1808 yılında Sadrazam Alemdar Mustafa Paşa'nın öncülüğünde hazırlanan Sened-i İttifak'ın metni; padişahın adil yönetim vaadi ile ayanların devlete sadakat taahhüdünün karşılıklı olarak yer aldığı bir yapı sergilemektedir. Bu metinsel yapı ve belgenin imza süreci dikkate alındığında, Sened-i İttifak'ın Türk anayasallaşma sürecindeki Tanzimat ve Islahat fermanları gibi belgelerden ayrılan en temel hukuki karakteristiği aşağıdakilerden hangisidir?
- Padişahın mutlak otoritesinin, bir 'ihsan' veya 'tek taraflı lütuf' sonucunda değil, devlet dışı yerel güç odaklarıyla girilen bir 'pazarlık' ve 'karşılıklı rıza' süreciyle kısıtlanmış olması.Cevap
- BPadişahın kendi iradesiyle yetkilerini tüm Osmanlı tebaasının haklarını korumak adına tek taraflı olarak kısıtladığını beyan ettiği bir 'ferman' niteliği taşıması.
- CAvrupalı devletlerin diplomatik baskıları ve azınlık hakları konusundaki talepleri doğrultusunda hazırlanan bir 'uluslararası düzenleme' karakterine sahip olması.
- DPadişahın yetkilerini halk tarafından seçilen bir meclisin denetimine tabi tutarak, egemenliğin kaynağını hükümdardan millete devreden bir 'anayasa' olması.
- EDevletin bürokratik yapısını laikleştirerek, tebaa arasındaki dinsel ayrımları kaldıran ve modern vatandaşlık tanımına dayanan bir 'toplumsal sözleşme' öngörmesi.
Cevap
Sened-i İttifak'ın en temel hukuki özelliği, padişahın otoritesinin yerel güçlerle yapılan bir pazarlık ve karşılıklı rıza süreciyle (pakt/misak) kısıtlanmış olmasıdır.
Sened-i İttifak, Osmanlı tarihinde padişahın mutlak otoritesinin ilk kez merkezi bürokrasi dışındaki bir güç odağı (ayanlar) ile pazarlık yapılarak kısıtlandığı belgedir. Bu durum, belgenin Batı'daki Magna Carta Libertatum ile benzer bir 'sözleşme' (paktum) niteliği taşımasını sağlar. Tanzimat ve Islahat fermanları ise padişahın kendi rızasıyla yetkilerini kısıtladığı 'tek taraflı ihsan' niteliğindeki belgelerdir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
İki Taraflı Sözleşme (Misak/Pakt) Niteliği