Emile Durkheim, modern toplumlarda iş bölümünün bireyleri birbirine bağımlı kılarak toplumsal dayanışmayı (organik dayanışma) güçlendirdiğini savunur. Ancak Durkheim, iş bölümünün toplumsal yeteneklerle örtüşmediği veya adil bir şekilde dağıtılmadığı durumları 'zorlanmış iş bölümü' olarak adlandırarak bunun toplumsal bir patoloji olduğunu belirtir. Diğer yandan Karl Marx, sanayi toplumundaki iş bölümünü, işçinin üretim sürecinden, üründen ve kendi özünden kopmasına neden olan 'yabancılaşma' (alienation) süreciyle açıklar.
Bu iki kuramsal perspektif dikkate alındığında, modern sanayi toplumlarındaki iş bölümünün doğası ve sonuçları ile ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?
- Durkheim 'zorlanmış iş bölümü'nü ahlaki ve liyakate dayalı bir düzenleme ile giderilebilecek toplumsal bir kriz olarak nitelerken; Marx 'yabancılaşma'yı kapitalist mülkiyet ilişkilerinden kaynaklanan yapısal bir sömürü biçimi olarak görür.Cevap
- BHer iki kuramcı da iş bölümündeki aşırı uzmanlaşmanın bireysel özgürlükleri artırarak 'mekanik dayanışma'yı her koşulda güçlendirdiği konusunda hemfikirdir.
- CMarx'ın yabancılaşma kavramı, Weber'in rasyonelleşme teorisinde olduğu gibi bürokratik verimliliği artıran ve toplumsal düzeni sağlayan olumlu bir işlev olarak tanımlanır.
- DDurkheim'a göre iş bölümündeki adaletsizlikler (zorlanmış iş bölümü) sınıf çatışmasının temel motoru olup ancak proletaryanın üretim araçlarına el koymasıyla aşılabilir.
- EYabancılaşma sadece 'anomi' durumunun bir sonucu iken; zorlanmış iş bölümü sadece geleneksel tarım toplumlarında gözlemlenen bir ekonomik yapıdır.
Cevap
Durkheim 'zorlanmış iş bölümü'nü ahlaki ve liyakate dayalı bir düzenleme ile giderilebilecek toplumsal bir kriz olarak nitelerken; Marx 'yabancılaşma'yı kapitalist mülkiyet ilişkilerinden kaynaklanan yapısal bir sömürü biçimi olarak görür.
Doğru olan değerlendirme, Durkheim ve Marx'ın iş bölümüne yönelik eleştirel yaklaşımlarının temelindeki ideolojik farkı yansıtmaktadır. Durkheim, 'zorlanmış iş bölümü'nü liyakat eksikliği ve fırsat eşitsizliği gibi giderilebilir bir 'hastalık' (patoloji) olarak görürken; Marx, yabancılaşmayı kapitalizmin doğasındaki mülkiyet ilişkilerinin kaçınılmaz bir sonucu olarak tanımlar.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
İş Bölümü ve Çalışmanın Sosyolojik Analizi (Durkheim vs. Marx)
Tahmini Süre:2m 0s