Examkin

Soru

Zorluk: OrtaFaktöriyel Tasarımlarda Bloklama ve Karışma (Confounding)

İki düzeyli ve üç faktörlü (232^3) bir faktöriyel deney planlayan bir araştırmacı, mevcut kısıtlar gereği bir blokta (örneğin aynı gün içinde veya tek bir hammadde partisinde) en fazla 4 deneme birimi kullanabilmektedir. Deneyin tamamlanabilmesi için toplam 8 deneme kombinasyonunun 2 farklı bloğa (4'erli olarak) dağıtılması zorunludur.

Bu deney tasarımında "karışma (confounding)" tekniğinin kullanılma amacı ve doğru uygulanış biçimi aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir?

  1. A
    Faktörlerin bağımsız önemini vurgulamak için en güçlü ana etkiyi blok etkisiyle karıştırmak ve böylece diğer ana etkilerin ve tüm etkileşimlerin daha hassas ölçülmesini sağlamak.
  2. B
    Tüm etkileşim etkilerinin istatistiksel önemini tamamen ortadan kaldırıp onları blok etkisi içinde eriterek, analizi sadece ana etkilerin test edildiği basit bir modele dönüştürmek.
  3. En yüksek dereceli etkileşim etkisini blok etkisi ile kasten karıştırarak, ana etkilerin ve alt dereceli etkileşimlerin blok farklılıklarından arındırılmış biçimde tahmin edilmesini sağlamak.Cevap
  4. D
    Blok değişkenini modele bağımsız bir ana faktör gibi ekleyerek deneyin hatasını sıfıra indirmek ve blok ile diğer faktörler arasındaki olası tüm etkileşimleri test etmek.
  5. E
    Bloklama sonucu oluşan serbestlik derecesi kaybını telafi etmek amacıyla, hata kareler toplamını küçültecek şekilde tüm etkileşimleri modelden çıkarıp hata terimine eklemek.

Cevap

En yüksek dereceli etkileşim etkisinin (ABC) blok etkisi ile kasten karıştırılarak, ana etkilerin ve ikili etkileşimlerin temiz bir şekilde tahmin edilmesini sağlayan seçenektir.
Doğru yanıt, karışma (confounding) kavramının temel felsefesini açıklamaktadır. Faktöriyel bir deney tüm muamelelerin tek bir bloğa sığmadığı durumlarda yürütülürken, ilgilenilen faktörlerin hepsini test edebilmek için en yüksek dereceli etkileşim (örneğin 232^3 tasarımında ABC etkileşimi) feda edilir. ABC'nin işaret tablosundaki artı (+) ve eksi (-) işaretleri referans alınarak deney birimleri bloklara atanır. Bu kasten yapılan işlem sayesinde, ana etkiler ve ikili etkileşimler (A, B, C, AB, AC, BC) blok farklılıklarından tamamen bağımsız, ortogonal (dik) olarak tahmin edilebilir.

Adım Adım Çözüm

1
Deney tasarımının gereksinimlerini belirle.
232^3 tasarımında toplam 8 farklı kombinasyon (muamele) vardır. Bir blok 4 birim alabiliyorsa, deney 8/4=28/4 = 2 bloğa ayrılmalıdır.
Tam bir tekrarın tek bir blokta yapılamaması, eksik blok (incomplete block) tasarımını zorunlu kılar.
2
Bloklara ayırmanın istatistiksel sonucunu değerlendir.
Muameleler iki farklı bloğa dağıtıldığında, bloklar arasındaki olası farklılıklar (örneğin gün farkı, hammadde farkı) test edilecek bazı etkilere sistematik olarak karışacaktır.
Karışma (confounding) engellenemez bir sonuçtur; araştırmacının bunu kontrol altına alması gerekir.
3
Karışacak olan etkiyi (confounded effect) stratejik olarak seç.
Araştırmacı için en önemli etkiler ana etkiler (A,B,CA, B, C) ve ikili etkileşimlerdir (AB,AC,BCAB, AC, BC). En az önemli ve yorumlanması en zor olan etki 3 yönlü etkileşimdir (ABCABC).
Bilgi kaybını minimize etmek için, feda edilecek etkinin en yüksek dereceli etkileşim olması gerekir.
4
Kararı formüle et.
ABCABC etkileşimi kasten blok etkisiyle karıştırılır. Böylece bloklar arası farklılık sadece ABCABC'yi etkilerken, ana etkiler ve ikili etkileşimler blok etkisinden bağımsız olarak net bir şekilde tahmin edilir.
Faktöriyel tasarımlarda bloklamanın standart optimizasyon mantığı budur.

Anahtar Kavram

Faktöriyel Tasarımlarda Karışma (Confounding)
Bu soruyu puanla

Konular

Faktöriyel Tasarımlarda Bloklama ve Karışma (Confounding)

Bu konudan daha fazla soru