1923-1929 Dönemi: İzmir İktisat Kongresi ve Liberal Dönem

11 soru

Soru 1Soru

Türkiye ekonomisinde 19231923-19291929 dönemini kapsayan liberal süreç, 19301930'lu yılların başından itibaren yerini devletçi politikalara bırakmıştır. Bu köklü makroekonomik eksen değişikliğinde hem ülke içindeki yapısal yetersizlikler hem de küresel ölçekli krizler belirleyici olmuştur.

Aşağıdakilerden hangisi bu dönemde liberal politikaların terk edilerek devletçiliğe yönelinmesinde etkili olan içsel (ülke içi) nedenlerden biri değildir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 19291929 yılında başlayan Dünya Ekonomik Buhranı sonucunda Türkiye'nin temel ihraç ürünü olan tarımsal malların dış piyasa fiyatlarında görülen keskin düşüş

Cevap

19291929 Dünya Ekonomik Buhranı, Türkiye ekonomisini dış ticaret ve döviz dengesi üzerinden etkileyen küresel (dışsal) bir gelişmedir ve içsel nedenler arasında sayılamaz.
Doğru cevap olan seçenekte belirtilen 19291929 Dünya Ekonomik Buhranı, Amerika Birleşik Devletleri'nde başlayan ve tüm dünyayı etkisi altına alan küresel bir krizdir. Bu kriz, Türkiye'nin tarımsal ihraç mallarına olan talebi azaltmış ve fiyatların düşmesine neden olmuştur; dolayısıyla bu bir 'dışsal' nedendir. Diğer seçeneklerdeki sermaye yetersizliği, teknik bilgi eksikliği ve altyapı sorunları ise Türkiye'nin o günkü sosyo-ekonomik yapısından kaynaklanan 'içsel' nedenlerdir.

Adım Adım Çözüm

1
19231923-19291929 liberal döneminin karakteristik özelliklerini analiz et.
Bu dönemde özel girişim desteklenmiş ancak sermaye ve teknik bilgi eksikliği nedeniyle beklenen sanayi atılımı gerçekleşememiştir.
Geçişin nedenlerini doğru sınıflandırmak için başlangıç koşullarının bilinmesi gerekir.
2
Devletçiliğe geçişin nedenlerini 'İçsel' ve 'Dışsal' olarak ikiye ayır.
İçsel nedenler: Sermaye yetersizliği, altyapı eksikliği, girişimci noksanlığı. Dışsal nedenler: 1929 Dünya Ekonomik Buhranı, dış ticaret hadlerinin bozulması.
Soru kökünde istenen ayrımı yapmak için kavramsal tasnif gereklidir.
3
Seçenekleri bu tasnife göre değerlendir.
Tarımsal fiyatlardaki düşüş ve dış ticaret krizi, ABD merkezli başlayan küresel krizin (dışsal) bir sonucudur.
Doğru seçeneği belirlemek için faktörün kaynağını (iç/dış) tespit et.

Anahtar Kavram

1923-1929 Liberal Döneminden Devletçiliğe Geçiş Süreci

İpuçları

1
Faktörleri 'Türkiye'nin kendi iç yapısı' ve 'Dünya genelindeki olaylar' şeklinde ayırmaya çalışın.
2
19291929 yılında Wall Street'te başlayan olayın Türkiye ekonomisine etkisini hatırlayın.
3
Bir krizin başka bir ülkede başlayıp dış ticaret yoluyla yayılması onu dışsal (eksojen) kılar.

Daha Fazla Pratik

İzmir İktisat Kongresi'nde alınan 'Misak-ı İktisadi' kararları ile Devletçilik dönemi Sanayi Planları arasındaki farkları inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 2Soru

Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş yıllarında (19231923-19291929) liberal bir iktisat politikası benimsenmiş ve özel teşebbüsün sanayileşmeye öncülük etmesi beklenmiştir. Ancak bu dönemde yerli üreticinin ithal ürünlerle rekabet edemediği ve devletin gümrük duvarlarını kullanarak yerli sanayiyi koruyamadığı gözlemlenmiştir.

