Soru

Zorluk: OrtaÖlçek Ekonomileri ve Ölçek Eksi Ekonomileri

Bir kamu iktisadi teşebbüsü, üretim faaliyetlerini yürüttüğü mevcut tesisinin kapalı alanını ve makine parkurunu (kurulu donanımını) değiştirmeden, gelen yoğun siparişleri karşılamak için çift vardiya sistemine geçmiş ve üretim hacmini artırmıştır. Bu uygulama sonucunda üretilen parça başına düşen ortalama maliyetlerin belirgin şekilde azaldığı görülmüş ve kurum yöneticileri bu durumu hazırladıkları raporda "işletmemiz ölçek ekonomilerinden başarılı bir şekilde yararlanmıştır" şeklinde ifade etmiştir. Ancak bağımsız denetçiler, tesisin fiziksel ölçeğinde (kapasitesinde) bir büyüme yaşanmadığı için yöneticilerin bu kavramı yanlış kullandığını vurgulamıştır.

Takip eden on yıllık süreçte ise aynı kurum, pazara tamamen hâkim olmak amacıyla mevcut tesisinin dört katı büyüklüğünde, devasa kapasiteye sahip entegre bir fabrika kurmuştur. Başlangıçta ileri teknoloji kullanımıyla birim maliyetler düşse de, bir süre sonra yönetsel hiyerarşinin hantallaşması, departmanlar arası koordinasyonun zayıflaması ve iletişim sorunları nedeniyle uzun dönem ortalama maliyetlerin "U" şeklindeki maliyet eğrisinin sağ tarafında kalarak düzenli şekilde yükselmeye başladığı raporlanmıştır.

Buna göre, yöneticilerin ilk durumda yanlış kavramla adlandırdığı maliyet düşüşünün gerçek nedeni ile yeni devasa fabrikada karşılaşılan maliyet artışını ifade eden kavram, sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

  1. Kısa dönemde kapasite kullanım derecesinin iyileşmesi – Ölçek eksi ekonomileriCevap
  2. B
    İşletmenin teknik etkinliğinin maksimize edilmesi – Azalan verimler kanunu
  3. C
    Normal kapasite düzeyinden teorik kapasiteye geçilmesi – Atıl kapasite oranının yükselmesi
  4. D
    Üretim sisteminin kesikli yapıdan sürekli üretime dönüşmesi – Esnekliğin kaybolması
  5. E
    Bütünleşik planlamada talebi izleme stratejisinin uygulanması – Hazırlık (setup) maliyetlerinin artması

Cevap

Doğru yanıt, ilk durumun 'Kısa dönemde kapasite kullanım derecesinin iyileşmesi' olduğunu ve ikinci durumun 'Ölçek eksi ekonomileri' ile açıklandığını belirten seçenektir.
Doğru seçenekte verilen 'kapasite kullanım derecesinin iyileşmesi', işletmenin tesisini büyütmeden mevcut imkânlarıyla daha fazla üretip birim maliyeti düşürmesinin kavramsal karşılığıdır (yöneticilerin ölçek ekonomisi sanarak yanıldığı durum budur). 'Ölçek eksi ekonomileri' ise, tesis ölçeği aşırı büyüdüğünde birim maliyetlerin teknik nedenlerle değil, yönetimsel ve bürokratik hantallıklar nedeniyle artmasını ifade eden temel literatür bilgisidir.

Adım Adım Çözüm

1
İlk senaryodaki maliyet düşüşünün kaynağını analiz et.
Tesis büyümeden, sadece atıl saatlerin (çift vardiya ile) üretime katılmasıyla birim maliyetin düşmesi, uzun dönemli 'ölçek ekonomisi' değil, kısa dönemli 'kapasite kullanım oranının (derecesinin) artması'dır. Sabit maliyetler daha fazla üretime dağıtılmıştır.
Ölçek ekonomisinden söz edebilmek için kuruluşun fiziksel büyüklüğünün (makine parkuru, bina) uzun dönemde değiştirilmiş olması gerekir.
2
İkinci senaryodaki maliyet artışının nedenini literatürle eşleştir.
Tesisin devasa boyutlara ulaşmasıyla oluşan yönetsel hantallık ve iletişim kopukluklarının birim maliyetleri artırması 'ölçek eksi ekonomileri' (diseconomies of scale) kavramının tam karşılığıdır.
U şeklindeki uzun dönem ortalama maliyet eğrisinin sağ tarafında, tesis optimum büyüklüğü aştığı için bürokrasi ve koordinasyonsuzluk nedeniyle maliyetler yükselişe geçer.

Anahtar Kavram

Ölçek Ekonomileri, Ölçek Eksi Ekonomileri ve Kapasite Kullanım Derecesi
Bu soruyu puanla