1982 Anayasası'nın değiştirilemez hükümlerinden olan 2. maddesinde, Cumhuriyetin temel nitelikleri arasında "insan haklarına saygılı devlet" ilkesine yer verilmiştir. Bu anayasal tercihin, Türk anayasa hukuku doktrinindeki karşılığı ve devlet-birey ilişkisine getirdiği hukuki çerçeve dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- AToplumsal eşitsizlikleri gidermek amacıyla, devlete vergi adaleti sağlama ve dezavantajlı gruplara insan onuruna yaraşır asgari yaşam koşulları sunma yönünde pozitif yükümlülükler yükler.
- BCumhuriyetin diğer tüm temel niteliklerine kıyasla normlar hiyerarşisinde daha üstün bir konuma sahip olup, anayasa yargısında norm denetiminin öncelikli ölçü normunu oluşturur.
- Birey haklarını devlet otoritesinin yegâne ve mutlak kurucu unsuru olarak görmek yerine; anayasal düzen içinde devletin işleyişinde korunması ve gözetilmesi gereken, sınırları belirlenmiş bir değer olarak konumlandırır.Cevap
- DDevletin ontolojik meşruiyetini bütünüyle temel haklara bağlayarak, anayasal sistemi 1961 Anayasası'ndaki yaklaşımı devam ettirecek şekilde insan haklarına "dayalı" bir yapı olarak kurgular.
- ETemel hak ve hürriyetlerin güvencesi olarak, idarenin tüm eylem ve işlemlerinin istisnasız olarak idari yargı denetimine tabi tutulmasını ve kanuni hâkim güvencesini zorunlu kılar.
Cevap
Birey haklarını devlet otoritesinin yegâne ve mutlak kurucu unsuru olarak görmek yerine; anayasal düzen içinde devletin işleyişinde korunması ve gözetilmesi gereken, sınırları belirlenmiş bir değer olarak konumlandırır.
1982 Anayasası, 1961 Anayasası'nın aksine insan haklarını devletin yegâne varlık sebebi ("dayalı") olarak görmekten felsefi olarak vazgeçmiş, devleti daha otoriter ve öncelikli bir konuma yerleştirmiştir. Bu metinsel tercih ("saygılı"), devletin mutlak bir haklar rejimi tasarlamak yerine, kendi bekasını ve düzenini korurken anayasal sınırlar içinde temel haklara riayet etmesini ifade etmektedir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
İnsan Haklarına Saygılı Devlet İlkesi