Bu durumun yaşanmasına neden olan ve Türkiye'nin gümrük tarifelerini 19291929 yılına kadar yükseltmesini engelleyen temel gelişme aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Lozan Barış Antlaşması kapsamında imzalanan Ticaret Sözleşmesi ile gümrük tarifelerinin 19161916 yılı düzeyinde sabitlenmiş olması

Cevap

Lozan Barış Antlaşması'na ekli Ticaret Sözleşmesi uyarınca gümrük tarifelerinin 19161916 yılı seviyesinde dondurulmuş olması
Lozan Barış Antlaşması ile birlikte imzalanan Ticaret Sözleşmesi gereğince Türkiye, 19291929 yılına kadar Osmanlı Devleti'nin 19161916 yılındaki gümrük tarifelerini uygulamak zorunda kalmıştır. Bu durum, genç Cumhuriyet'in yerli sanayiyi korumacı gümrük duvarlarıyla savunmasını engellemiş ve liberal dönemin sanayileşme hedeflerine ulaşmasını zorlaştırmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Dönem koşullarını analiz etme
19231923-19291929 arası Türkiye'nin dış ticarette serbestiyet ve düşük gümrüklerle karşı karşıya olduğu tespit edilir.
Liberal dönemin sanayileşme çabalarının neden sonuç vermediğini anlamak için dışsal kısıtlamalara bakılmalıdır.
2
Dışsal kısıtlamaları belirleme
2424 Temmuz 19231923'te imzalanan Lozan Antlaşması'nın iktisadi hükümlerine bakılır.
Türkiye'nin egemenlik haklarının dış ticaret boyutundaki sınırlarını bu antlaşma belirlemiştir.
3
Gümrük tarifesi maddesini inceleme
Antlaşmaya ekli Ticaret Sözleşmesi ile gümrük tarifelerinin 19161916 Osmanlı tarifesi düzeyinde 55 yıl boyunca sabitlendiği görülür.
Bu madde, Türkiye'nin kendi sanayisini korumak için gümrük duvarlarını yükseltmesini engellemiştir.

Anahtar Kavram

Lozan Ticaret Sözleşmesi ve Gümrük Bağımsızlığı

İpuçları

1
Türkiye'nin gümrüklerdeki hareket alanını kısıtlayan dışsal ve diplomatik bir antlaşmayı düşünün.
2
19231923 yılında imzalanan ve Cumhuriyet'in tapusu olarak kabul edilen antlaşmanın iktisadi eklerine odaklanın.
3
Lozan Antlaşması'na ekli olan Ticaret Sözleşmesi, gümrük tarifelerini Osmanlı'nın son dönem seviyelerinde (19161916) sabitlemiştir.

Daha Fazla Pratik

19291929 yılından itibaren Türkiye'nin gümrük politikasında yaptığı değişiklikleri ve korumacılığa geçişin yasal dayanaklarını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 3Soru

Yeni kurulan Türk Devleti'nde 19231923-19291929 yılları arasını kapsayan dönemde, özel teşebbüsün öncülüğünde bir büyüme stratejisi benimsenmiş ve halkın üzerindeki mali yüklerin hafifletilmesi amaçlanmıştır. Bu doğrultuda, tarımsal üretimi teşvik etmek ve köylünün refahını artırmak amacıyla 19251925 yılında gerçekleştirilen temel düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Aşar vergisinin kaldırılması

Cevap

Aşar vergisinin kaldırılması
Doğru cevap olan uygulama, 19251925 yılında tarımsal üretimi artırmak ve halkın ekonomik koşullarını iyileştirmek amacıyla hayata geçirilmiştir. Bu adım, bütçe gelirlerinin yaklaşık %2020-2525'inden vazgeçilmesi anlamına gelse de liberal dönemin piyasayı canlandırma hedefiyle uyumludur.

