Examkin

Soru

Zorluk: OrtaSosyal ve Ekonomik Haklar: Eğitim, Aile ve Sosyal Güvenlik

Bir kamu yönetimi uzmanı, devletin anayasal ödevleri üzerine hazırladığı raporda şu değerlendirmede bulunmuştur:

'1982 Anayasası'nın 65. maddesi uyarınca devlet, sosyal ve ekonomik alanlardaki görevlerini malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir. Bu kural, Anayasa'daki pozitif statü (isteme) haklarının doğasından kaynaklanmaktadır. Devletten bir hizmet, yardım veya yatırım talep etmeyi içeren bu haklar bütçe olanaklarıyla doğrudan bağlantılıdır. Ancak sistemimizde öyle haklar vardır ki, devletin bir maddi edim sunmasını değil, yalnızca bireyin anayasal güvence altındaki alanına müdahale etmekten kaçınmasını gerektirir. Bu nedenle söz konusu hakların sınırlandırılması veya ihlal edilmesi, mali kaynak yetersizliği gerekçesine dayandırılamaz.'

Buna göre, raporda bahsedilen ve mali kaynak yetersizliği gerekçesiyle yerine getirilmekten kaçınılamayacak 'koruyucu (negatif) statüdeki' hakka aşağıdakilerden hangisi örnek gösterilebilir?

  1. A
    Ailenin huzur ve refahı ile çocukların korunması amacıyla kamu gücü tarafından gerekli teşkilatın kurulması
  2. B
    Yaşlıların, engellilerin ve korunmaya muhtaç çocukların devlet eliyle sosyal güvenlik şemsiyesi altına alınması
  3. C
    Maddi imkânlardan yoksun başarılı öğrencilerin eğitimlerini sürdürebilmeleri için devlet tarafından karşılıksız burs sağlanması
  4. D
    Dar gelirli vatandaşların barınma ihtiyaçlarını karşılamak üzere devletin uygun şartlarda toplu konut projeleri geliştirmesi
  5. Bireyin rızası, hâkim kararı veya kanunla yetkili kılınmış merciin yazılı emri bulunmadıkça yaşadığı meskene girilememesiCevap

Cevap

Bireyin rızası, hâkim kararı veya kanunla yetkili kılınmış merciin yazılı emri bulunmadıkça yaşadığı meskene girilememesi
Doğru seçenek, 'konut dokunulmazlığı' hakkını ifade etmektedir. 1982 Anayasası'na göre temel haklar; koruyucu (negatif), isteme (pozitif) ve katılma (aktif) hakları olarak üçe ayrılır. Sosyal ve ekonomik haklar (eğitim, aile, sosyal güvenlik, konut hakkı vb.), devletten doğrudan bir edim gerektirdiği için Anayasa'nın 65. maddesi uyarınca devletin mali kaynaklarının yeterliliği ile sınırlıdır. Ancak kişinin maddi ve manevi bütünlüğüne, özel hayatına ve konutuna yönelik 'koruyucu haklar' (kişi hakları), devletin sadece 'müdahale etmeme' yükümlülüğü altına girdiği mutlak güvencelerdir ve bütçe yetersizliği öne sürülerek ihlal edilemez.

Adım Adım Çözüm

1
Soru metnindeki temel kavramları analiz et
Sorunun, 'sosyal ve ekonomik haklar' (pozitif statü/isteme hakları) ile 'kişi hakları ve ödevleri' (negatif statü/koruyucu haklar) ayrımına dayandığı tespit edildi.
Soruda mali kaynak yetersizliği bahane edilemeyecek ve müdahale etmeme yükümlülüğü doğuran hakkın (negatif statü) bulunması istenmektedir.
2
Seçeneklerdeki hakların statülerini sınıflandır
Ailenin korunması, sosyal güvenlik, eğitim/burs ve konut hakkı seçeneklerinin devletten hizmet talep edilen sosyal ve ekonomik haklar olduğu belirlendi.
1982 Anayasası'nda bu haklar 'Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler' bölümünde düzenlenmiştir ve 65. maddedeki mali kurala tabidir.
3
Müdahale etmeme (negatif) yükümlülüğü doğuran hakkı tespit et
Mesken masuniyeti (Konut dokunulmazlığı) hakkının, devletin kişilerin özel alanına girmemesini emreden koruyucu bir kişi hakkı olduğu sonucuna varıldı.
Konut dokunulmazlığı bir hizmet verilmesini değil, anayasal güvence altındaki alana dokunulmamasını gerektirdiği için mali kaynakla ilişkilendirilemez.

Anahtar Kavram

Temel hak ve hürriyetlerin Jellinek tasnifine (Negatif, Pozitif, Aktif Statü Hakları) göre sınıflandırılması ve Madde 65 sınırlandırması
Bu soruyu puanla

Konular

Sosyal ve Ekonomik Haklar: Eğitim, Aile ve Sosyal Güvenlik

Bu konudan daha fazla soru