Soru

Zorluk: ZorKapasite Planlaması ve Türleri

Yüksek hızlı tren (YHT) vagonlarına özel mekanik fren sistemleri üreten bir fabrika, üretim hattının yılın her günü 3 vardiya tam zamanlı esasıyla durmaksızın çalışması durumunda teknik olarak yılda 20.000 adet fren sistemi üretebileceğini öngörmüştür (Tasarım Kapasitesi).

Ancak yasal izinler, periyodik makine bakımları ve işçi molaları dikkate alındığında işletmenin yıllık en fazla 16.000 adet üretim yapabileceği planlanmıştır (Etkili/Pratik Kapasite).

Yıl sonunda yapılan performans sayımında, tedarik zincirindeki aksamalar ve ani makine arızaları gibi beklenmeyen nedenlerden dolayı fabrikada yalnızca 12.000 adet üretim gerçekleştirildiği saptanmıştır (Gerçekleşen Kapasite).

İşletmenin yıllık sabit maliyeti 60.000.000 TL60.000.000 \text{ TL}, bir adet fren sisteminin birim satış fiyatı 15.000 TL15.000 \text{ TL} ve birim değişken maliyeti 5.000 TL5.000 \text{ TL} olarak hesaplanmıştır.

Buna göre, fabrikanın kapasite kullanım durumu ve başa baş (kâra geçiş) noktası analiziyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

  1. Sistemin verimliliği %75\%75, kapasite kullanım oranı %60\%60'tır ve işletmenin zarardan kurtulup kâra geçebilmesi için tasarım kapasitesinin en az %30\%30'u seviyesinde üretim yapması gereklidir.Cevap
  2. B
    Sistemin verimliliği %60\%60, kapasite kullanım oranı %75\%75'tir ve işletmenin zarardan kurtulması için etkili kapasitesinin en az %25\%25'i seviyesinde üretim yapması yeterlidir.
  3. C
    Sistemin verimliliği %75\%75, kapasite kullanım oranı %60\%60'tır ve işletmenin başa baş noktasına ulaşması için yıllık 4.000 adet mekanik fren sistemi üretmesi gerekmektedir.
  4. D
    Kapasite kullanım oranı, gerçekleşen üretimin etkili kapasiteye bölünmesiyle bulunan %75\%75 seviyesindedir ve işletme bu üretim miktarıyla henüz başa baş noktasına ulaşamamıştır.
  5. E
    Sistem verimliliği, gerçekleşen üretimin tasarım kapasitesine bölünmesiyle bulunan %60\%60'tır ve kâra geçiş noktasındaki üretim miktarı mevcut gerçekleşen üretime (12.000 adet) eşittir.

Cevap

Sistemin verimliliği %75\%75, kapasite kullanım oranı %60\%60'tır ve işletmenin zarardan kurtulup kâra geçebilmesi için tasarım kapasitesinin en az %30\%30'u seviyesinde üretim yapması gereklidir.
Verilen senaryoda sistemin verimliliği gerçekleşen üretimin (12.000) etkili kapasiteye (16.000) bölünmesiyle %75, kapasite kullanım oranı ise gerçekleşen üretimin (12.000) tasarım kapasitesine (20.000) bölünmesiyle %60 olarak bulunur. Başa baş noktası ise 60.000.000 / (15.000 - 5.000) işleminden 6.000 adettir. Bu değerin tasarım kapasitesine (20.000) oranı %30'dur. Doğru seçenek tüm bu hesaplamaları eksiksiz içeren ifadedir.

Adım Adım Çözüm

1
Verimlilik (Efficiency) hesaplaması yapılır.
Verimlilik = Gerçekleşen Kapasite / Etkili Kapasite = 12.000/16.000=0,7512.000 / 16.000 = 0,75 (\%75)
Sistem verimliliği, işletmenin hedeflenen (pratik) kapasitesine ne ölçüde ulaşabildiğini gösterir.
2
Kapasite Kullanım Oranı hesaplaması yapılır.
KKO = Gerçekleşen Kapasite / Tasarım Kapasitesi = 12.000/20.000=0,6012.000 / 20.000 = 0,60 (\%60)
Kapasite kullanım oranı, işletmenin kurduğu maksimum potansiyelin (teorik) ne kadarını kullanabildiğini gösterir.
3
Başa baş (kâra geçiş) üretim noktası bulunur.
Başa Baş Miktarı = Sabit Maliyet / (Birim Fiyat - Birim Değişken Maliyet) = 60.000.000/(15.0005.000)=60.000.000/10.000=6.00060.000.000 / (15.000 - 5.000) = 60.000.000 / 10.000 = 6.000 adet.
Zarardan kurtulmak için, elde edilen katkı payının (Fiyat - Değişken Maliyet) sabit maliyetleri karşılayacak büyüklüğe ulaşması gerekir.
4
Başa baş noktasının tasarım kapasitesine oranı hesaplanır.
Başa Baş Kapasite Oranı = 6.000/20.000=0,306.000 / 20.000 = 0,30 (\%30)
İşletmenin kâra geçebilmesi için elindeki en üst teorik potansiyelin en az %30'u kadar üretmesi gerektiği sonucuna varılır.

Anahtar Kavram

Kapasite Kullanım Oranı, Verimlilik ve Başa Baş Noktası Analizi
Bu soruyu puanla