Adım Adım Çözüm

1
Dönem tespiti yapılır.
19231923-19291929 dönemi Türkiye ekonomisinde liberal politikaların ve özel sektörün desteklendiği süreci ifade eder.
Dönem kısıtları, hangi iktisadi düşüncenin hakim olduğunu anlamak için gereklidir.
2
Tarımsal reformlar analiz edilir.
19251925 yılında, Osmanlı'dan kalan ve çiftçi üzerinde ağır bir yük olan Aşar vergisi kaldırılmıştır.
Soruda sorulan spesifik yasal düzenleme ve tarihsel eşleşme doğrulanır.
3
Diğer seçeneklerin kronolojik ve kavramsal kontrolü yapılır.
Devletçilik ve Sanayi Planları 19301930 sonrasına, 2424 Ocak Kararları ise 19801980 sonrasına aittir.
Çeldiricilerin yanlış dönemlere ait olduğu teyit edilerek doğru yanıta ulaşılır.

Anahtar Kavram

İzmir İktisat Kongresi ve Liberal Dönem Mali Reformları
Tahmini Süre:45s
Soru 4Soru

19231923-19291929 dönemi Türkiye ekonomisi, İzmir İktisat Kongresi'nde temelleri atılan ve "Misak-ı İktisadi" esaslarına dayanan, özel teşebbüsün öncülüğünü hedefleyen bir modelle karakterize edilir. Bu süreçte milli bir ekonominin inşası için tarım, sanayi ve ticaret alanlarında çeşitli yapısal adımlar atılmıştır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi 19231923-19291929 yılları arasını kapsayan bu dönemde uygulanan iktisat politikalarından veya gerçekleşen temel gelişmelerden biri değildir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Temel tüketim ve ara malların üretimini gerçekleştirmek amacıyla Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nın uygulamaya konulması

Cevap

Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nın uygulamaya konulması, 19231923-19291929 dönemine ait bir gelişme değildir; bu plan 19301930'larda başlayan devletçilik döneminin bir ürünüdür.
Doğru cevap olan ifade, Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nın uygulanmasını içermektedir. Bu plan, 19291929 Dünya Ekonomik Bunalımı'nın ardından Türkiye'nin iktisadi modelini devletçiliğe kaydırmasıyla (19301930 sonrası) gündeme gelmiş ve 19341934 yılında yürürlüğe girmiştir. Dolayısıyla 19231923-19291929 arasındaki liberal dönemde yer almaz.

Adım Adım Çözüm

1
Dönem analizi yapılması
19231923-19291929 dönemi, İzmir İktisat Kongresi kararlarıyla şekillenen, özel teşebbüsün desteklendiği liberal bir dönemdir.
Sorunun zaman dilimi ve iktisadi felsefesi arasındaki ilişkiyi kurmak için gereklidir.
2
Seçeneklerdeki olayların kronolojik olarak değerlendirilmesi
Aşar'ın kaldırılması (19251925), İş Bankası (19241924), Teşvik-i Sanayi (19271927) ve Lozan gümrük kısıtları (19231923-19291929) bu döneme uygundur.
Hangi gelişmenin belirtilen yılların dışında kaldığını tespit etmek için tarihler kontrol edilmelidir.
3
Planlı dönem ayrımının yapılması
Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı (19331933 hazırlık, 19341934 uygulama), 19291929 Büyük Buhranı sonrası geçilen devletçi modelin bir sonucudur.
Liberal dönem ile devletçi (planlı) dönem arasındaki temel farkı belirleyerek doğru sonuca ulaşılır.

