Examkin

Soru

Zorluk: OrtaSened-i İttifak (1808)

Sadrazam Alemdar Mustafa Paşa’nın girişimleriyle hazırlanan ve Osmanlı Devleti'nde merkezi otorite ile taşradaki güçlü yerel unsurlar arasındaki ilişkileri düzenleyen 18081808 tarihli belge ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi, bu metnin hukuksal niteliğini ve Türk anayasal tarihindeki yerini en doğru şekilde tanımlamaktadır?

  1. Padişahın mutlak yetkilerinin ilk kez sınırlandırıldığı, karşılıklı rıza ve taahhütlere dayanan bir 'misak' (sözleşme) niteliğindeki ilk anayasal belgedir.Cevap
  2. B
    Osmanlı Devleti'nin ilk yazılı anayasası olup devletin yönetim şeklini parlamenter monarşi olarak yeniden yapılandırmıştır.
  3. C
    Padişahın tek taraflı iradesiyle halka çeşitli hak ve imtiyazlar tanıdığı, demokratikleşme sürecini başlatan ilk fermandır.
  4. D
    Tali kurucu iktidar tarafından hazırlanan ve egemenliğin kaynağını hükümdardan alıp halk temsilcilerine devreden bir metindir.
  5. E
    Avrupa devletlerinin baskısıyla hazırlanan ve gayrimüslim tebaaya geniş haklar tanıyan uluslararası nitelikte bir sözleşmedir.

Cevap

Padişahın mutlak yetkilerinin ilk kez bir 'misak' (sözleşme) yoluyla sınırlandırıldığı, karşılıklı rıza ve taahhütleri içeren ilk anayasal belgedir.
Sened-i İttifak (18081808), Türk anayasal gelişme sürecinin başlangıcı olarak kabul edilir. Bu belgenin en temel özelliği, padişahın o güne kadar mutlak ve sınırsız olan yetkilerinin, kendi rızasıyla da olsa ilk kez hukuken sınırlandırılmış olmasıdır. Padişah ile Ayanlar arasında akdedilen bu metin, taraflara karşılıklı hak ve borçlar yüklediği için hukuksal olarak bir 'sözleşme' (misak) niteliğindedir. Bu yönüyle İngiliz hukuk tarihindeki Magna Carta (12151215) ile büyük benzerlik gösterir; her ikisi de hükümdarın gücünü yerel otoritelerle paylaştığı birer uzlaşı belgesidir.

Adım Adım Çözüm

1
Belgenin taraflarını ve hazırlanış sürecini analiz edin.
Belge, Padişah II. Mahmud ile yerel otoriteler olan Ayanlar arasında, Sadrazam Alemdar Mustafa Paşa'nın öncülüğünde imzalanmıştır.
Bu durum, belgenin tek taraflı bir irade beyanı (ferman) değil, iki taraflı bir irade uyuşması (sözleşme/misak) olduğunu kanıtlar.
2
Metnin hukuksal statüsünü belirleyin.
Metin, devletin temel yapısını kuran bütünsel bir anayasa değildir; ancak iktidarı sınırladığı için 'anayasal belge' niteliğindedir.
Anayasa hukukunda her anayasal metin bir 'anayasa' değildir; Sened-i İttifak, Türk tarihindeki ilk anayasal belge kabul edilir.
3
Belgenin tarihsel önemini karşılaştırın.
Padişahın mutlak otoritesinden ilk kez feragat etmesi, İngiliz tarihindeki Magna Carta Libertatum (12151215) ile benzer bir mantığa sahiptir.
Her iki belgede de hükümdar, gücünü paylaşmak zorunda kaldığı soylular/yerel güçlerle bir sözleşme imzalamıştır.

Anahtar Kavram

Sened-i İttifak'ın 'Misak' (Sözleşme) Niteliği ve Anayasal Belge Ayrımı
Tahmini Süre:1m 30s
Bu soruyu puanla

Konular

Sened-i İttifak (1808)

Bu konudan daha fazla soru