Örgütsel Davranış

Bir düzenleyici ve denetleyici kurumda, sektörel mevzuatı güncellemek amacıyla çeşitli daire başkanlıklarından uzmanların katılımıyla yeni bir komisyon kurulmuştur. İlk tanışma toplantılarının ardından komisyon üyeleri arasında liderliğin kimde olacağı, çalışma yöntemleri ve görev dağılımı konularında ciddi fikir ayrılıkları baş göstermiştir. Üyelerin kendi bağlı bulundukları dairelerin çıkarlarını ön planda tutmasıyla komisyon içinde alt gruplaşmalar ve güç mücadeleleri ortaya çıkmıştır.

Bruce Tuckman’ın grup gelişim süreci modeline göre, bu komisyonun içinde bulunduğu aşama aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu bankasının kredi tahsis komitesinde, uzun yıllardır birlikte çalışan ve birbirlerine karşı yüksek bir sargınlığa (bağlılığa) sahip üyeler görev yapmaktadır. Son dönemdeki toplantılarda, sunulan yüksek riskli ticari kredi talepleri derinlemesine analiz edilmemektedir. Üyeler, komite içindeki mevcut uyumu bozmamak ve diğerlerine aykırı düşmüş gibi görünmemek adına risklere dair şüphelerini dile getirmekten bilerek kaçınmaktadır. Ayrıca, risk yönetimi biriminden gelen objektif dış uyarılar, komite üyelerince ortaklaşa rasyonalize edilerek dikkate alınmadan reddedilmektedir.

Buna göre, komitenin rasyonel karar almasını engelleyen ve söz konusu grup dinamiğinden kaynaklanan sorun aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumunda oluşturulan proje ekibi, kurumsal arşivin dijitalleştirilmesi görevini yürütmektedir. Ekip üyeleri, projenin temel hedefleri, ulaşılması gereken nihai sonuçlar ve kalite standartları konusunda tam bir fikir birliği içindedir. Ayrıca üyeler arasında herhangi bir kişisel anlaşmazlık veya duygusal gerilim de bulunmamaktadır. Ancak, belgelerin tasnif işlemlerinde kimin hangi sorumluluğu üstleneceği, iş akışının hangi aşamalarla ilerleyeceği ve görev dağılımının sınırları konularında ekip içinde sık sık fikir ayrılıkları ve tartışmalar yaşanmaktadır.

Örgütsel davranış yazınına göre, bu proje ekibinde yaşanan çatışma türü aşağıdakilerden hangisidir?

Örgütsel çatışmaların yönetiminde yaygın olarak kabul gören Thomas-Kilmann Çatışma Yönetimi Modeli, bireylerin anlaşmazlık durumlarındaki davranışlarını analiz etmek için iki boyutlu bir matris kullanır. Bu model; rekabet, işbirliği, uzlaşma, kaçınma ve uyma olmak üzere beş temel çatışma çözüm stratejisi tanımlamaktadır.

Buna göre, Thomas-Kilmann modelinde bahsi geçen stratejilerin sınıflandırılmasında temel alınan iki ana davranışsal boyut aşağıdakilerden hangisidir?

Bir Kalkınma Ajansında uzman yardımcısı olarak görev yapan Selim, iş arkadaşı Ayşe'nin hazırladığı yatırım teşvik dosyalarındaki temel hesaplama hataları nedeniyle daire başkanı tarafından kurul toplantısında eleştirildiğine ve Ayşe'nin saha görevlerinden alınarak daha kısıtlı bir idari role çekildiğine şahit olmuştur. Bu olayın ardından Selim, kendi hazırladığı tüm dosyaları amirine teslim etmeden önce detaylı çapraz kontrollere tabi tutmaya başlamış ve iş süreçlerindeki dikkatini artırmıştır. Selim'in kendisine henüz doğrudan herhangi bir yaptırım veya ödül uygulanmamış olmasına rağmen, başka bir çalışanın deneyiminden hareketle davranışında meydana gelen bu kalıcı değişiklik, aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

Bir bölge idare mahkemesinde kalem müdürü olarak görev yapan Sinan Bey, personelin dava dosyalarını arşivlerken sıklıkla tasnif hatası yaptığını fark etmiştir. Doğru ve eksiksiz tasnif yapma davranışını artırmak amacıyla yeni bir uygulama başlatır: Personelin hatasız olarak tasnif ettiği her ellinci dosyadan sonra, o personel o haftaki yorucu ve sevilmeyen rutin depo düzenleme nöbetinden muaf tutulmaktadır.