Anahtar Kavram

1923-1929 Liberal Dönem ve 1930 Sonrası Devletçilik Ayrımı

Daha Fazla Pratik

Lozan Antlaşması'ndaki gümrük sınırlamalarının 1929'da sona ermesi ile gümrük duvarlarının yükseltilmesi arasındaki ilişkiyi inceleyen bir soru çözülebilir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 5Soru

19231923-19291929 dönemi Türkiye ekonomisinde, özel sektör öncülüğünde bir sanayileşme stratejisi izlenmiştir. Ancak bu dönemde, 19271927 yılında çıkarılan Teşvik-i Sanayi Kanunu'nun beklenen büyük ölçekli sanayi dönüşümünü gerçekleştirememesinin temel nedenleri arasında yapısal ve hukuki kısıtlar bulunmaktadır. Buna göre, 19231923-19291929 döneminde sanayi yatırımlarının sınırlı kalmasında etkili olan aşağıdaki unsurlardan hangisi, Lozan Antlaşması'nın iktisadi hükümleriyle doğrudan ilişkilidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Türkiye'nin gümrük tarifelerini 19291929 yılına kadar 19161916 yılı seviyesinde tutmak zorunda kalması ve yerli sanayinin dış rekabete karşı korunamaması

Cevap

Türkiye'nin gümrük tarifelerini 19291929 yılına kadar 19161916 yılı seviyesinde tutmak zorunda kalması ve yerli sanayinin dış rekabete karşı korunamaması
Doğru yanıt olan seçenek, Lozan Antlaşması'nın en kritik iktisadi kısıtlamasını ifade etmektedir. Antlaşma uyarınca Türkiye, 19291929 yılına kadar gümrük tarifelerini dondurmuş ve miktar kısıtlaması (kota) uygulama hakkından feragat etmiştir. Bu durum, 19271927 yılında çıkarılan Teşvik-i Sanayi Kanunu ile desteklenen yerli işletmelerin, Avrupa'dan gelen ucuz ithal mallar karşısında savunmasız kalmasına ve sanayileşmenin sınırlı kalmasına neden olmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
19231923-19291929 dönemi iktisadi çerçevesini ve Lozan Antlaşması'nın dış ticarete etkisini belirlemek.
Lozan Antlaşması'na ekli Ticaret Sözleşmesi ile gümrük tarifelerinin 19291929 yılına kadar 19161916 yılı Osmanlı gümrük tarifeleri düzeyinde sabitlendiği saptanır.
Dönemin sanayileşme çabalarının önündeki en büyük dışsal engeli anlamak için gereklidir.
2
19271927 Teşvik-i Sanayi Kanunu'nun hedefleri ile mevcut gümrük rejimi arasındaki çelişkiyi analiz etmek.
Yerli üreticiye teşvik verilmesine rağmen, düşük gümrük duvarları nedeniyle ithal ürünlerle rekabet edilemediği görülür.
Teşviklerin neden beklenen büyük etkiyi yaratamadığını açıklar.
3
Seçenekler arasında Lozan Antlaşması'nın getirdiği doğrudan hukuki kısıtlamayı bulmak.
Gümrük tarifelerinin serbestçe belirlenememesi, Lozan'ın iktisadi bir hükmüdür.
Soruda istenen 'doğrudan ilişkiyi' kurmak için son adımdır.

Anahtar Kavram

Lozan Ticaret Sözleşmesi ve Gümrük Bağımsızlığı

İpuçları

1
Lozan Antlaşması'nın Türkiye'ye getirdiği ekonomik bağımsızlık kısıtlamalarını düşünün.
2
19291929 yılına kadar Türkiye'nin dış ticaret politikalarında kendi kararlarını tam olarak uygulayamadığı alanı hatırlayın.

