Examkin

Soru

Zorluk: OrtaFaktöriyel Tasarımlarda Bloklama ve Karışma (Confounding)

Bir tarım araştırmacısı, sera koşullarında yetiştirilen bir bitkinin verimine etki eden çeşitli faktörleri 2k2^k faktöriyel tasarım kullanarak incelemektedir. Seradaki alanın kısıtlı olması nedeniyle, tüm deneme kombinasyonlarının tek bir homojen ortamda (tek bir blokta) yürütülmesi mümkün olmamış ve denemeler farklı fiziki bölmelere (bloklara) ayrılmıştır. Bu yerel kontrol stratejisi sonucunda bazı etkilerin bloklarla 'karışması' (confounding) zorunluluğu doğmuştur.

Buna göre, araştırmadaki bloklama stratejisi ve karışma (confounding) kavramıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

  1. Bloklar arasındaki farklılıklar ile karışan etkinin varyansı birbirinden istatistiksel olarak ayırt edilemez; bu yüzden genellikle yorumlanması daha zor olan en yüksek dereceli etkileşimler blokla karıştırılır.Cevap
  2. B
    Karışma işlemine tabi tutulan etki modelden tamamen silindiği için, bu etkinin açıkladığı varyans doğrudan hata kareler toplamına (SSE) eklenir.
  3. C
    Bloklamanın bu tasarımdaki temel amacı, deneme birimlerindeki heterojenliği artırarak faktörlerin ana etkilerinin daha belirgin hale gelmesini sağlamaktır.
  4. D
    Tasarım gereği, faktörlerin tek başlarına yarattıkları ana etkiler bloklarla karışırken, faktörlerin birlikte yarattıkları etkileşim etkileri her zaman net olarak tahmin edilir.
  5. E
    Tasarımdaki blok sayısının artırılması, analizdeki toplam serbestlik derecesini artıracağı için testin istatistiksel gücünü doğrudan yükseltir.

Cevap

Doğru ifade, karışan etkinin varyansının blok farklılıklarından ayırt edilemeyeceğini ve bu nedenle en yüksek dereceli etkileşimlerin bilerek blokla karıştırıldığını belirten seçenektir.
Faktöriyel tasarımlarda bloklama yaparken bazı etkilerin blok kontrastlarıyla aynı yapıya sahip olması kaçınılmazdır. Bu duruma 'karışma' (confounding) denir. Karışan etki ile blok etkisi aynı serbestlik derecesini paylaştığı için birbirlerinden ayırt edilemezler. Etkilerin seyreltikliği ilkesi gereği, yüksek dereceli etkileşimlerin istatistiksel olarak anlamsız olma olasılığı yüksek olduğundan, bilgi kaybını en aza indirmek için bu etkiler bilerek blokla karıştırılır.

Adım Adım Çözüm

1
Faktöriyel tasarımlarda bloklama ihtiyacını tanımlama
2k2^k tasarımlarında tüm kombinasyonlar tek bloğa sığmadığında, deney tam olmayan bloklara bölünür.
Deneysel hatayı kontrol altında tutmak için homojen çevre koşulları (bloklar) oluşturulmalıdır.
2
Karışma (confounding) kavramını analiz etme
Bloklara bölme işlemi matematiksel olarak bazı etkilerin (genellikle yüksek dereceli etkileşimlerin) blok farklılıklarıyla tamamen aynı işarete sahip olmasına neden olur.
Bu durum, söz konusu etkinin blok etkisinden istatistiksel olarak ayrılamaması (karışması) anlamına gelir.
3
Tasarım stratejisini belirleme
Araştırmacı için en önemli bilgiler ana etkiler ve ikili etkileşimlerdir. Üçlü veya daha yüksek dereceli etkileşimlerin anlamlı olma ihtimali düşüktür.
Bu yüzden karışma zorunluluğu doğduğunda, kasıtlı olarak en yüksek dereceli etkileşimler blokla karıştırılır.
4
Seçenekleri değerlendirme
Doğru ifade, karışmanın ayrıştırılamamazlık yarattığını ve pratikte en yüksek dereceli etkileşimlerin feda edildiğini açıklayan ifadedir.
Diğer ifadeler karışmanın veya bloklamanın amacını ve matematiksel sonuçlarını yanlış yorumlamaktadır.

Anahtar Kavram

Faktöriyel Tasarımlarda Karışma (Confounding) İlkesi
Bu soruyu puanla

Konular

Faktöriyel Tasarımlarda Bloklama ve Karışma (Confounding)

Bu konudan daha fazla soru