Gümrük sahasında gerçekleştirilen rutin bir eşya muayenesi sırasında gümrük muhafaza memurlarının, bir konteyner içerisinde beyan edilmemiş ve kaçak olduğu değerlendirilen ticari emtia tespit etmeleri üzerine; eşyaya el koyarak durumu derhâl Cumhuriyet savcılığına bildirmeleri ve şüpheli şahısları muhafaza altına almaları söz konusudur.
Bu olaydaki kolluk faaliyetlerinin hukuki niteliği ve denetimi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- Eşyaların rutin muayenesi kamu düzenini korumaya yönelik bir idari kolluk faaliyetiyken, kaçak emtianın tespitiyle başlayan süreç bastırıcı nitelikteki adli kolluk faaliyetine dönüşür ve bu ikinci aşamadaki işlemler adli yargı denetimine tabidir.Cevap
- BFaaliyetin başlangıcından itibaren gümrük idaresi bünyesinde yürütülmesi nedeniyle tüm süreç idari kolluk niteliğindedir ve uyuşmazlıklar idari yargı mercilerinde görülür.
- CKolluk görevlilerinin aynı olması nedeniyle faaliyetler arasında nitelik ayrımı yapılamaz; bu nedenle gümrük muhafaza memurlarının tüm işlemleri her durumda genel idari kolluk makamı olan valinin emir ve talimatlarına tabidir.
- DKaçakçılıkla mücadele bir kamu hizmeti olduğu için, suç tespiti sonrası yapılan işlemler de idari işlem niteliğindedir ve bu işlemlerin hukuka aykırılığı iddiasıyla sadece Bölge İdare Mahkemesine başvurulabilir.
- Eİdari ve adli kolluk ayrımında 'organik ölçüt' esas alındığından, gümrük muhafaza personeli adliye teşkilatı içerisinde yer almadığı sürece hiçbir faaliyeti adli kolluk olarak nitelendirilemez.
Cevap
Eşyaların rutin muayenesinin idari kolluk, suç tespiti sonrası sürecin adli kolluk olduğunu ve adli yargı denetimine tabi olduğunu belirten ifade doğrudur.
İdare hukukunda kolluk faaliyetleri amaçlarına göre ayrılır. Suç işlenmesini önlemeye, kamu huzur ve güvenliğini sağlamaya yönelik faaliyetler 'idari kolluk' olup idari yargı denetimine tabidir. Bir suçun işlendiği şüphesiyle başlayan, suçun delillerini toplama ve şüphelileri yargı önüne çıkarmaya yönelik faaliyetler ise 'adli kolluk' niteliğindedir ve adli yargı mercilerinin (Savcılık ve Ceza Mahkemeleri) denetimi altındadır. Sorudaki gümrük muayenesi bir geçiş senaryosudur; rutin denetim idari kollukken, suç tespitiyle başlayan süreç adli kolluğa dönüşmüştür.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
İdari ve adli kolluk ayrımında 'maddi ölçüt' (amaç ölçütü) esastır; faaliyetin amacı önleyici ise idari, bastırıcı ise adli kolluktur.