Daha Fazla Pratik

19291929 yılında gümrük tarifelerinin serbest kalması ile birlikte Türkiye'nin dış ticaret rejiminde ve sanayileşme stratejisinde yaşanan büyük değişimi (Devletçilik dönemi) inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 6Soru

19231923 yılında toplanan İzmir İktisat Kongresi'nde kabul edilen "Misak-ı İktisadi" esasları doğrultusunda, 19231923-19291929 dönemi Türkiye ekonomisinde özel girişimi desteklemeye yönelik liberal bir kalkınma stratejisi izlenmiştir. Bu dönemin iktisadi uygulamaları ve temel özellikleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu dönemde gerçekleştirilen faaliyetlerden biri değildir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sanayileşmeyi hızlandırmak amacıyla Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nın uygulamaya konulması

Cevap

Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nın uygulanması 19301930'lu yılların devletçi ekonomi politikalarına aittir.
Doğru yanıt olan seçenek, 19331933 yılında kabul edilen ve 19341934 yılında uygulanmaya başlayan sanayi planından bahsetmektedir. Türkiye ekonomisinde 19231923-19291929 arası dönem, özel girişimciliğin ön planda tutulduğu 'Liberal Dönem' olarak adlandırılır. Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı ise 19291929 Büyük Buhranı sonrasında sermaye birikiminin yetersizliği nedeniyle benimsenen 'Devletçilik' döneminin bir ürünüdür.

Adım Adım Çözüm

1
Dönemin temel iktisadi felsefesini analiz etme
19231923-19291929 arası dönemin özel sektöre dayalı liberal bir kalkınma modeli olduğu tespit edilir.
İzmir İktisat Kongresi kararları (Misak-ı İktisadi), devletin doğrudan yatırımcı olmasından ziyade özel sektörü desteklemesini öngörür.
2
Seçeneklerdeki uygulamaların kronolojik tarihlerini kontrol etme
Aşar (19251925), İş Bankası (19241924), Kabotaj (19261926) ve Teşvik-i Sanayi (19271927) kararlarının liberal döneme; sanayi planının ise (19331933) devletçi döneme ait olduğu belirlenir.
19291929 Büyük Buhranı sonrası Türkiye, özel sektörün yetersiz kalması üzerine 19301930'larda devletçilik ilkesine geçmiştir.

Anahtar Kavram

1923-1929 Liberal Dönem ve 1930 Sonrası Devletçilik Ayrımı

Daha Fazla Pratik

1929 Dünya Ekonomik Buhranı'nın Türkiye'de devletçiliğe geçişteki etkilerini inceleyiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 7Soru

Yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti'nde 19231923-19291929 dönemini kapsayan ekonomik süreçte, özel teşebbüsü desteklemek, milli sermaye birikimini teşvik etmek ve ulusal bankacılık sistemini güçlendirmek amacıyla 19241924 yılında faaliyete geçen ilk milli banka aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Türkiye İş Bankası

Cevap

Türkiye İş Bankası
Türkiye İş Bankası, Mustafa Kemal Atatürk'ün direktifleriyle 2626 Ağustos 19241924 tarihinde, yeni Türk Devleti'nin ekonomik bağımsızlığını sağlamak ve özel sektörün yatırımlarını finanse etmek amacıyla kurulan ilk milli bankadır. Bu bankanın kuruluşu, İzmir İktisat Kongresi'nde alınan 'milli bankalar kurma' kararının en somut adımıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Dönemin İktisadi Karakterini Belirleme
19231923-19291929 dönemi, İzmir İktisat Kongresi kararları doğrultusunda özel sektörü merkeze alan liberal bir dönemdir.
Soru kökündeki zaman aralığı ve 'özel teşebbüsü destekleme' vurgusu bu dönemi tanımlar.
2
Kuruluş Tarihini Eşleştirme
19241924 yılında kurulan bankayı tespit etme.
Seçenekler arasında sadece Türkiye İş Bankası bu tarihte kurulmuştur.
3
Alternatifleri Eleme
Sümerbank (19331933), Etibank (19351935) ve Merkez Bankası (19301930) gibi kurumların kuruluş tarihleri liberal dönemin dışındadır.
Bu bankalar genellikle 19301930 sonrası Devletçilik ilkesinin bir sonucudur.

Anahtar Kavram

Cumhuriyetin ilk yıllarındaki finansal millileşme ve Türkiye İş Bankası'nın kuruluşu.

