Soru

Zorluk: ZorKarar Verme Süreci ve Karar Modelleri

Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğüne (TİGEM) bağlı bir tarım işletmesinin müdürü, yaklaşan ekim sezonu öncesinde acilen yeni nesil otonom sulama sistemleri tedarik etmelidir. Geleneksel teorik yaklaşıma göre müdürün dünyadaki tüm sulama tedarikçilerini listelemesi, her birinin sistem ömrü ve fayda-maliyet analizini eksiksiz yapması ve işletmeye en yüksek ekonomik getiriyi sağlayacak alternatifi seçmesi beklenmektedir. Ancak zamanın kısıtlı olması ve piyasadaki binlerce teknik spesifikasyonun bilişsel olarak işlenmesinin imkânsızlığı nedeniyle müdür, sadece daha önce sorunsuz çalıştığı üç yerel tedarikçiden şartname istemiş ve kurumun asgari teknik gereksinimlerini ve bütçe sınırını karşılayan ilk tedarikçiyle sözleşme imzalayarak arayışını derhal sonlandırmıştır.

Buna göre, Herbert Simon'ın Karar Verme Modeli dikkate alındığında, bu yöneticinin karar süreci ve ulaştığı sonuç ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

  1. A
    Yönetici, sınırlı rasyonellik koşulları altında dahi elindeki kısıtlı alternatifler arasından en yüksek faydayı sağlayacak olanı titizlikle hesaplayarak 'optimum karar' hedefine ulaşmıştır.
  2. Yönetici, bilgi işleme kapasitesinin sınırlı olması nedeniyle tüm alternatifleri taramaktan vazgeçmiş ve maksimizasyon yerine 'tatminkâr (yeterli) karar' kriterini benimsemiştir.Cevap
  3. C
    Klasik karar modelinin öngördüğü doğal zaman kısıtları çerçevesinde hareket eden yönetici, ekonomik rasyonaliteyi sağlamak için alternatif arayışını asgari şartlar sağlandığında sonlandırmıştır.
  4. D
    Karar alma sürecinde çevresel faktörlerin tespiti ve amaçların belirlenmesi aşaması atlanarak doğrudan alternatiflerin değerlendirilmesine geçildiği için süreç rasyonel olmaktan çıkmıştır.
  5. E
    Yönetici, eksik bilgi ve belirsizlik koşullarında sadece geçmiş tecrübelerine ve kişisel yargılarına dayanarak analiz yapmadan seçim yaptığı için 'sezgisel karar' modelini uygulamıştır.

Cevap

Karar vericinin tüm alternatifleri değerlendirememesi sebebiyle maksimizasyon yerine asgari şartları sağlayan 'tatminkâr (yeterli) karar' alma yoluna gitmesini ifade eden seçenektir.
Herbert Simon'ın geliştirdiği kısıtlı (sınırlı) rasyonellik yaklaşımında, karar vericilerin zaman, maliyet ve insan zihninin bilişsel sınırları nedeniyle piyasadaki tüm bilgilere ulaşıp hepsini aynı anda kusursuz bir şekilde analiz etmesi imkânsızdır. Bu sebeple karar verici, en mükemmel olanı (maksimizasyon / optimum karar) aramak yerine, kendisinin veya kurumunun belirlediği asgari standartları karşılayan ilk alternatifi kabul eder. Buna 'tatminkâr (satisficing) karar' denir. Parçada yöneticinin asgari şartnameyi karşılayan ilk tedarikçide süreci bitirmesi tam olarak bu durumu açıklar.

Adım Adım Çözüm

1
Parçadaki temel problemi ve yöneticinin davranışını analiz et.
Yönetici, zaman ve bilgi işleme kapasitesi (bilişsel) kısıtları nedeniyle tüm tedarikçileri incelemek yerine sadece üç tedarikçiye bakmış ve asgari şartı sağlayan ilk seçeneği kabul etmiştir.
Karar vericinin eyleminin hangi teorik kavrama karşılık geldiğini belirlemek için temel özellikleri tespit etmek gerekir.
2
Tespit edilen davranışı Herbert Simon'ın modeliyle eşleştir.
Simon'ın 'Kısıtlı Rasyonellik (Bounded Rationality)' modeline göre insanlar tam rasyonel olamazlar; bunun yerine 'tatminkâr / yeterli (satisficing)' karar alırlar.
Soruda açıkça Herbert Simon'ın modeline göre durumun değerlendirilmesi istenmektedir.
3
Seçenekleri bu kuramsal bilgi ışığında ele.
Optimum kararı, klasik modeli veya sezgisel kararı savunan ifadeler elenir. Maksimizasyon yerine tatminkâr karar kriterinin benimsendiğini belirten ifade doğru kabul edilir.
Çeldiriciler, kavramların özelliklerini birbirine karıştıracak şekilde tasarlanmıştır.

Anahtar Kavram

Kısıtlı Rasyonellik ve Tatminkâr Karar (Bounded Rationality and Satisficing Decision)
Bu soruyu puanla