Örgütsel davranış disiplinindeki edimsel (operant) koşullanma yaklaşımına göre, Sinan Bey'in uyguladığı davranış değiştirme stratejisi ve pekiştirme tarifesi aşağıdakilerin hangisinde doğru açıklanmıştır?

Bir İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğünde yönetici olarak görev yapan Cevdet Bey, gişe memurlarının vatandaşlara ait işlem evraklarını anında MERNİS sistemine kaydetmeyip mesai sonuna biriktirmelerinden rahatsızdır. İlk aşamada, masasında evrak biriktiren personele hafta sonu arşiv düzenleme nöbeti vermiş ancak bu uygulama anlık kayıt oranını istenen düzeye getirememiştir. Bunun üzerine strateji değiştiren Cevdet Bey, masasında evrak bekleten personelin yanına giderek onlar kayıt işlemini tamamlayana kadar başlarında beklemekte ve sürekli olarak kayıt yapmaları gerektiğini hatırlatmaktadır. Personel evrakı sisteme kaydetmeye başladığı anda ise Cevdet Bey hatırlatmalarını kesip memurun yanından ayrılmaktadır. Kısa bir süre sonra personelin, yöneticinin bu bunaltıcı takibine maruz kalmamak adına işlemleri biter bitmez anında sisteme kaydettikleri gözlemlenmiştir.

Edimsel koşullanma yaklaşımına göre, Cevdet Bey'in personelin anlık veri girişi davranışını artırmak için başvurduğu ikinci yöntem aşağıdakilerden hangisidir?

Bir bölge gümrük müdürlüğünde yayımlanan resmi hizmet standartlarında 'şeffaflık ve hızlı işlem' ilkeleri vurgulanmakta ve kurumun fiziksel yapısı bu şeffaflığı yansıtacak şekilde cam bölmeli açık ofislerden oluşmaktadır. Ancak uygulamada personelin karmaşık bir işlemle karşılaştığında, 'en ufak bir hatanın bile ağır şekilde cezalandırılacağı' inancıyla inisiyatif almaktan kaçındığı ve işlemleri sürekli üst makamların onayına sunarak yavaşlattığı görülmektedir. Personelin davranışlarını asıl yönlendiren ve sorgulanmadan kabul edilen bu inanç, Edgar Schein'ın örgüt kültürü modeline göre aşağıdakilerden hangisidir?

Bir bölge kalkınma ajansında yeni yatırımların değerlendirilmesi amacıyla bir araya getirilen uzman heyetinde, ilk başlardaki belirsizlikler ve üyeler arası fikir ayrılıklarından doğan gerilimler geride kalmıştır. Mevcut durumda heyet üyeleri arasında güven ortamı oluşmuş, ekip ruhu pekişmiş ve kararların nasıl alınacağına dair ortak davranış standartları herkes tarafından benimsenmiştir.

Bruce Tuckman'ın grup geliştirme sürecine göre, bu uzman heyeti aşağıdaki aşamaların hangisinde yer almaktadır?

Bir kamu denetim kurumunun üst yönetimi, "Şeffaflık ve Hesap Verebilirlik" başlıklı basılı bir rehber hazırlatarak bu dokümanın tüm personelin çalışma masasında görünür şekilde durmasını zorunlu kılmıştır. Ancak kurumda yürütülen bir iç inceleme, çalışanların operasyonel hataları amirlerinden sistematik olarak gizlediğini ortaya çıkarmıştır. Yapılan mülakatlarda personelin, "bu kurumda hatayı bildiren kişinin her zaman günah keçisi ilan edileceği ve dışlanacağı" şeklinde, zamanla yerleşmiş ve doğruluğu tartışılmayan bir inanca sahip olduğu anlaşılmıştır.

Edgar Schein'ın örgüt kültürü modeline göre; personelin masasında duran basılı rehber ile hataların gizlenmesine yol açan tartışılmaz inanç, sırasıyla kültürün hangi düzeylerini temsil etmektedir?

İçişleri Bakanlığı bünyesinde farklı genel müdürlüklerden uzmanların katılımıyla oluşturulan 'Sınır Güvenliği ve Göç Koordinasyon Takımı', faaliyetlerine başladığı ilk haftalarda liderlik rolleri ve çalışma öncelikleri konusunda yoğun anlaşmazlıklar yaşamıştır. Ancak aradan geçen birkaç ayın ardından yapılan bir değerlendirmede; üyeler arasındaki bu çatışmaların tamamen ortadan kalktığı, takıma özgü ortak bir iletişim dilinin geliştiği, üyelerin birbirini destekleyerek takım düzeyinde güçlü bir aidiyet duygusu sergilediği ve kararların nasıl alınacağına dair yazısız kuralların herkes tarafından benimsendiği görülmüştür.