İpuçları

1
Soruda bahsedilen dönem (19231923-19291929), Türkiye ekonomisinde özel sektörün öncü olduğu liberal süreçtir.
2
Bu banka, Mustafa Kemal Atatürk'ün işaretiyle kurulan ve Celal Bayar'ın ilk genel müdürlüğünü yaptığı kurumdur.
3
Kuruluş tarihi 2626 Ağustos 19241924 olan bu banka, günümüzde de faaliyetlerine devam eden en büyük özel bankalardan biridir.

Daha Fazla Pratik

19231923-19291929 döneminde özel sektörü teşvik etmek için çıkarılan diğer önemli yasal düzenlemeleri (örneğin Teşvik-i Sanayi Kanunu) inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 8Soru

19231923-19291929 döneminde Türkiye ekonomisinde yerli üreticiyi dış rekabetten koruyacak yüksek gümrük duvarlarının örülememesinin ve ithal ikameci politikalara geçilememesinin temel hukuki gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Lozan Barış Antlaşması'na ekli Ticaret Sözleşmesi ile gümrük tarifelerinin 19161916 yılı seviyesinde dondurulmuş olması

Cevap

Lozan Barış Antlaşması'na ekli Ticaret Sözleşmesi ile gümrük tarifelerinin 19161916 yılı seviyesinde dondurulmuş olması
19231923 yılında imzalanan Lozan Barış Antlaşması'na ekli Ticaret Sözleşmesi uyarınca, Türkiye 19161916 yılı gümrük tarifelerini 55 yıl boyunca (en erken 19291929 yılına kadar) değiştirmemeyi taahhüt etmiştir. Bu durum, genç Cumhuriyet'in yerli sanayiyi dış rekabete karşı yüksek gümrük duvarlarıyla korumasını engellemiş ve dönemin ekonomik karakterinin zorunlu olarak daha liberal bir yapıda kalmasına neden olmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
19231923-19291929 döneminin dış ticaret rejimini analiz etme
Bu dönemde gümrük bağımsızlığının olmadığını belirleme
Lozan Antlaşması'nın ekonomik hükümlerini hatırlamak gerekir.
2
Lozan Ticaret Sözleşmesi'nin içeriğini değerlendirme
19161916 yılı Osmanlı gümrük tarifelerinin 55 yıl boyunca (19291929’a kadar) değişmeyeceği kuralını tespit etme
Genç Cumhuriyet'in gümrük duvarlarını yükselterek yerli sanayiyi korumasının önündeki en büyük engel bu sözleşmedir.
3
19291929 yılı sonrasındaki değişikliği anlama
Gümrük bağımsızlığının kazanılmasıyla korumacı politikalara geçişin başladığını onaylama
19291929 yılında sözleşme süresi dolmuş ve yeni Gümrük Tarifesi Kanunu çıkarılmıştır.

Anahtar Kavram

Lozan Ticaret Sözleşmesi ve Gümrük Bağımsızlığı

İpuçları

1
19231923-19291929 dönemindeki ekonomik kısıtlamaların çoğu uluslararası anlaşmalarla ilişkilidir.
2
Lozan Antlaşması'nın sadece toprak bütünlüğünü değil, dış ticaret rejimini de etkileyen ek protokolleri olduğunu unutmayın.
3
19291929 yılına kadar gümrük tarifelerinin neden 19161916 yılı seviyesinde kaldığını araştırın.

Daha Fazla Pratik

19291929 Gümrük Tarifesi Kanunu'nun içeriği ve ithal ikameci sanayileşmeye geçişteki rolünü inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Dönemleri kronolojik olarak ayırarak (1923-29 Liberal, 1930-46 Devletçi) seçeneklerdeki kurum ve politikaların tarihlerini kontrol ederek eleme yapabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 9Soru

