19. yüzyılın başlarında Sadrazam Alemdar Mustafa Paşa'nın öncülüğünde, padişah II. Mahmud ile taşradaki yerel güç odakları arasında imzalanan Sened-i İttifak, Türk siyasal hayatında "iki yönlü (dualist) etkiye sahip bir uzlaşma belgesi" olarak nitelendirilmektedir.
Buna göre, Sened-i İttifak'ın sözü edilen iki yönlü siyasal etkisi aşağıdakilerin hangisinde en doğru biçimde ifade edilmiştir?
- AYeni Osmanlılar hareketinin baskısıyla ilan edilerek aydın muhalefetini yatıştırırken, halkın ilk kez devlet yönetimine katılmasının önünü açması
- BTüm Osmanlı tebaasının can, mal ve namus güvenliğini devlet garantisi altına alırken, padişahın kanun gücünün üstünlüğünü kendi iradesiyle kabul etmesi
- CGayrimüslimlere devlet memuru olabilme hakkı vererek toplumsal eşitliği hedeflerken, Avrupa devletlerinin iç işlere müdahalesine yasal bir zemin oluşturması
- Padişahın mutlak yetkilerini fiili olarak sınırlandırırken, aynı zamanda ayanların varlığını devlet nezdinde resmen tanıyarak onları merkezi otoriteye bağlamayı amaçlamasıCevap
- EPadişahın meclisi feshetme yetkisini kısıtlayıp, hükümetin yalnızca meclise karşı sorumlu olduğu daha demokratik bir güçler dengesi kurması
Cevap
Padişahın mutlak yetkilerini fiili olarak sınırlandırırken, aynı zamanda ayanların varlığını devlet nezdinde resmen tanıyarak onları merkezi otoriteye bağlamayı amaçlaması
Doğru yanıt, Sened-i İttifak'ın merkez-taşra ilişkisindeki temel işlevini açıklamaktadır. Bu sözleşme ile padişah (merkezi idare), taşradaki fiili güç odakları olan ayanların varlığını resmen tanıyarak mutlak otoritesinden ilk kez taviz vermiştir. Buna karşılık ayanlar da merkezin asker ve vergi toplamasına yardımcı olacaklarına, padişaha sadakat göstereceklerine söz vermişlerdir. Böylece belge, hem padişahın gücünü kısıtlamış hem de dağınık haldeki taşra güçlerini resmi bir bağ ile devlete entegre etmeyi amaçlamıştır.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Sened-i İttifak'ın hukuki ve siyasi niteliği (Merkez-Taşra Uzlaşması)