Bruce Tuckman'ın grup gelişim modeline göre, bu takımın sözü edilen dönemde aşağıdaki aşamaların hangisinde olduğu söylenebilir?

Bir kamu kurumu, iş süreçlerini hızlandırmak amacıyla çalışanlarını 3'er kişilik küçük çalışma grupları yerine 10'ar kişilik daha büyük takımlar halinde yeniden yapılandırmıştır. Ancak bir süre sonra, takım üyesi sayısındaki artışa rağmen takımların toplam üretiminin aynı oranda artmadığı saptanmıştır. Yapılan incelemede, bazı üyelerin "Nasıl olsa gruptaki diğer kişiler çalışıyor, benim bireysel eksiğimin veya çabamın fark edilmesi çok zor" diyerek kasıtlı olarak daha az gayret gösterdikleri tespit edilmiştir.

Örgütsel davranış literatürüne göre, grup büyüklüğünün artmasına bağlı olarak bireysel çabanın azalması şeklindeki bu durum aşağıdaki kavramlardan hangisiyle açıklanır?

Kamu İktisadi Teşebbüslerinden birinde jeoloji mühendisi olarak çalışan Zeynep Hanım, mesleğine büyük bir tutkuyla bağlıdır. Sahada yaptığı zemin etüt çalışmalarındaki başarısını kişisel kimliğinin merkezine koymakta ve raporlarını kusursuz hale getirmek için kendi isteğiyle sık sık mesaiye kalmaktadır. Ancak, kurumdaki adaletsiz terfi politikalarından ve yöneticilerin iletişim tarzından son derece rahatsızdır. Başka bir kuruma geçmeyi düşünse de yıllarca biriktirdiği kıdem tazminatı ve emeklilik haklarını kaybetme endişesi taşıdığı için mevcut işinde kalmaya devam etmektedir.

Örgütsel davranış literatürü dikkate alındığında, Zeynep Hanım'ın mevcut tutum ve bağlılık durumu aşağıdakilerden hangisiyle en doğru şekilde ifade edilebilir?

Devlet Su İşleri (DSİ) bünyesinde yürütülen büyük ölçekli bir taşkın koruma projesi için çeşitli uzmanlık alanlarından mühendislerin katılımıyla bir takım oluşturulmuştur. Başlangıçta yaşanan görev tanımlarına ilişkin anlaşmazlıklar ve statü mücadeleleri tamamen geride bırakılmıştır. Gelinen noktada takımın yapısı tüm üyeler tarafından içselleştirilmiş ve tamamen işlevsel hale gelmiştir. Takım üyeleri artık birbirlerini anlamaya veya kuralları tartışmaya enerji harcamak yerine, tüm enerjilerini doğrudan projenin mühendislik problemlerini çözmeye ve görevleri tamamlamaya yönlendirmiştir. İhtiyaç duyulan durumlarda takım içi görev değişiklikleri hiçbir sürtüşme yaşanmadan gerçekleştirilebilmektedir.

Tuckman’ın grup gelişim sürecine göre, bu proje takımı aşağıdaki aşamaların hangisinde bulunmaktadır?

Bir kamu iktisadi teşebbüsünde (KİT) Ar-Ge mühendisi olarak görev yapan Cemil Bey'in, kurumun organizasyon şemasında herhangi bir yönetsel unvanı veya çalışanlar üzerinde resmi bir emir verme yetkisi bulunmamaktadır. Buna rağmen, kurumda karşılaşılan karmaşık teknik arızaların çözümünde ve yeni projelerin planlanmasında diğer mühendisler ve teknisyenler sürekli olarak Cemil Bey'in görüşlerine başvurmaktadır. Çalışanlar, onun yıllara dayanan teknik birikimine ve problem çözme becerisine duydukları güven nedeniyle onun yönlendirmelerini itirazsız uygulamaktadır. Ayrıca, kurum müdürü de kritik kararlar almadan önce Cemil Bey'in onayını alma ihtiyacı hissetmektedir.

Buna göre, Cemil Bey'in kurum içindeki konumu ve diğer çalışanlar üzerindeki etkisi örgütsel davranış kuramları bağlamında aşağıdakilerden hangisiyle en doğru şekilde açıklanabilir?

Bir eğitim ve araştırma hastanesinde, hasta kabul süreçlerindeki bekleme sürelerini azaltmak ve hizmet kalitesini artırmak amacıyla yeni bir proje başlatılmıştır. Başhekimlik tarafından; acil servis sorumlu hekimi, hasta hakları birimi sorumlusu, bilgi işlem altyapı uzmanı ve mali işler departmanından bir bütçe planlamacısı görevlendirilerek özel bir çalışma grubu oluşturulmuştur. Kendi birimlerinde benzer hiyerarşik düzeylerde yer alan bu çalışanlar, uzmanlık alanlarını birleştirerek hastanenin kabul süreçlerini baştan sona yeniden tasarlamak üzere haftada iki gün bir araya gelmektedir.

Buna göre, söz konusu proje için oluşturulan bu çalışma grubu, örgütsel davranış disiplininde ele alınan aşağıdaki takım veya grup türlerinden hangisine en uygun örnektir?

Hazine ve Maliye Bakanlığında vergi müfettişi olarak görev yapan Elif Hanım, kurumda yeni devreye alınan veri analizi yazılımının iş süreçlerini yavaşlattığını ve incelemelerde eksik sonuçlar ürettiğini fark etmiştir. Bu durum onda ciddi bir iş tatminsizliğine yol açmıştır. Ancak Elif Hanım, işini savsaklamak veya başka bir kuruma tayin istemek yerine; yazılımın teknik eksikliklerini detaylıca raporlamış ve sürecin iyileştirilmesi için üst yönetime somut çözüm önerileri sunmuştur.

Örgütsel davranış literatüründe yer alan 'tatminsizliğe verilen tepkiler (EVLN) modeli' dikkate alındığında, Elif Hanım'ın sergilediği bu tutum aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

Bir kamu kurumunda satın alma birimi sorumlusu, kuruma alınacak ofis malzemeleri için piyasadaki tüm tedarikçileri araştırmak, bütün fiyat alternatiflerini karşılaştırmak ve 'en mükemmel' (optimum) seçeneği bulmak yerine; kurumun belirlediği asgari standartları karşılayan ve bütçeye uygun olan ilk tedarikçiyle anlaşma yapmıştır.

Yöneticinin tüm alternatifleri değerlendirmenin zihinsel, zamansal ve maliyet sınırlarına takılması nedeniyle 'en iyi' olanı aramak yerine 'yeterli ve tatmin edici' olan alternatifle yetinmesi, karar verme kuramlarında aşağıdaki kavramlardan hangisiyle açıklanır?

Bir büyükşehir belediyesinin sosyal hizmetler daire başkanlığında personelin birbirine olan bağlılığı oldukça yüksektir. Çalışanlar kurumu adeta büyük bir aile olarak görmekte, yöneticiler ise kural koyucu birer otorite figüründen ziyade destekleyici birer 'mentor' gibi hareket etmektedir. Birim içindeki faaliyetlerde takım çalışması, çalışan katılımı ve kurum içi uyum en çok vurgulanan değerlerdir.

Cameron ve Quinn'in Rekabetçi Değerler Yaklaşımı'na göre, bu daire başkanlığında aşağıdaki örgüt kültürü türlerinden hangisinin baskın olduğu söylenebilir?

Bir bölge kalkınma idaresinde görevli proje yöneticisi Orhan Bey, bölgesel bir turizm yatırımı projesinin onaylanması için üst yönetime bir teklif sunmaya hazırlanmaktadır. Ancak kendi hiyerarşik pozisyonunun (yasal gücünün) bu büyük bütçeli projeyi tek başına onaylatmak için yeterli olmadığını bilmektedir. Bu durumu aşmak isteyen Orhan Bey, teklifi sunmadan önce kurum içindeki diğer etkili birim amirleriyle özel olarak görüşmüş, projenin onların departman hedeflerine de dolaylı olarak hizmet edeceğini belirterek bir ittifak oluşturmuştur. Nihayetinde üst yönetimin karşısına, diğer birim amirlerinin de desteğini arkasına alarak çıkmıştır.

Örgütsel davranış disiplinine göre, Orhan Bey'in yasal gücünün yetersizliğini telafi etmek ve karar alma sürecini kendi lehine etkilemek amacıyla başvurduğu politik taktik aşağıdakilerden hangisidir?