve dul-yetim aylıklarından, kalan

\%20

'si ise diğer sosyal yardımlardan kaynaklanmaktadır.

Adım Adım Çözüm

Sosyal transfer kavramının yoksulluk ölçümündeki yerini tanımlama.

TÜİK, sosyal transferleri 'emekli ve dul-yetim aylıkları' ile 'diğer sosyal transferler' (aile, çocuk, konut, eğitim yardımları vb.) şeklinde iki ana grupta ele alır.

Yoksulluk oranındaki düşüşün hangi kaynaktan geldiğini saptamak.

Transferler öncesi ve sonrası verileri karşılaştırma.

Sosyal transferlerin tamamı hariç tutulduğunda yoksulluk oranı yaklaşık

\%35 - \%40

bandındayken, emekli aylıkları dahil edildiğinde bu oran yaklaşık

\%18 - \%20

düzeyine gerilemektedir.

Emekli aylıklarının hanehalkı geliri üzerindeki baskın etkisini görmek.

Diğer transferlerin etkisini analiz etme.

Emekli aylıkları dışındaki diğer sosyal transferler (yardımlar) dahil edildiğinde yoksulluk oranı ek olarak yalnızca yaklaşık

4

ila

5

puan daha düşerek

\%14 - \%15

seviyelerine inmektedir.

Yardım niteliğindeki transferlerin emekli aylıklarına göre ikincil etkide kaldığını doğrulamak.

Anahtar Kavram

Sosyal Transferlerin Yoksulluk Üzerindeki Yeniden Dağıtım Etkisi

İpuçları

Türkiye'de sosyal güvenlik sisteminden yapılan en büyük düzenli ödemeyi düşünün.

TÜİK yoksulluk verilerinde sosyal transferler; 'emekli aylıkları' ve 'diğer yardımlar' olarak ikiye ayrılır.

Sosyal transferlerin yoksulluğu azaltma kapasitesinin büyük bir kısmı, yaşlılık ve emeklilik döneminde sağlanan sürekli gelirlerden gelmektedir.

Daha Fazla Pratik

Gini katsayısının sosyal transferler öncesi ve sonrası değerlerini inceleyerek gelir dağılımı adaletindeki değişimi analiz edebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 80Soru →

Türkiye ekonomisinde gelir dağılımı göstergelerini analiz eden bir uzman, son yayımlanan $TÜİK$ verilerinde $Gini$ katsayısının azaldığını ve toplumun en zengin $\%20$ 'lik grubunun gelirinin en yoksul $\%20$ 'lik grubun gelirine oranı olan $S80/S20$ katsayısının düştüğünü tespit etmiştir.

Bu verilere göre, Türkiye'deki gelir dağılımı yapısı ile ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

Toplumun en yüksek ve en düşük gelirli kesimleri arasındaki göreli gelir farkı azalmıştır.

Lorenz eğrisi, mutlak eşitlik doğrusundan (45 derecelik doğru) daha fazla sapmıştır.

Gelir dağılımındaki adaletsizlik düzeyi yükselmiş ve bireysel gelir farklılıkları derinleşmiştir.

Türkiye'nin vergi sisteminde dolaylı vergilerin toplam vergi gelirleri içindeki payı belirgin şekilde artmıştır.

Fonksiyonel gelir dağılımı analizine göre, müteşebbis gelirlerinin toplam gelirden aldığı pay artmıştır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Toplumun en yüksek ve en düşük gelirli kesimleri arasındaki göreli gelir farkı azalmıştır.

Cevap

Toplumun en yüksek ve en düşük gelirli kesimleri arasındaki göreli gelir farkı azalmıştır.

Verilen senaryoda hem

Gini

katsayısının hem de

S80/S20

oranının azalması, Türkiye ekonomisinde gelir dağılımının daha dengeli hale geldiğini ifade eder.

S80/S20

oranındaki düşüş, toplumun en zengin kesiminin gelirinin en yoksul kesime oranla azaldığını, yani aradaki uçurumun daraldığını doğrudan gösterir.

Adım Adım Çözüm

Gini

katsayısının yönünü belirle.

Gini

katsayısı

0

ile

1

arasında değer alır;

0

'a yaklaşması gelir dağılımında tam eşitliğe yaklaşıldığını,

1

'e yaklaşması ise eşitsizliğin arttığını gösterir. Katsayının azalması adaletin iyileştiği anlamına gelir.

Eşitsizlik ölçütlerinin temel yorumunu yapmak.

S80/S20

oranını analiz et.

Bu oran, en üstteki

\%20

'lik grubun toplam gelirden aldığı payın en alttaki

\%20

'lik grubun payına bölünmesidir. Oranın düşmesi, zengin ve yoksul arasındaki uçurumun azaldığını gösterir.

Zengin-yoksul farkı göstergesini yorumlamak.

Göstergeleri Lorenz eğrisi ile ilişkilendir.

Gelir dağılımı iyileştiğinde (Gini azaldığında), Lorenz eğrisi

45^\circ

'lik mutlak eşitlik doğrusuna yaklaşır.

Geometrik gösterim ve katsayı arasındaki ilişkiyi kurmak.

Anahtar Kavram

Gelir Dağılımı Ölçütleri (Gini ve S80/S20)

İpuçları

Gini

katsayısının sıfıra yaklaşması gelir dağılımının iyileştiğini mi yoksa kötüleştiğini mi gösterir?

S80/S20

oranı, en zengin

\%20

'nin gelir payının en yoksul

\%20

'ye bölünmesidir. Bu oranın küçülmesi payın mı yoksa paydanın mı daha hızlı arttığını düşündürür?

Daha Fazla Pratik

Gini katsayısı ile Lorenz eğrisi arasındaki alanın (A alanı) büyümesi gelir dağılımını nasıl etkiler?

Tahmini Süre:1m 15s

ÖncekiSayfa 4 / 5Sonraki

Milli Gelir ve Büyüme

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram