Examkin

Soru

Zorluk: ZorSosyal ve Ekonomik Haklar: Eğitim, Aile ve Sosyal Güvenlik

19821982 Anayasası’nın 6565. maddesinde yer alan; "Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir." hükmü, devletin pozitif edim yükümlülüğü altında olduğu hakların sınırını belirleyen temel bir kuraldır. Bu kural uyarınca, devlet sosyal bir hizmeti yerine getirirken mali imkanlarının kısıtlılığını hukuki bir gerekçe olarak ileri sürebilmektedir.

Buna göre, aşağıda verilen anayasal hak ve ödevlerden hangisi, 19821982 Anayasası’nın sistematiği ve 6565. madde hükmü çerçevesinde devletin "mali kaynak yetersizliğini" ileri sürerek kısıtlayabileceği veya yerine getirmekten kaçınabileceği bir hak kategorisinde yer almaz?

  1. A
    Ailenin huzur ve refahı ile ana ve çocuğun korunması için devletin gerekli teşkilatı kurması ve tedbirleri alması
  2. B
    Herkesin sosyal güvenlik hakkına sahip olması ve devletin bu güvenliği sağlayacak teşkilatı kurup işletmesi
  3. C
    İlköğretimin kız ve erkek bütün vatandaşlar için zorunlu olması ve devlet okullarında parasız olarak sunulması
  4. D
    Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gereken harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gazilere haklar sağlanması
  5. Özel hayatın gizliliğine ve aile hayatına dokunulmaması ile bu hayata saygı gösterilmesini isteme hakkıCevap

Cevap

Özel hayatın gizliliğine ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkı, devletin mali kaynak yetersizliğini gerekçe göstererek kısıtlayabileceği bir kategori olan 'Sosyal ve Ekonomik Haklar' arasında yer almaz; bu hak bir 'Kişi Hak ve Ödevi'dir.
Özel hayatın gizliliğine ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkı, 19821982 Anayasası'nın 2020. maddesinde 'Kişi Hak ve Ödevleri' (Negatif Statü Hakları) başlığı altında düzenlenmiştir. Bu haklar, bireyin devlet müdahalesinden uzak tutulduğu dokunulmaz bir alanı temsil eder. Devletin bu hakka saygı göstermesi mali bir harcama gerektirmediğinden, Anayasa’nın 6565. maddesindeki 'mali kaynakların yeterliliği' ölçütü bu hak için bir kısıtlama gerekçesi olamaz.

Adım Adım Çözüm

1
Anayasa'nın 6565. maddesinin hukuki kapsamını belirlemek.
Mali kaynak yeterliliği sınırı sadece devletin pozitif hizmet sunmakla yükümlü olduğu 'Sosyal ve Ekonomik Haklar' (Pozitif Statü Hakları) için geçerlidir.
Negatif statü hakları (Kişi hakları) devletin karışmama ödevini yansıttığından bütçesel bir yük getirmez ve bu madde kapsamı dışındadır.
2
Seçeneklerdeki hakların anayasal kategorilerini (bölümlerini) tasnif etmek.
Ailenin korunması (4141. md), Eğitim hakkı (4242. md) ve Sosyal güvenlik (6060. md) 'Sosyal ve Ekonomik Haklar' bölümünde; Özel hayatın gizliliği (2020. md) ise 'Kişi Hak ve Ödevleri' bölümündedir.
Anayasa koyucu, hakların niteliğine göre onları farklı bölümlerde toplamıştır ve 6565. madde sadece üçüncü bölümdeki hakları etkiler.
3
Ailenin korunması ile aile hayatına saygı arasındaki kavramsal farkı analiz etmek.
Ailenin korunması (4141. md) devletten kreş, sosyal yardım gibi hizmetler istemeyi; aile hayatına saygı (2020. md) ise devletin özel alana müdahale etmemesini ifade eder.
Adayların sıklıkla karıştırdığı bu iki hak, farklı statü kategorilerinde yer aldıkları için farklı sınırlama rejimlerine tabidir.

Anahtar Kavram

Sosyal ve Ekonomik Hakların Mali Sınırı (Madde 65) ve Hakların Sınıflandırılması
Bu soruyu puanla

Konular

Sosyal ve Ekonomik Haklar: Eğitim, Aile ve Sosyal Güvenlik

Bu konudan daha fazla soru