1717 Şubat 19231923 tarihinde toplanan İzmir İktisat Kongresi'nde, milli ekonominin inşası için özel sektörün öncülüğünde bir büyüme stratejisi benimsenmiştir. Bu stratejinin bir parçası olarak, yerli sanayicilere vergi muafiyeti, gümrük kolaylıkları ve ucuz arazi tahsisi gibi imkânlar sunarak özel teşebbüsü sanayi yatırımlarına yönlendirmeyi amaçlayan ve 19271927 yılında kabul edilen temel yasal düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Teşvik-i Sanayi Kanunu

Cevap

Teşvik-i Sanayi Kanunu
Teşvik-i Sanayi Kanunu, 19271927 yılında özel sektörün sanayi yatırımlarını teşvik etmek amacıyla çıkarılmıştır. Bu yasa, yatırımcılara ucuz arazi, vergi muafiyeti ve hammadde indirimi gibi önemli avantajlar sağlayarak İzmir İktisat Kongresi'nde benimsenen liberal iktisat görüşünü somutlaştırmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Dönem Analizi Yapılması
19231923-19291929 arası dönemin liberal nitelikte olduğu ve özel sektörün desteklendiği belirlenir.
Soru kökünde belirtilen 19271927 yılı bu liberal dönemin zirve noktalarından biridir.
2
İktisat Kongresi Kararları ile Bağlantı Kurulması
İzmir İktisat Kongresi'nde alınan özel teşebbüsü destekleme kararı hatırlanır.
Kongre kararlarının hayata geçirilmesi için yasal düzenlemelere ihtiyaç duyulmuştur.
3
Sanayi Teşviki ile İlgili Yasayı Belirleme
19271927 yılında sanayi yatırımlarını artırmak için çıkarılan yasanın Teşvik-i Sanayi Kanunu olduğu tespit edilir.
Bu kanun, özel sektörün sermaye yetersizliğini aşması için devlet tarafından sağlanan en kapsamlı teşviktir.

Anahtar Kavram

İzmir İktisat Kongresi ve Liberal Dönem (19231923-19291929)

İpuçları

1
Bu kanun, Türkiye'de özel teşebbüsün sanayileşmede yetersiz kalması üzerine onu 'teşvik' etmek için çıkarılmıştır.
2
Kanunun kabul edildiği yıl 19271927'dir ve liberal dönemin en önemli sanayi hamlesidir.

Daha Fazla Pratik

Bu kanunun özel sektörün sermaye yetersizliği nedeniyle beklenen başarıyı gösterememesi, 19301930 sonrası hangi iktisadi modele geçişi zorunlu kılmıştır?
Tahmini Süre:45s
Soru 10Soru

19231923 yılında toplanan İzmir İktisat Kongresi'nde kabul edilen "Misak-ı İktisadi" esasları ve 19231923-19291929 dönemi ekonomi politikaları dikkate alındığında, yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti'nin yabancı sermayeye karşı tutumuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ülke kanunlarına riayet etmesi ve siyasi bir amaç gütmemesi kaydıyla yabancı sermaye girişine olumlu bakılmıştır.

Cevap

Türkiye Cumhuriyeti'nin 19231923-19291929 döneminde yabancı sermayeye yaklaşımı, ülke kanunlarına uyması ve siyasi bir amaç gütmemesi şartıyla yabancı sermaye girişine müsaade edilmesi şeklindedir.
İzmir İktisat Kongresi'nde kabul edilen temel ilkelerden biri, yabancı sermayenin ülke kanunlarına riayet etmesi ve Türkiye'nin siyasi bağımsızlığına müdahale etmemesi şartıyla kabul edilmesidir. Bu yaklaşım, hem sermaye ihtiyacını karşılamayı hem de kapitülasyon tipi bağımlılıklardan kaçınmayı hedeflemiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Dönemin temel ekonomik yaklaşımını belirle.
19231923-19291929 arası dönem "Liberal Dönem" olarak adlandırılır ve özel teşebbüsün öncülüğünde büyüme hedeflenir.
Yeni devletin sermaye birikimi yetersiz olduğu için özel sektör ve dış kaynak ihtiyacı vardır.
2
İzmir İktisat Kongresi kararlarını analiz et.
Misak-ı İktisadi ile "Milli İktisat" anlayışı benimsenmiş ancak bu durum dış dünyaya kapalı bir ekonomi anlamına gelmemiştir.
Tam bağımsızlık ilkesi, ekonomik alanda kapitülasyonlara dönüşü engelleyecek şartların konulmasını gerektirmiştir.
3
Yabancı sermaye şartlarını değerlendir.
Yabancı sermayeye şu iki temel şartla onay verilmiştir: Kanunlara uymak ve siyasi baskı aracı olmamak.
Osmanlı'nın son dönemindeki ekonomik bağımlılık tecrübesi, kontrolsüz yabancı sermayeye karşı tedbirli olunmasını sağlamıştır.

