Soru

Zorluk: OrtaKarar Verme Süreci ve Karar Modelleri

Bir kamu kurumunun il müdürü, artan hizmet taleplerini karşılamak üzere yeni bir ek hizmet binası kiralamak için sistematik bir karar süreci başlatmıştır. Müdür sırasıyla; öncelikle mevcut binadaki fiziksel yetersizlik sorununu tanımlamış, ardından yeni bina için gerekli temel kriterleri (büyüklük, merkeze uzaklık ve maliyet) belirlemiş, daha sonra piyasadaki olası alternatifleri araştırmaya başlamıştır. Ancak piyasadaki tüm kiralık binaları eksiksiz bir şekilde tespit edip karşılaştırmanın zaman ve maliyet açısından imkânsız olduğunu fark etmiştir. Bu nedenle araştırmasını belirli bir bölgeyle sınırlandırmış ve belirlediği asgari kriterleri karşılayan ilk binayı kiralayarak karar sürecini sonlandırmıştır.

Yönetim bilimindeki karar modelleri dikkate alındığında, il müdürünün yürüttüğü bu süreçle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

  1. A
    Yöneticinin belirlediği asgari kriterleri karşılayan ilk alternatifi seçmesi, klasik rasyonel modelin temel varsayımlarından olan 'optimum karar' ilkesinin doğrudan bir sonucudur.
  2. B
    Karar sürecinde alternatiflerin araştırılmasından önce seçim kriterlerinin belirlenmiş olması, bilimsel karar verme aşamalarının teorik sıralamasına aykırı hareket edildiğini gösterir.
  3. İl müdürü, bilişsel sınırlar ve zaman kısıtı nedeniyle tüm alternatifleri değerlendirememiş; Herbert Simon'ın 'kısıtlı rasyonellik' modeline uygun olarak 'tatminkâr karar' almıştır.Cevap
  4. D
    Yöneticinin seçeneklerini belirli bir bölgeyle sınırlandırması, rasyonel karar aşamalarının tamamen terk edilerek sürecin bütünüyle sezgisel karar modeline göre yürütüldüğünü kanıtlar.
  5. E
    Asgari standartları sağlayan ilk binanın seçilmesi, yöneticinin kısıtlı rasyonellik yaklaşımından saparak klasik kuramın 'ekonomik insan' varsayımına uygun davrandığını gösterir.

Cevap

İl müdürünün zaman ve maliyet engelleri nedeniyle tüm kiralık binaları analiz edemeyip asgari beklentileri karşılayan ilk binayı kiralama kararı, Herbert Simon'ın 'kısıtlı rasyonellik' (bounded rationality) modeli ve 'tatminkâr karar' yaklaşımıyla doğrudan eşleşmektedir.
Doğru seçenek, il müdürünün davranışını yönetimsel kuramlar çerçevesinde en isabetli şekilde açıklamaktadır. Klasik rasyonel model karar vericinin tam bilgiye sahip olduğunu ve daima optimum (en yüksek faydayı sağlayan) kararı alabileceğini varsayar. Ancak Herbert Simon'ın 'Kısıtlı Rasyonellik' modeline göre yöneticiler; zaman baskısı, maliyetler ve insanın kendi bilişsel sınırları nedeniyle piyasadaki tüm alternatifleri bilemezler. Bu bağlamda yönetici, asgari beklentilerini (kriterleri) karşılayan ilk uygun seçeneği kabul eder ve buna yönetim biliminde 'tatminkâr (yetinmeci) karar' denir.

Adım Adım Çözüm

1
Vakadaki yöneticinin uyguladığı aşamaların kuramsal doğruluğunu analiz et.
Sorun tanımlama, kriter belirleme ve alternatif geliştirme aşamaları teorik sıralamaya tamamen uygun olarak bilimsel şekilde yürütülmüştür.
Sürecin rasyonel adımlarla mı yoksa tamamen sezgisel mi başladığını belirlemek için.
2
Yöneticinin karar verme anındaki davranışını (tercih şeklini) incele.
Tüm alternatifleri analiz ederek en mükemmeli (optimum) aramak yerine, asgari kriterleri karşılayan 'ilk' seçenekte karar kılındığı tespit edilmiştir.
Kararın klasik modele mi yoksa kısıtlı rasyonellik modeline mi uygun olduğunu ayırt etmek için.
3
Davranışı ilgili karar modelleriyle eşleştir.
Zaman/maliyet kısıtları nedeniyle yeterince iyi olanı kabul etme (satisficing) davranışının Herbert Simon'ın kısıtlı rasyonellik modeline ait olduğu kesinleştirilir.
Soru kökündeki yönlendirmeyle örtüşen doğru seçeneği belirlemek için.

Anahtar Kavram

Herbert Simon'un Kısıtlı Rasyonellik (Bounded Rationality) Modeli ve Karar Süreci Aşamaları
Bu soruyu puanla