Anahtar Kavram

Misak-ı İktisadi ve Yabancı Sermaye Şartları

İpuçları

1
19231923-19291929 döneminin "Liberal Dönem" olduğunu ve özel teşebbüse dayandığını hatırlayın.
2
Yeni devletin tam bağımsızlık ilkesini ekonomik alanda nasıl uyguladığını ve yabancı sermayeyi hangi şartlarla kabul etmiş olabileceğini düşünün.
3
Misak-ı İktisadi'de yabancı sermayenin sadece 'kanunlara uyum' ve 'siyasi tarafsızlık' şartıyla kabul edildiği vurgulanmıştır.

Daha Fazla Pratik

Bu dönemde yabancı sermayenin kontrolü amacıyla kurulan Türkiye İş Bankası'nın rolünü araştırabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 11Soru

19231923 yılında toplanan İzmir İktisat Kongresi'nde kabul edilen "Misak-ı İktisadi" esasları doğrultusunda, 19231923-19291929 dönemi Türkiye ekonomisinde özel girişime dayalı bir kalkınma modeli benimsenmiştir. Bu dönemde, tarım kesimindeki sermaye birikimini desteklemek ve yerli üreticinin üzerindeki mali yükü hafifletmek amacıyla devletin bütçe gelirlerinin yaklaşık %25\%25'inden feragat ederek gerçekleştirdiği temel uygulama aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Aşar vergisinin kaldırılarak tarımsal üretimin teşvik edilmesi

Cevap

Aşar vergisinin kaldırılarak tarımsal üretimin teşvik edilmesi
Doğru yanıt olan Aşar vergisinin kaldırılması uygulaması, 19251925 yılında gerçekleştirilmiş olup devletin bütçe gelirlerinden büyük ölçüde vazgeçerek köylüyü ve tarımsal üretimi desteklediği liberal dönemin en karakteristik özelliğidir.

Adım Adım Çözüm

1
Dönem analizi yapılması
19231923-19291929 arası Liberal Dönem'dir.
İzmir İktisat Kongresi kararları doğrultusunda özel sektör önceliklidir.
2
Tarımsal mali reformun belirlenmesi
19251925 yılında Aşar vergisi kaldırılmıştır.
Köylünün refahını artırmak ve sermaye birikimi sağlamak hedeflenmiştir.
3
Bütçe etkisinin değerlendirilmesi
Devlet, bütçe gelirlerinin dörtte birinden feragat etmiştir.
Milli ekonomi inşası için tarım kesiminin canlandırılması zorunlu görülmüştür.

Anahtar Kavram

1923-1929 dönemi özel sektöre dayalı liberal bir kalkınma dönemidir ve bu dönemdeki en büyük mali hamle Aşar vergisinin kaldırılmasıdır.

Daha Fazla Pratik

İzmir İktisat Kongresi'nde alınan diğer kararları (İş Bankası'nın kuruluşu, Teşvik-i Sanayi Kanunu) tekrar ediniz.
Tahmini Süre:1m 0s
1923-1929 Dönemi: İzmir İktisat Kongresi ve Liberal Dönem Alıştırma Soruları — KPSS İktisat | Examkin